Kanola yağı

Genel bakış

Kanola yağı, kolza bitkisinin tohumlarından elde edilen açık sarı renkli, tadı hafif bir sıvı yağdır. Kanola, 1970'lerde Kanada'da geleneksel ıslahla geliştirilmiş bir kolza çeşididir. Eski kolza yağından farkı, erüsik asit adlı bir yağ asidini ve glukozinolat denen bileşikleri çok az içermesidir⁶. Kolza, lahana, brokoli ve hardalla aynı bitki ailesindendir⁷.

Bebeğinizin tabağına kanola yağı tek başına bir yiyecek olarak değil, sebze püresine ya da yumuşak pişmiş bir yemeğe katılan küçük bir ek olarak girer. İki yaşından küçük çocukların midesi küçüktür; enerjisi yüksek yiyeceklere ve yağa ihtiyaç duyarlar⁴. Kanola yağı tekli doymamış yağdan zengin bitkisel yağlar arasındadır^2,5. Bitkisel bir omega-3 yağ asidi olan alfa-linolenik asidi (ALA) de içerir; Sağlık Bakanlığı'nın beslenme rehberi kanola yağını bu yağ asidinin kaynakları arasında sayıyor².

Kanola yağına 7. aydan itibaren başlayabilirsiniz. Sağlık Bakanlığı'nın ek gıda tablosu bitkisel yağları 7. ayda başlatıyor¹. Biz de bu sırayı izliyoruz; yağı o ayın sebze pürelerinin içinde kullanmak en kolay yoldur.

Nasıl sunulur

Kanola yağını bebeğinizin yemeğine pişirme sırasında, az miktarda katın. Az yağ yeter: sekiz bebek porsiyonu sebze sosu için bir tatlı kaşığı yağ kullanılıyor⁴. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi de küçük çocukların yemeğinde kolza, soya ya da zeytinyağı gibi doymamış yağdan zengin bir yağı olabildiğince az kullanmayı öneriyor³.

Yağı yakmadan kullanın; tavada dumanlanacak kadar kızdırmayın². Bebeğinize kızartma vermeyin. Kızartma, besin ögelerinin kaybına ve bazı zararlı bileşiklerin oluşmasına yol açabiliyor². Küçük çocuklar için kızartma yerine ızgara ya da fırın öneriliyor³; bebek rehberleri de derin yağda kızartılmış yiyecekleri kaçınılacaklar arasında sayıyor⁴. Daha önce kızartmada kullanılmış yağı bebeğinizin yemeğine katmayın.

Yemeğe tuz, şeker ya da hazır sos eklemeyin. Sağlık Bakanlığı ilk yıl bebeğin yemeğine tuz eklenmemesini söylüyor; tuz bebeği susatır ve böbreklerine zarar verebilir¹. Aile yemeği pişiriyorsanız bebeğinizin payını tuz ve baharat eklemeden önce ayırın.

Hangi yaşta nasıl sunacağınızı yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

Boğulma riski

Kanola yağının kendisi sıvıdır ve boğulma riski taşımaz. Riski belirleyen, yağı kattığınız yemektir. İlk aylarda yağı pürüzsüz ya da yumuşak topaklı bir pürenin içinde verin. Bebeğiniz küçük parçaları kendisi almaya başlayınca yağla pişirdiğiniz sebzeyi çok yumuşak pişirin ve en büyük kenarı 1,3 cm'yi geçmeyen lokmalara bölün; yürürken, koşarken, oynarken ya da uzanmışken ağzında yiyecek olmasın¹². Yağda kızarıp sertleşmiş, çıtır kabuklu yiyecekleri bebeğinizin tabağına koymayın.

Bebeğiniz mama sandalyesinde ya da masada, dik oturarak yesin. Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın¹⁰. Araçta, oto koltuğunda ya da pusette de yiyecek vermeyin¹⁰.

