Amarant

Genel bakış

Amarant, aynı adı taşıyan bitkinin çok küçük tohumudur; bir tanesi yalnızca birkaç milimetre çapındadır. Markette tane, un ve patlatılmış tane olarak bulunur⁵. Sağlık Bakanlığı'nın beslenme rehberi amarantı kinoa ve karabuğdayla birlikte, tahıl yerine kullanılan yalancı tahıllar arasında sayar². Pişince taneler yumuşar ve suyla birlikte koyu bir lapaya dönüşür.

Aynı rehber yalancı tahılların dengeli bir amino asit örüntüsüne sahip olduğunu, lif ve kalsiyum, demir, çinko gibi mineraller içerdiğini, amarantın da özellikle kalsiyumda iyi bir kaynak sayılabileceğini belirtiyor. Bu minerallerin vücutta daha iyi kullanılması için ıslatma ve pişirme gibi yöntemler öneriliyor². Amarant glütensizdir; çölyak hastalığında yenebilen besinler arasında sayılır^2,10.

Amaranta 6. aydan itibaren başlayabilirsiniz. Sağlık Bakanlığı'nın ek gıda tablosu amarantı ayrıca anmıyor; pirinç ya da bulgur eklenmiş tuzsuz sebze çorbalarını 6. aydan itibaren öneriyor¹. Biz de amarantı bu tahıllarla aynı aya koyuyoruz.

Nasıl sunulur

Amarantı çok ince gözlü bir süzgece alın ve soğuk suyla durulayın. Taneler yalnızca birkaç milimetre büyüklüğündedir⁵; geniş gözlü süzgeçten akıp gider. Kinoadaki kadar yoğun acı bir kaplaması yoktur⁵; yalancı tahıllardaki acı bileşenler ıslatma ve pişirmeyle zaten azalır².

Durulanmış amarantı bol suyla, kısık ateşte ve ara ara karıştırarak pişirin. Taneler yumuşayıp suyu çektiğinde koyu, kaşıkla alınabilen bir lapa elde edersiniz; ilk aylarda bunu blenderdan geçirin ya da bebeğinizin denediği bir sebze püresine katın, bebeğiniz alıştıkça daha tanecikli kıvamlara geçin³. Lapa fazla koyulaşırsa biraz su, anne sütü ya da mama ekleyerek açın.

Bebeğin payına tuz, şeker ya da bulyon tablet eklemeyin. Sıcak lapayı soğutun ve ısısını kendiniz deneyin³. Pişmiş amarantı oda sıcaklığında bekletmeyin: pişmiş tahıl dışarıda kalırsa içindeki bakteri sporları canlanabilir, bu yüzden 1 saat içinde soğutup buzdolabına kaldırın. Pişmiş pirinç için önerilen kuralı amarantta da uygulayın: 24 saat içinde kullanın ve yalnızca bir kez ısıtın¹². Hangi yaşta nasıl sunacağınızı yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

Boğulma riski

Lapa kıvamında pişmiş amarantın boğulma riski düşüktür; onu düşük tutan şey kıvamdır. ABD'nin hastalık kontrol merkezi besinleri çocuğun gelişimine uygun biçim, boyut ve dokuda hazırlamayı öneriyor ve ezmenin boğulmayı önlemeye yardım ettiğini belirtiyor⁶. Amarantı her zaman sulu, birbirine tutunan bir lapa olarak verin. Kuru ve dağınık küçük taneler ağızda toplanmaz, bebeği öksürtebilir. Lapaya kattığınız meyve ya da sebze parçaları 1,3 cm'yi geçmesin⁷.

Patlatılmış amarant farklıdır. Yüksek ısıda kısa sürede şişirilen taneler gözenekli, kuru ve kıtır olur⁵. ABD'nin hastalık kontrol merkezi patlamış mısır ve benzeri kıtır atıştırmalıkları küçük çocuklarda boğulma riski taşıyan besinler arasında sayıyor⁶. Patlatılmış amarantı bebeğinize kuru atıştırmalık olarak vermeyin.

