Kalamar

Genel bakış

Kalamar, ahtapot gibi kafadanbacaklı bir yumuşakçadır; midye ve istiridye de yumuşakçalar grubundadır⁵. Balıkçıda bütün ve temizlenmemiş, markette çoğunlukla temizlenmiş gövde ya da dondurulmuş halka olarak bulursunuz. Bebeğiniz için en iyisi, temizlenmiş gövdeyi evde kendiniz tamamen pişirmektir⁷.

İngiltere'nin ulusal sağlık servisi kalamarı kabuklu deniz ürünleri arasında sayıyor. Bu ürünlerin yağı azdır; selenyum, çinko, iyot ve bakır sağlarlar. Kalamar uzun zincirli omega-3 yağ asitleri de içerir, ama yağlı balıklardan daha az⁴. ABD Gıda ve İlaç Dairesi kalamarı cıvası düşük deniz ürünleri arasında, en iyi seçimler listesinde sayıyor⁸.

Kalamara 7. aydan itibaren başlayabilirsiniz. Sağlık Bakanlığı'nın ek gıda tablosu kalamarı ayrıca anmıyor; balık da dâhil eti 7. ayda başlatıyor¹. Biz de kalamarı balıkla aynı aya koyuyoruz. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi ise iyi pişmiş kabuklu deniz ürününü alerjiye yol açabilen öteki besinlerle birlikte 6. ay civarında tanıtıyor³; hangisini seçeceğinizi doktorunuza sorun.

Nasıl sunulur

Taze kalamarı buz üzerinde satılan, kokusu hafif ve taze olan tezgâhtan alın; ekşi ya da amonyak gibi kokanı almayın⁷. İki gün içinde pişirecekseniz buzdolabında 4 °C ya da altında saklayın, daha geç pişirecekseniz dondurun. Dondurulmuş kalamarı bir gece önceden buzdolabında çözdürün⁷.

Bütün aldıysanız başı ve kolları gövdeden ayırın, içini, saydam kıkırdak şeridi ve dıştaki ince zarı çıkarın. Kolların ortasındaki sert gagayı mutlaka atın. Gövdeyi az suda haşlayın ya da buharda pişirin; termometre kullanıyorsanız iç sıcaklık 63 °C'ye ulaşmalı⁷. Ortası yarı saydam kalan kalamarı bebeğinize vermeyin. Çiğ ya da az pişmiş kabuklu deniz ürünü bebeğe verilmez^3,9; iyice pişirmek içlerindeki bakteri ve virüsleri genellikle öldürür⁴. Çiğ kalamarla çalıştığınız tahtayı, bıçağı ve tezgâhı sıcak su ve sabunla yıkamadan pişmiş yiyeceğe geçmeyin⁷.

Pişmiş kalamar sıkı ve lastiğimsidir. Bu yüzden bebeğinize hiçbir zaman halka ya da şerit olarak değil, bıçakla çok ince kıyılmış ya da püreye karıştırılmış olarak verin.

Bebeğinizin payına tuz, bulyon tablet ya da hazır sos eklemeyin^2,9. Konserve ve salamura kalamar tuzludur; Sağlık Bakanlığı bu ürünlere ek gıdada yer vermiyor¹. Kızartılmış ya da galeta ununa bulanmış hazır kalamarı 12. aydan önce vermeyin: tuzu ve yağı fazladır. Hangi yaşta nasıl keseceğinizi yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

Boğulma riski

Kalamarın boğulma riski yüksektir. Pişmiş eti lastiğimsidir, parmakla bastırınca ezilmez ve dişsiz bir ağızda kolay dağılmaz. Pişmiş et parçaları soluk yolunun biçimini alıp oraya sıkıca oturabilir¹⁰. İnce yuvarlak et dilimleri de boğulma riskini artırır¹⁸; kalamar halkası bu iki özelliği birlikte taşır. Et parçaları 4 yaşından küçük çocuklar için riskli yiyecekler arasında sayılıyor¹¹.

Kalamarı hiçbir yaşta halka, şerit ya da büyük parça olarak vermeyin. İyice pişirin, sonra bıçakla çok ince kıyın ya da püreye karıştırın¹⁰. Kıyımda 8 mm'yi geçen parça kalmasın¹⁰.

Bebeğiniz yerken dik otursun. Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın¹³. Yürürken, oynarken ya da uzanmışken ağzında yemekle dolaşmasına izin vermeyin¹¹. Araçta, oto koltuğunda ya da pusette de yiyecek vermeyin¹³.