Ek gıdaya yeni başlayan bebek sık sık öğürür. Öğürme seslidir; gözleri sulanabilir, dilini öne itebilir, öğürerek yiyeceği öne çıkarabilir ya da biraz kusabilir⁹. Öğüren ya da öksüren bebeğin ağzına parmağınızla lokma aramayın; göremediğiniz bir parçayı parmakla aramak onu daha derine itebilir. Sesli öksürüyorsa öksürmesine fırsat verin ve yanından ayrılmayın¹¹. Boğulma ise sessizdir. Bebek nefes alamaz, ses çıkaramaz; dudaklarının içi, diş etleri ya da tırnakları morarabilir⁹. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir¹¹. Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

Kanola yağı yaygın alerjenlerden değil; İlk Lokma'da da alerjen olarak işaretli değil. Kolza çoğunlukla yağ olarak tüketilir ve yağda çok az protein bulunur; bu yüzden kolzaya besin alerjisi çok seyrek görülür⁷.

Yağdaki alerji riski, içinde kalan tohum proteinine bağlıdır. Rafine kolza yağı protein içermediği için alerjik tepkiye yol açmıyor. Soğuk sıkım yağda ise tohum proteininden eser miktar kalabiliyor; bunun bebekler için önemi henüz bilinmiyor⁷. Egzaması olan küçük çocuklarda yapılan araştırmalarda bir kısım çocukta kolza tohumuna karşı duyarlılık ve tohumla yapılan denemelerde tepki görülmüş⁷.

Kolza ile hardal aynı bitki ailesindendir ve alerji yapan proteinleri benzerdir, ama aynı değildir. İkisi arasında çapraz tepki kuramsal olarak olası sayılıyor; hardal alerjisi olan kişilerde kolzaya tepki ise bugüne kadar bildirilmemiş⁷. Bebeğinizde hardal ya da başka bir besin alerjisi tanısı, egzama ya da ailede alerji öyküsü varsa kanola yağına başlamadan önce doktorunuzla konuşun⁸.

İlk denemeyi diğer yeni besinler gibi yapın: yağı bebeğinizin daha önce sorunsuz yediği bir püreye katın, gündüz ve bebeğiniz açken sunun, o gün başka yeni besin vermeyin; sonraki yeni besin için 3–5 gün bekleyin¹. Karışım yağlarda başka bitkisel yağlar da bulunabilir; etiketi okuyun.

Kızarık, kaşıntılı döküntü, egzamada kötüleşme ya da tek seferlik kusma görürseniz yağa ara verip doktorunuza danışın. Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlarsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Dudakta ya da yüzde şişme, dilde ya da boğazda şişme, nefes almakta zorlanma ya da kabarık, kaşıntılı yaygın döküntü acil durumdur: hemen 112'yi arayın¹³.

Sık sorulanlar

Kanola yağıyla ilgili sorular çoğunlukla dört noktada toplanıyor: adı ve kolza yağıyla ilişkisi, kızartmada kullanılıp kullanılamayacağı, hardal alerjisi ve omega-3. Kanola ile kolza arasındaki fark bir ıslah farkıdır; kanola, erüsik asidi düşük bir kolza çeşidi olarak geliştirildi⁶.

Hardal alerjisi konusunda araştırmalar çapraz tepkinin kuramsal olarak olası olduğunu, ama bugüne kadar gösterilmediğini söylüyor⁷. Omega-3 konusunda ise kanola yağı katkı sağlar, balığın yerini tutmaz².

İpuçları

Kanola yağının mutfaktaki işi küçüktür: sebzeyi yumuşatırken az bir miktar yeter.

Kanola yağını zeytinyağı ve ayçiçek yağıyla dönüşümlü kullanabilirsiniz; üçü de doymamış yağdan zengin bitkisel yağlardır ve doymuş yağın bir kısmının yerine doymamış yağ seçmek öneriliyor⁵. Bebeğinizin payını tuz eklemeden önce ayırmak, aile yemeğini onun için de uygun kılar¹. Bebeğiniz yeni tadı ilk seferde beğenmezse zorlamayın; kısa bir aradan sonra yeniden deneyin¹.