Karides

Genel bakış

Karides, kabuklu deniz ürünleri ailesinden, eti sıkı ve hafif tatlı bir deniz canlısıdır. Balıkçıda çiğ ve kabuklu, markette çoğunlukla dondurulmuş, bazen de haşlanmış ya da konserve olarak bulursunuz. Bebeğiniz için en iyisi, çiğ aldığınız karidesi evde kendiniz tamamen pişirmektir⁷.

Kabuklu deniz ürünlerinin yağı azdır; selenyum, çinko, iyot ve bakır sağlarlar⁴. ABD Gıda ve İlaç Dairesi karidesi cıvası düşük deniz ürünleri arasında, en iyi seçimler listesinde sayıyor⁸.

Karidese 7. aydan itibaren başlayabilirsiniz. Sağlık Bakanlığı'nın ek gıda tablosu karidesi ayrıca anmıyor; balık da dâhil eti 7. ayda başlatıyor¹. Karides de bir deniz ürünü olduğu için biz onu balıkla aynı aya koyuyoruz. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi ise iyi pişmiş kabuklu deniz ürününü alerjiye yol açabilen öteki besinlerle birlikte 6. ay civarında tanıtıyor³; hangisini seçeceğinizi doktorunuza sorun. Karides alerjiye yol açabilen besinlerden olduğu için ilk denemeyi sakin bir güne planlayın³.

Nasıl sunulur

Dondurulmuş karidesi bir gece önceden buzdolabında çözdürün; acele ediyorsanız ağzı kapalı bir poşette soğuk suya bırakabilirsiniz⁷. Kabuğunu, bacaklarını ve kuyruğunu tamamen ayıklayın, sırtındaki ince koyu damarı bıçak ucuyla çıkarın. Kuyruğun sert, sivri ucu bebeğin tabağına girmemeli.

Karidesi az suda haşlayın ya da buharda pişirin. Piştiğinde eti sıkılaşır, yarı saydam görüntüsü kaybolur ve sedef gibi mat bir renk alır; termometre kullanıyorsanız iç sıcaklık 63 °C'ye ulaşmalı⁷. Pişen karides C harfi gibi hafifçe kıvrılır; sıkıca O biçimine büzüldüyse fazla pişmiştir. Çiğ ya da az pişmiş karidesi bebeğinize vermeyin^3,7. Çiğ kabuklularda zararlı bakteri ve virüsler bulunabilir, iyice pişirmek bunları genellikle öldürür⁴. Çiğ karidesle çalıştığınız tahtayı, bıçağı ve tezgâhı sıcak su ve sabunla yıkamadan pişmiş yiyeceğe geçmeyin⁷.

Bebeğinizin payına tuz, bulyon tablet ya da hazır sos eklemeyin^2,9. Konserve, salamura ve hazır pişmiş karides tuzlu olabilir; Sağlık Bakanlığı tuzu yüksek konserve ve salamura ürünlere ek gıdada yer vermiyor¹. Dondurulmuş karidese de işleme sırasında sodyumlu katkı maddeleri eklenebiliyor¹⁹; paketin içerik listesine bakın ve katkısız olanı seçin. Hangi yaşta nasıl keseceğinizi yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

7 ay +

kıyma ve yumuşak köfte

Karidesi tamamen pişirin, kabuğunu, kuyruğunu ve damarını ayıklayın⁷. Bıçakla çok ince kıyın ve daha önce sorunsuz yediği bir sebze püresine karıştırın; Sağlık Bakanlığı'nın tablosu eti, balık da dâhil, 7. ayda başlatıyor¹. Eliyle yemek isterse kıymayı patates püresiyle yoğurup yaklaşık 6 cm uzunluğunda, 2 cm genişliğinde bir köfte yapın ve fırında pişirin: avucundan taşar, ağzına tümüyle sığmaz². Köfte iki parmağınız arasında bastırınca ezilmeli¹⁰. Dişi olmasa da diş etleriyle parça koparabilir; yumuşak köfte ağzında ezilir²⁰. Bütün ya da ikiye bölünmüş karides bu dönemde verilmez, çünkü bastırınca ezilmez.

9 ay +

12 ay +

Bu bölüm İlk Lokma uygulamasında Premium üyelere açık.

• App Store'dan indirin
• Google Play'den indirin

Boğulma riski

Karidesin boğulma riski yüksektir. Pişmiş eti lastiğimsi ve sıkıdır, parmakla bastırınca ezilmez. Pişmiş et parçaları soluk yolunun biçimini alıp oraya sıkıca oturabilir; küçük, yuvarlak yiyecekler de soluk yoluna takılabilir¹⁰. Bütün bir karides ya da halka halka kesilmiş parçası bu iki özelliği birlikte taşır. Et parçaları 4 yaşından küçük çocuklar için riskli yiyecekler arasında sayılıyor¹¹.

