Buğday

Genel bakış

Aşurelik ya da haşlık buğday diye satılan, kabuğu ayıklanmış bütün buğday tanesidir. Pişince şişer, yumuşar ve yer yer çatlar; çorbaya, sebze yemeğine ve aşureye girer. Buğday, tam tahıl olarak yenebilen tahıllardandır; tam tahıllar lif ve B vitaminleri getirir³.

Buğday glüten içerir. Glüten, buğday, arpa ve çavdarda bulunan bir proteindir⁷. Buğday aynı zamanda bebeklerde alerjik tepkiye yol açabilen besinler arasında sayılır; ilk denemeyi bir alerjen gibi planlayın⁴.

Buğdaya 6. aydan itibaren başlayabilirsiniz. Sağlık Bakanlığı'nın ek gıda tablosu buğday tanesini adıyla anmıyor; tarhana çorbasını ve bulgur eklenmiş tuzsuz, baharatsız sebze çorbalarını bu aydan itibaren öneriyor¹. Biz de buğdayı, ondan yapılan bulgurla aynı aya koyuyoruz. Avrupa'nın çocuk gastroenteroloji derneği de glütenin bebeğin ilk yılı içinde tanıtılabileceğini söylüyor⁶.

Nasıl sunulur

Aşurelik buğdayı geniş bir tabağa yayıp ayıklayın, süzgeçte soğuk suyla yıkayın ve bir gece bol suda bekletin. Ertesi gün suyunu dökün, taneleri taze suyla, kapağı aralık, uzun uzun pişirin. Hazır olduğunda taneler şişip çatlamış olmalı; bir tane, iki parmağınızın arasında bastırınca kolayca ezilmeli. İçi diri kalan taneyi bebeğinize vermeyin.

İlk aylarda pişmiş buğdayı blenderdan geçirin ve bebeğinizin daha önce denediği bir sebze püresine katın. Bebeğiniz becerdikçe pürüzsüz kıvamdan ezilmiş ve topaklı kıvamlara geçin². Pişmiş bütün buğday tanesi küçük çocuklarda boğulma riski taşıyan besinler arasında sayılıyor; taneleri ilk yılda ezin, sonra da sulu bir yemeğe bağlayın; kuru ve dağılan tane vermeyin⁸.

Bebeğin payına tuz, şeker ya da bulyon tablet eklemeyin². Aile için buğdaylı bir çorba pişiriyorsanız bebeğin payını tuz girmeden önce ayırın. Sıcak yemeği soğutun ve vermeden önce ısısını kendiniz deneyin².

Pişmiş buğdayı oda sıcaklığında bekletmeyin. Pişmiş tahılda bazı mikropların sporları pişirmeye dayanabilir; 1 saat içinde soğutup buzdolabına kaldırın, 24 saat içinde kullanın, geceyi dışarıda geçirmiş tahılı atın³. Yalnızca bir kez ısıtın; bebeğin yarım bıraktığı kâseyi saklamayın¹³. Hangi yaşta nasıl sunacağınızı yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

Boğulma riski

Ezilmiş ya da sulu bir yemeğe bağlanmış buğdayın boğulma riski düşük. Onu düşük tutan şey kıvamdır. ABD'nin hastalık kontrol merkezi, pişmiş bütün buğday ve arpa tanelerini küçük çocuklarda boğulma riski taşıyan besinler arasında sayıyor; ezmenin boğulmayı önlemeye yardım ettiğini de belirtiyor⁸. Bu yüzden ilk yılda taneleri ezin, sonra da yemeğe bağlayın: kuru ve tek tek dağılan tane vermeyin. Yemeğe kattığınız sebze ve et parçaları 1,3 cm'yi geçmesin; içinde bütün tane ve kuruyemiş olan aşureyi küçük çocuğunuza vermeyin^8,9.

Bebeğiniz yerken dik otursun⁸. Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın¹¹. Yürürken, oynarken ya da uzanmışken ağzında yemek olmasın⁹; araçta, oto koltuğunda ya da pusette de yiyecek vermeyin¹¹.

Ek gıdaya yeni başlayan bebek sık sık öğürür. Bu, çiğnemeyi ve yutmayı öğrenirken görülen normal bir reflekstir ve gürültülüdür; gözler sulanabilir, dil öne itilebilir, bebek kusabilir¹⁰. Öğüren ya da öksüren bebeğin ağzına parmağınızla lokma aramayın: göremediğiniz bir parçayı parmakla aramak onu daha derine itebilir. Sesli öksürüyorsa öksürmesine fırsat verin ve yanından ayrılmayın¹².

