Hibiskus (bamya çiçeği)

Genel bakış

Hibiskus çayı, Hibiscus sabdariffa bitkisinin kurutulmuş koyu kırmızı çiçeklerinden demlenir; aktarlarda bamya çiçeği adıyla da satılır. Bahçede ve saksıda yetişen süs hibiskusu başka bir türdür. Demlenen çay yakut rengindedir ve belirgin biçimde ekşidir. Çiçekler antosiyanin gibi renk veren bitki bileşikleri ve çeşitli asitler taşır⁶. Bu yüzden çoğu evde şekerle tatlandırılarak, sıcak ya da soğuk şerbet gibi içilir.

Hibiskus çayını 12. aydan önce vermeyin. Sağlık Bakanlığı ilk 6 ayda yalnızca anne sütü öneriyor; 6–12 ay arasında yanında biraz kaynatılıp soğutulmuş su yeterli¹. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bebekler için satılan içecekleri ve bitki içeceklerini, çoğu şeker içerdiği için önermiyor³. Biz de hibiskus çayını ilk yılın sonrasına bırakıyoruz.

İlk yıldan sonra da hibiskus çayı gerekli bir içecek değil; küçük çocuklar için önerilen içecekler su ve süttür⁴. Sofraya bir besin olarak değil, ara sıra içilen şekersiz bir aile içeceği olarak girer. Yetişkinlerde yapılan araştırmalar hibiskusun tansiyonu düşürebildiğini gösteriyor⁷; çocuklarda bunun ne anlama geldiği bilinmiyor.

Nasıl sunulur

Hibiskus çayı için etiketli, yalnızca hibiskustan oluşan poşet çay ya da paketli kurutulmuş çiçek seçin. Karışım ve aromalı çayların, hazır hibiskus içeceklerinin içindekiler listesine mutlaka bakın; çoğunda şeker vardır. 24. aydan önce eklenmiş şeker önerilmez⁵. Karışımda siyah ya da yeşil çay varsa o bardak kafein de taşır⁵.

Çiçeği kısa demleyin ve çayı ince süzgeçten geçirin; bardakta çiçek parçası kalmasın. Uzun demlenen çay koyulaşır ve daha da ekşir; kısa demlenmiş açık renkli çayı şekersiz içmek daha kolaydır. Şeker ve bal eklemeyin⁵. Pişmiş çiçek posasını çocuğunuza yedirmeyin; kurutulmuş çiçek yemek için değil, demlemek için satılır.

Sıcak demlediğiniz çayı ılıyana kadar bekletin; sıcak içecek döküldükten 15 dakika sonra bile çocuğu haşlayabilir¹⁶. Soğuk vermek isterseniz buzdolabında soğutun ve buz parçası koymayın. Çayı biberonla değil, açık bardakla verin; açık bardak yudumlamayı öğretir ve dişler için daha iyidir³.

Çayı yemekle birlikte değil, öğün aralarında verin. Bitki çayları, içerdikleri bitki bileşikleri nedeniyle besinlerdeki demirin emilimini azaltabilir⁸. Hangi yaşta nasıl sunacağınızı yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

Boğulma riski

Hibiskus çayı bir içecek; süzülüp ılık ya da serin verildiğinde boğulma riski yok denecek kadar az. Küçük çocukları en çok boğan besinler sert, yuvarlak ya da yapışkan olanlardır: kuruyemiş ve tohumlar, bütün üzüm, sosis, sert ya da yapışkan şekerler¹². Çayda risk bardağa kaçanlardan gelir. Kurutulmuş hibiskus çiçeği kalın, sert ve liflidir; demlendikten sonra da çiğnemesi zordur. Çayı her zaman süzün, bardağa çiçek, buz parçası ya da meyve koymayın.

Çocuğunuz içerken masada ya da mama sandalyesinde otursun; yürürken, oynarken ya da uzanmışken ağzında yiyecek olmasın¹². Araçta, oto koltuğunda ya da pusette yiyecek vermeyin¹³. Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın¹³.

Öğürme seslidir. Yutmayı öğrenen çocuğun normal bir refleksidir; gözleri sulanabilir, dilini öne itebilir, yüzü kızarabilir¹⁴. Öğüren ya da öksüren çocuğun ağzına parmağınızla lokma aramayın; göremediğiniz bir parçayı parmakla aramak onu daha derine itebilir. Sesli öksürüyorsa öksürmeye devam etmesine fırsat verin ve yanından ayrılmayın¹⁵.