Karidesi hiçbir yaşta bütün ya da halka dilimler hâlinde vermeyin. Önce boyuna ikiye bölün. Sonra ince kıyın ya da yaklaşık 8 mm'lik küçük, yassı parçalara doğrayın¹⁰. Lokmalar hiçbir zaman 1,3 cm'yi geçmesin¹¹.

Bebeğiniz yerken dik otursun. Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın¹³. Yürürken, oynarken ya da uzanmışken ağzında yemekle dolaşmasına izin vermeyin¹¹. Araçta, oto koltuğunda ya da pusette de yiyecek vermeyin¹³.

Öğürme seslidir: gözler sulanabilir, dil öne itilebilir, bebek kusabilir; fazla gelen lokmayı geri iten doğal bir reflekstir¹². Öğüren ya da öksüren bebeğin ağzına parmağınızla lokma aramayın, göremediğiniz bir parçayı daha derine itebilirsiniz. Sesli öksürüyorsa öksürmesine fırsat verin¹⁴. Boğulma ise sessizdir: bebek nefes alamaz, ağlayamaz, ses çıkaramaz ve rengi morarabilir. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir¹². Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

Karides bir kabuklu deniz ürünüdür ve bebeklerde alerjik tepkiye yol açabilen besinlerdendir; İlk Lokma'da da alerjen olarak işaretli³. İlk kez verdiğiniz gün başka yeni besin başlatmayın. Gündüz saatini seçin, küçük bir miktarla başlayın ve sonraki yeni besine geçmeden önce 3–5 gün bekleyin^1,3. Bebeğiniz rahat yediyse karidesi sofradan kaldırmayın; tanıtılan alerjenleri düzenli sunmak alerji riskini azaltmaya yardımcı olabilir³.

Kabuklulardaki ana alerjen tropomiyozin adlı bir kas proteinidir; ısıya dayanıklıdır, pişirmekle bozulmaz. Bu protein karides, yengeç ve ıstakozda neredeyse aynıdır; bir kabukluya alerjisi olanların çoğu ötekilere de tepki verir. Midye, kalamar ve ahtapot gibi yumuşakçalara tepki daha seyrektir ama görülebilir⁵. Toz akarındaki tropomiyozin de karidesinkine çok benzer⁵.

Döküntü, kaşıntı, gözlerde kızarıklık ve sulanma, karın ağrısı ya da tek seferlik ishal görürseniz karidese ara verip doktorunuza danışın³. Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlarsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Dudakta, dilde ya da boğazda şişme, nefes almakta zorlanma, hırıltı, yaygın kabarık döküntü, solukluk ya da gevşeklik acil durumdur: hemen 112'yi arayın¹⁵. Kabuklu alerjisi süt ve yumurta alerjisine göre daha seyrek geçer, ömür boyu sürebilir⁵.

Deniz ürünleri döküntüsüz bir besin tepkisini, kısaca FPIES denen enterokolit sendromunu da tetikleyebilir: yemekten 1–4 saat sonra tekrarlayan, fışkırır tarzda kusma, solukluk ve halsizlik görülür¹⁶. Bebeğiniz halsiz ve solgunsa beklemeyin, 112'yi arayın¹⁶.

Bebeğinizde egzama ya da bilinen bir besin alerjisi varsa, ailede alerji öyküsü bulunuyorsa karidese başlamadan önce doktorunuzla konuşun³.

Sık sorulanlar

Karidesle ilgili ilk soru başlangıç ayı. Sağlık Bakanlığı'nın tablosu karidesi ayrıca anmıyor, balık da dâhil eti 7. ayda başlatıyor¹; biz de karidese bu aydan başlıyoruz. Karides alerjisi olan çocuk yengeç ve ıstakoza da tepki verebilir, toz akarıyla da benzer bir protein paylaşır⁵.

Pişirme, cıva ve hazır ürünler de sık merak ediliyor. Karides cıvası düşük deniz ürünlerindendir⁸. Çiğ ya da az pişmiş karides bebeğe verilmez³; konserve ve salamura ürünler tuzları nedeniyle ek gıdaya uygun değildir¹.

İpuçları

Karidesin sıkı eti bebek büyüdükçe farklı biçimlere girer: önce ince kıyılıp sebze püresine karışır ya da yumuşak bir köftenin içinde eline verilir¹⁰, sonra boyuna bölünüp küçük, yassı parçalara ayrılır¹¹.

Biçim değişse de kurallar aynı kalır. Karides tam pişmiş olur⁷, bebeğin payına tuz girmez¹. Pişmiş karidesi 1–2 saat içinde soğutup buzdolabına ya da küçük porsiyonlar hâlinde dondurucuya kaldırabilirsiniz¹⁸. Yeni bir tada alışmak on denemeyi bulabilir; ilk seferde geri çevirirse birkaç gün sonra yeniden sunun².