Boğulma ise sessizdir. Bebek nefes alamaz, ağlayamaz, ses çıkaramaz; dudakları ya da cildi morarabilir^10,9. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir¹². Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

Buğday glüten içerir; İlk Lokma'da da buğday alerjeni olarak işaretli. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi, buğday, arpa ve çavdar gibi glüten içeren besinleri alerjik tepkiye yol açabilen besinler arasında sayıyor⁴. Buğdayı 6. ay civarında, tek yeni besin olarak ve az miktarla tanıtın². İlk denemeyi gündüz yapın, o gün başka yeni besin vermeyin; bir sonraki yeni besine geçmek için 3–5 gün bekleyin¹.

Sorunsuz giderse buğdayı sofraya düzenli getirin; tolere edilen alerjenin olağan beslenmede kalması alerji riskini azaltmaya yardımcı olabilir^4,5. Şiddetli egzaması, bilinen bir besin alerjisi ya da ailede alerji öyküsü olan bebekte önce doktorunuzla konuşun^4,5.

Tepki çoğunlukla birkaç dakika içinde, bazen 2 saate kadar çıkar. Kızarık, kaşıntılı döküntü, gözlerde kaşıntı ve sulanma, tek seferlik kusma ya da ishal görürseniz buğdaya ara verip doktorunuza danışın^4,5. Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlar ya da kurdeşen vücuda yayılırsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Dudakta, dilde ya da boğazda ani şişme, nefes almakta zorlanma, hırıltı ya da bebeğin gevşeyip her zamanki gibi tepki vermemesi acil durumdur: beklemeyin, 112'yi arayın¹⁴.

Buğday alerjisi ile çölyak hastalığı aynı şey değildir. Çölyakta bağışıklık sistemi glüten yendiğinde kendi dokularına saldırır; bağırsak zarar görür ve besinler iyi emilemez. Tedavisi yoktur, glütensiz beslenmeyle kontrol altında tutulur⁷. Buğday alerjisi ise çoğu çocukta zamanla geçer: buğday alerjili çocukları izleyen bir çalışmada alerji yarısından fazlasında 8 yaşına kadar geçti, bir bölümünde ergenliğe kadar sürdü¹⁵.

Bu malzemeyle tarifler

• Kabak mücveri
• Yayla çorbası
• Yoğurtlu pirinç çorbası

Sık sorulanlar

Buğdayla ilgili soruların çoğu glütenden gelir. Glütenin ilk yıl içinde hangi ayda tanıtıldığı, çocuklukta çölyak görülme sıklığını değiştirmiyor; yine de ilk haftalarda ve bebeklik boyunca büyük miktarlardan kaçınmak öneriliyor⁶. Ailesinde çölyak olan bebekler için de aynı öneriler geçerli⁶.

Aşure de çok sorulur. Aşure şekerli bir tatlıdır ve iki yaşından önce şeker eklenmiş yiyecek önerilmiyor¹⁷. Buğday kepeğiyle lapayı zenginleştirmek isteyenler de var: lifi çok yüksek besinler küçük çocuğu, ihtiyacı olan enerjiyi almadan doyurabilir¹⁶. Pişmiş buğdayı saklamanın kısa yanıtı, bekletmeden soğutmaktır³.

İpuçları

Aşurelik buğdayı bir kez pişirdiğinizde birkaç öğünlük taban hazırlamış olursunuz. Aynı tencereden önce blenderdan geçmiş bir lapa, sonra çatalla ezilmiş bir karışım, bir yaşından sonra da sulu bir sebze yemeği çıkar². Kıvam değişse de tane kuralı aynı kalır: taneler ilk yılda ezilir, sonra sulu bir yemeğe bağlanır⁸.

Tuz ve şeker eklemeyin, ısısını deneyin². Pişmiş buğdayı bekletmeden soğutun; küçük porsiyonlar hâlinde dondurabilirsiniz^3,13. Bebeğiniz tanecikli dokuyu ilk denemede sevmeyebilir. Sonraki günlerde yeniden sunun; yeni bir dokuya alışmak 10 denemeyi ya da daha fazlasını gerektirebilir².