Boğulma ise sessizdir. Çocuk nefes alamaz, konuşamaz, ağlayamaz; rengi morarabilir^12,14. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir¹⁵. Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

Hibiskus yaygın alerjenlerden değil; İlk Lokma'da da alerjen olarak işaretli değil. Hibiskus çiçeği genellikle iyi tolere edilir, ama alerjik tepki görülebilir. Hatmi gibi aynı aileden bitkilere tepki veren kişilerde çapraz tepki olasılığı da bildiriliyor⁶. Sağlık Bakanlığı'nın beslenme rehberi bitki çaylarında alerjik etkilere ve ilaç etkileşimlerine dikkat edilmesini hatırlatıyor².

Yer fıstığı alerjisi olan bir çocuk için paketin etiketini okuyun. ABD'de bir markanın kurutulmuş hibiskus çiçeği paketleri, etiketinde yazmayan yer fıstığı içerdiği için toplatıldı⁹. Etikette yer fıstığı içerebileceği yazıyorsa o paketi çocuğunuza kullanmayın.

Çocuğunuzda egzama ya da bilinen bir alerji varsa hibiskus çayını denemeden önce doktorunuzla konuşun¹⁰. İlk denemeyi gündüz yapın ve o gün başka yeni besin denemeyin; sonraki yeni besin için 3–5 gün bekleyin¹. Tepkiler çoğunlukla birkaç dakika içinde başlar, ama belirtilerin çıkması 2 saati bulabilir¹⁰.

Kızarık ve kaşıntılı döküntü, kızarık ve sulanan gözler ya da tek seferlik kusma görürseniz çaya ara verip doktorunuza danışın¹⁰. Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlar ya da kurdeşen vücuda yayılırsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Dudakları, ağzı, dili ya da boğazı şişerse, nefes almakta zorlanırsa, hırıltılı solursa ya da gevşeyip her zamanki gibi tepki vermezse beklemeyin, hemen 112'yi arayın¹¹.

Sık sorulanlar

Hibiskus çayında ebeveynleri en çok iki şey düşündürüyor: ekşi tadı ve tansiyona etkisi. Ekşi tat evde çoğu zaman şekerle kapatılır; oysa 24. aydan önce eklenmiş şeker önerilmez ve şekerli içecekler çocuğun sağlığına zararlıdır^4,5. Çözüm, çayı açık demleyip şekersiz vermektir.

Tansiyon konusunda bilinenler yetişkin araştırmalarından geliyor. Bu araştırmalarda düzenli içilen hibiskus tansiyonu düşürdü; etkisi bazı tansiyon ilaçlarına yakın bulundu⁷. Çocuklarda böyle bir araştırma yok. Hibiskus bu yüzden bir ilaç yerine geçmez; tedavi amacıyla kullanılmaz.

Hibiskuslu çaylar bazı kültürlerde süt artırıcı diye içiliyor; bu kullanımı destekleyen geçerli bir klinik çalışma yok⁶. Yer fıstığı alerjisi olan çocukta etiket belirleyicidir: ABD'de bir markanın kurutulmuş hibiskus paketleri, etiketinde yazmayan yer fıstığı nedeniyle toplatıldı⁹. Çocuğunuz düzenli ilaç kullanıyorsa hibiskus çayını vermeden önce doktorunuza sorun.

İpuçları

Hibiskus çayı çocuk sofrasında bir zorunluluk değil; ailenin bir alışkanlığı. Küçük çocuklar için önerilen içecekler su ve süttür, şekerli içecekler ise çocuğun sağlığına zararlıdır⁴.

Vermeye karar verirseniz iş üç şeye iner: etiketi okunmuş tek bitkili bir paket, açık demlenmiş şekersiz bir bardak ve doğru sıcaklık. Şeker 24. aya kadar bardağa girmez⁵. Mutfaktaki asıl tehlike de çayın kendisinden çok sıcaklığıdır¹⁶. Hibiskusun koyu kırmızı rengi kumaşta ve tahta yüzeyde kolay leke bırakır; ilk denemeleri önlükle yapın.