Kahve

Genel bakış

Kahve, kavrulmuş kahve çekirdeklerinin öğütülüp suyla demlenmesi ya da pişirilmesiyle hazırlanan bir içecek. Bizim evlerimizde çoğunlukla cezvede pişen Türk kahvesi ya da suda eritilen hazır kahve olarak içilir. Etkin maddesi kafeindir. Bir fincandaki kafein, kahvenin cinsine, kavrulma derecesine ve hazırlanış biçimine göre çok değişir². Kahve demir kaynağı değildir; yemekle birlikte içildiğinde besinlerdeki demirin ve çinkonun emilimini de azaltır².

Kahveyi 60. aydan önce, kafeinsiz olanını da vermeyin. Bu aydan sonra da kahve gerekli bir içecek değildir⁵. Sağlık Bakanlığı'nın ek gıda tablosunda kahve yer almıyor; ilk yılda bebeğin içeceği anne sütü ya da mamadır, 6. aydan sonra yanında biraz kaynatılıp soğutulmuş su yeterli¹. ABD'nin hastalık kontrol merkezi iki yaşından küçük çocuklara kahve gibi kafeinli içecek verilmemesini öneriyor ve küçük çocuklar için belirlenmiş güvenli bir kafein sınırı olmadığını söylüyor³. Amerikan Pediatri Akademisi de 5 yaş ve altındaki çocuklarda kafeinli içeceklerden uzak durmayı en iyisi sayıyor⁴. Biz de kahveyi okul öncesi dönemin sonuna bırakıyoruz.

Büyüyen beden ve beyin kafeinin uyarıcı etkisine daha duyarlıdır; kafein uykuyu bozabilir, kalbi hızlandırabilir, huzursuzluk yapabilir⁵. Kafeinden uzak durmak bütün çocuklar için en iyi seçenektir⁵.

Nasıl sunulur

Çocuğunuz 60. ayı doldurduktan sonra aile kahvesine katılmak isterse onun payını ayrı hazırlayın ve kafeinsiz kahve seçin. Kafeinsiz kahvede normal kahveden çok daha az kafein bulunur ama kafeinin tamamı çıkmış değildir⁷. Kahveyi bol ılık sütle açın ve şeker eklemeyin. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi de şeker eklenmiş kahvenin diş çürüğüne yol açabileceğini hatırlatıyor⁶.

Türk kahvesini, espressoyu ve büyük boy kahveli içecekleri çocuğunuzla paylaşmayın. Türk kahvesi koyu ve yoğundur; fincanın dibinde kalan telve de içilmez. Büyük boy hazır kahveli içecekler bir yetişkin için günlük sınır sayılan kafeini bile aşabilir⁵. Enerji içeceklerini ise çocuğa hiç vermeyin⁷. Şekerli, kremalı hazır kahve karışımları da çocuk için uygun bir içecek değildir.

Sıcak kahve küçük çocuk için en sık yanık nedenlerinden biridir. Fincanınızı onun uzanamayacağı yerde tutun, masa örtüsü kullanmayın ve kucağınızda çocuk varken sıcak içecek içmeyin. Sıcak bir içecek döküldükten 15 dakika sonra bile haşlayabilir¹⁰. Sıcak içecek döküldüyse yanığı yaklaşık 20 dakika serin akan suyun altında tutun; buz, yağ ya da krem sürmeyin; yanık boynun üstünde, ellerde ya da ayaklardaysa hemen 112'yi arayın¹¹. Çocuğunuza vereceğiniz fincanın ılıdığından emin olun. Hangi yaşta nasıl sunacağınızı yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

Boğulma riski

Kahve bir içecek; boğulma riski yok denecek kadar az. Kılavuzların boğulma tehlikesi listelerinde kuruyemiş ve tohumlar, bütün üzüm, sert ya da yapışkan şekerlemeler gibi sert, yuvarlak ya da yapışkan yiyecekler sayılır¹³. Kahve çekirdeği ise küçük, sert ve oval bir tanedir. Çikolata kaplı kahve çekirdeği gibi küçük, sert, yuvarlak ya da oval şekerlemeleri 5 yaşından küçük çocuğa hiç vermeyin¹⁵. Kahve çekirdeğini, öğütülmüş ve hazır kahveyi de çocuğunuzun uzanamayacağı yerde saklayın⁵.