Öğürme seslidir: gözler sulanabilir, dil öne itilebilir, bebek kusabilir; yeni kıvamlara alışırken görülen olağan bir tepkidir¹². Öğüren ya da öksüren bebeğin ağzına parmağınızla lokma aramayın, göremediğiniz bir parçayı daha derine itebilirsiniz. Sesli öksürüyorsa öksürmesine fırsat verin¹⁴. Boğulma ise sessizdir: bebek düzgün nefes alamaz, dudakları ya da diş etleri morarabilir. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir¹². Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

Kalamar bir yumuşakçadır ve İlk Lokma'da kabuklu deniz ürünü alerjeni olarak işaretlidir. Kabuklu deniz ürünü dediğimiz grup aslında iki ayrı canlı ailesini kapsar: karides, yengeç ve ıstakoz gibi kabuklular ile kalamar, ahtapot ve midye gibi yumuşakçalar⁵. İngiltere'nin gıda standartları kurumu da etikette bu ikisini ayrı alerjen sayıyor⁶.

İki grupta da ana alerjen tropomiyozin adlı bir kas proteinidir; ısıya dayanıklıdır, pişirmekle bozulmaz. Kabuklu alerjisi yumuşakça alerjisinden daha sık görülür. Yumuşakça alerjisi olanların yüzde 70'ten fazlası kabuklulara da tepki verebilir; kabuklu alerjisi olanların ise yarısından azı yumuşakçalara tepki verir⁵. Bebeğinizde karides ya da başka bir deniz ürünü alerjisi varsa kalamarı doktorunuza sormadan denemeyin.

İlk denemeyi gündüz, az miktarla ve o gün tek yeni besin olarak yapın; sonraki yeni besin için 3–5 gün bekleyin^1,2. Rahat yediyse kalamarı sofradan kaldırmayın; tanıtılan alerjenleri düzenli sunmak alerji riskini azaltmaya yardımcı olabilir³.

Döküntü, kaşıntı ya da gözlerde kızarıklık ve sulanma görürseniz kalamara ara verip doktorunuza danışın³. Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlarsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Dudakta, dilde ya da boğazda şişme, nefes almakta zorlanma, hırıltı, kabarık yaygın döküntü, solukluk ya da gevşeklik acil durumdur: hemen 112'yi arayın¹⁵. Deniz ürünleri döküntüsüz bir tepkiyi, kısaca FPIES denen enterokolit sendromunu da tetikleyebilir: yemekten 1–4 saat sonra tekrarlayan, fışkırır tarzda kusma, solukluk ve halsizlik görülür¹⁶. Bebeğiniz halsiz ve solgunsa beklemeyin, 112'yi arayın.

Egzama, bilinen bir alerji ya da ailede alerji öyküsü varsa kalamara başlamadan önce doktorunuzla konuşun³.

Sık sorulanlar

Kalamarla ilgili ilk soru başlangıç ayı. Sağlık Bakanlığı'nın tablosu kalamarı ayrıca anmıyor, balık da dâhil eti 7. ayda başlatıyor¹; biz de kalamara bu aydan başlıyoruz. Kalamar bir yumuşakçadır, karides gibi kabuklularla aynı alerjen proteinini paylaşır ama iki grup arasındaki çapraz tepki her zaman görülmez⁵.

Kızarmış kalamar, cıva ve hazır ürünler de sık merak ediliyor. Kalamar cıvası düşük deniz ürünlerindendir⁸. Çiğ ya da az pişmiş deniz ürünü bebeğe verilmez³; konserve ve salamura ürünler tuzları nedeniyle ek gıdaya uygun değildir¹.

İpuçları

Kalamarın sıkı eti bebek büyüdükçe biçim değiştirmez, yalnızca karıştığı yemek değişir: önce çok ince kıyılıp sebze püresine girer ya da yumuşak bir köftenin içinde eline verilir¹⁰, sonra pilavın, bulgurun ya da makarnanın içinde sofraya katılır².

Kurallar her aşamada aynıdır. Kalamar tam pişmiş olur⁷, bebeğin payına tuz girmez¹. Pişmiş kalamarı 1–2 saat içinde soğutup buzdolabına ya da dondurucuya kaldırın; buzdolabındakini 2 gün içinde kullanın¹⁷. Yeni bir tada alışmak on denemeyi bulabilir; ilk seferde geri çevirirse birkaç gün sonra yeniden sunun².