Bebeğiniz yerken dik otursun. Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın³. Yürürken ya da oynarken ağzında yemekle dolaşmasın⁷; araçta, oto koltuğunda ya da pusette de yiyecek vermeyin¹⁴.

Ek gıdaya yeni başlayan bebek sık sık öğürür. Bu, çiğnemeyi ve yutmayı öğrenirken çıkan doğal bir reflekstir. Öğürme seslidir; gözler sulanabilir, dil öne itilebilir, bebek kusabilir⁸. Öğüren ya da öksüren bebeğinizin ağzına parmağınızla lokma aramayın; göremediğiniz bir parçayı parmakla aramak onu daha derine itebilir. Sesli öksürüyorsa öksürmesine fırsat verin ve yanından ayrılmayın¹⁵.

Boğulma ise sessizdir. Bebek nefes alamaz, ağlayamaz, ses çıkaramaz; dudakları ya da cildi morarabilir^8,7. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir⁸. Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

Amarant yaygın alerjenlerden değil; İlk Lokma'da da alerjen olarak işaretli değil. İngiltere'nin ulusal sağlık servisinin bebeklerde alerjik tepkiye yol açabilen besinler listesinde yer almaz⁹. Yine de her yeni besinde olduğu gibi ilk denemeyi dikkatle yapın: az miktarla, gündüz saatinde ve o gün tek yeni besin olarak başlayın; sonraki yeni besine geçmek için 3–5 gün bekleyin¹.

Amarant glütensizdir ve buğday alerjisi ya da çölyak hastalığı olan kişilerin beslenmesinde yer alabilir^5,10. Glütensiz besinler ise yetiştirme, işleme ya da saklama sırasında glütenli tahıllarla temas edebilir¹⁰. Bebeğinizde çölyak varsa ya da ailenizde çölyak öyküsü varsa hangi ürünleri seçeceğinizi doktorunuza sorun.

Döküntü, kaşıntı, tek seferlik kusma ya da ishal görürseniz amaranta ara verip doktorunuza danışın⁹. Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlarsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Dudakta, yüzde, dilde ya da boğazda şişme, nefes almakta zorlanma, hırıltı, vücuda yayılan kabarık döküntü ya da bebeğin gevşeyip her zamanki gibi tepki vermemesi acil durumdur: hemen 112'yi arayın¹¹.

Sık sorulanlar

Amarantta ebeveynlerin ilk sorusu bu küçücük tanelerin nasıl pişirileceği. Taneler yalnızca birkaç milimetre büyüklüğündedir⁵; bol suyla pişince koyu bir lapaya dönüşür ve ilk aylarda pürüzsüzleştirilerek verilir³. Başlangıç ayı da sık soruluyor: Sağlık Bakanlığı tahıllı sebze çorbalarını 6. aydan itibaren öneriyor¹.

Glüten ve patlatılmış amarant da merak edilen konular. Amarant glütensiz bir yalancı tahıldır²; patlatılmış taneler ise kuru ve kıtırdır, küçük çocuklarda boğulma riski taşıyan atıştırmalıklara benzer^5,6.

İpuçları

Amarantın mutfaktaki kolaylığı kendiliğinden lapa olması: bol suyla pişen küçük taneler koyulaşır ve kaşıkla alınabilen bir kıvam oluşur. Aynı tencereden önce pürüzsüz bir lapa, sonra tanecikli bir ezme, en sonunda da meyveli ya da sebzeli bir kahvaltı lapası çıkar^3,4.

Kurallar her aşamada aynı kalır: tuz ve şeker yok, ısı denenir³; pişmiş amarant bekletilmeden soğutulur¹². Bebeğinizin ilk denemede geri çevirdiği tadı sonraki günlerde yeniden sunun; yeni bir tada ve dokuya alışmak 10 denemeyi ya da daha fazlasını gerektirebilir³.