Çocuğunuz içerken masada dik otursun. Fincanı yarıdan az doldurun ki yudumlar küçük kalsın. Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın¹⁵. Yürürken, koşarken, oynarken ya da uzanmışken ağzında yiyecek olmasın¹³. Araçta, oto koltuğunda ya da pusette de yiyecek vermeyin¹⁵.

Öğürme sesli olur; yüz kızarabilir, gözler sulanabilir, dil öne itilebilir. Çiğnemeyi ve yutmayı öğrenen çocuğun doğal bir refleksidir¹⁴. Öğüren ya da öksüren çocuğun ağzına parmağınızla lokma aramayın; göremediğiniz bir parçayı parmakla aramak onu daha derine itebilir. Sesli öksürüyorsa öksürmesine fırsat verin ve yanından ayrılmayın¹⁶. Boğulma ise sessizdir. Çocuk nefes alamaz, ağlayamaz, ses çıkaramaz; dudakları ya da tırnakları morarabilir^13,14. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir¹⁴. Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

Kahve, çocuklarda alerjik tepkiye en sık yol açan besinler arasında sayılmıyor; İlk Lokma'da da alerjen olarak işaretli değil¹². Yine de her yeni yiyecekte olduğu gibi ilk denemede çocuğunuzu izleyin. Yeni bir yiyeceği gündüz verin ve aynı gün başka yeni yiyecek başlatmayın¹.

Asıl dikkat edilecek yer karışık ürünler. Hazır kahve karışımlarında, aromalı kahvelerde ve kahveli tatlılarda süt, fındık ya da başka alerjenler bulunabilir; içindekiler listesini okuyun. Kafein miktarını ise etiket yazmak zorunda değil⁵.

Kafeinin kendisi de bazı belirtiler yapabilir: bulantı, ishal, huzursuzluk, hızlı kalp atışı⁵. Bunlar alerji değildir ama alerjiyle karışabilir. Döküntü, kaşınan ve sulanan gözler, tek seferlik kusma ya da karın ağrısı görürseniz kahveye ara verip doktorunuza danışın¹². Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlarsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Dudakta, dilde ya da boğazda şişme, nefes almakta zorlanma ya da hızla yayılan kaşıntılı kabarıklıklar acil durumdur; beklemeyin, hemen 112'yi arayın¹⁷. Çocuğunuzda egzama ya da bilinen bir alerji varsa önce doktorunuzla konuşun¹².

Sık sorulanlar

Kahvede en çok sorulan şey zamanlama: aile sofrasında her gün içilen bir içecek neden 60. aya kadar bekliyor. Küçük çocuk için belirlenmiş güvenli bir kafein sınırı yok ve kafein çocuğu yetişkinden daha güçlü etkiliyor^3,5.

Kafeinsiz kahvede de kafein tümüyle yok değildir⁷; kahveli tatlılarda da kafein bulunur⁵. Kafein anne sütüne az miktarda geçer; emziriyorsanız kahveyi ölçülü için^2,8. Çocuğunuz çok miktarda kahve içtiyse ve belirti gösteriyorsa beklemeyin, tıbbi yardım alın⁹.

İpuçları

Sıcak fincan, kafeinli ürünler ve kahve çekirdeği çocuğun uzanamayacağı yerde dursun^5,10.

Aile kahve içerken çocuğunuza kendi fincanında ılık süt verin; küçük çocuklar için önerilen içecekler su ve süttür⁴. 60. aydan sonra da kahve önerilmez⁵.

Kahve yalnızca fincanda değil. Kahveli tatlılarda, dondurmada ve çikolatada da kafein bulunabilir; etiket kafein miktarını yazmak zorunda olmadığı için içindekiler listesinde kahveyi arayın⁵.