Kemik suyu

Genel bakış

Kemik suyu, tavuk ya da dana kemiklerinin üzerlerindeki biraz etle birlikte suda uzun süre kaynatılıp süzülmesiyle elde edilen berrak sudur. Türk mutfağında çorbanın, pilavın ve sebze yemeğinin tabanıdır. Bebeğiniz için evde, tuzsuz hazırladığınız sade bir su olarak düşünün; hazır bulyon ya da tablet onun yerine geçmez³.

Kemik suyu yemeğe sıvı ve tat katar, ama bebeğin demir ihtiyacında asıl işi etin kendisi görür. ABD'nin hastalık kontrol merkezi kırmızı eti ve tavuğu, vücudun kolay emdiği türden demir içeren besinler arasında sayıyor⁶. Bu yüzden suyu kullandığınız çorbaya, tencerede pişen eti de didikleyip katmak iyi bir alışkanlıktır.

Kemik suyuna 7. aydan itibaren başlayabilirsiniz. Sağlık Bakanlığı'nın ek gıda tablosu et suyunu ayrıca anmıyor; eti, tavuk ve kırmızı et dâhil, 7. ayda başlatıyor, 6. aydaki çorbaları ise tuzsuz ve baharatsız öneriyor¹. Biz de suyu, bebeğiniz kemiğin geldiği eti denedikten sonraya bırakıyoruz. İlk yılda kemik suyunu içecek olarak değil, yemeğin pişirme suyu olarak kullanın⁴.

Nasıl sunulur

Kemikli tavuk ya da dana parçalarını tencereye koyun, üzerini geçecek kadar su ekleyin; kaynamaya başlayınca kısık ateşte uzun süre pişirin. Kemiklerin üzerindeki et baştan sona pişmeli: içinde pembe yer kalmamalı, suyu berrak akmalı⁷. Ardından suyu ince bir süzgeçten geçirin; kemik parçalarını ve kıkırdağı tamamen ayırın^2,9.

Suya tuz, bulyon tablet, hazır et suyu ya da hazır sos eklemeyin; bunlar çoğu zaman çok tuzludur³. Tuz bebeği susatır ve böbreklerine zarar verebilir; ilk yılda bebeğin yemeğine tuz eklenmez¹. Aile için çorba yapıyorsanız bebeğin payını tuz atmadan önce tencereden alın. Kemik suyunu sebze püresini açmak, pirinci ya da bulguru pişirmek için kullanın; biberona ya da bardağa koymayın⁴.

Suyu 1–2 saat içinde soğutun; buzdolabında 2 gün içinde kullanın ya da küçük porsiyonlar hâlinde dondurun. Suya havuç ya da kereviz kattıysanız biz temkinli davranıp onu buzdolabında en çok 24 saat saklamanızı ve yalnızca bir kez ısıtmanızı öneriyoruz. Çabuk soğutmak için kapalı bir kaba alıp üzerinden soğuk su akıtın ve karıştırın. Dondurduğunuz suyu buzdolabında çözdürün, 24 saat içinde kullanın ve yalnızca bir kez, buharı tütene kadar ısıtın⁸. Hangi yaşta nasıl sunacağınızı yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

7 ay +

sebze püresinde

Bebeğinizin daha önce sorunsuz yediği bir sebzeyi tuzsuz kemik suyunda pişirin ya da püreyi birkaç kaşık suyla açın. Sağlık Bakanlığı eti 7. ayda başlattığı için kemik suyunu bu aydan itibaren öneriyoruz¹. Püreyi kaşıkla verin; suyu biberona ya da bardağa koymayın⁴. İlk günlerde başka yeni besin başlatmayın¹.

9 ay +

12 ay +

Bu bölüm İlk Lokma uygulamasında Premium üyelere açık.

• App Store'dan indirin
• Google Play'den indirin

Boğulma riski

Süzülmüş kemik suyu bir sıvıdır; kendisi boğulma riski taşımaz. Dikkat edeceğiniz şey suyun içinde kalabilecek parçalardır. Kemik, boğulma riski daha yüksek olan şeylerdendir⁹; suyu ince süzgeçten geçirin, küçük kemik ve kıkırdak parçalarını ayıklayın. Çorbaya kattığınız eti de kemiklerinden tamamen ayırın². Bebeğiniz yerken mama sandalyesinde dik otursun⁹.

Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın¹². Araçta, oto koltuğunda ya da pusette de yiyecek vermeyin¹². Yürürken, oynarken ya da uzanmışken ağzında yemek olmasın¹¹.

Ek gıdaya yeni başlayan bebek sık sık öğürür. Bu, çiğnemeyi ve yutmayı öğrenirken görülen normal bir reflekstir ve gürültülüdür; gözler sulanabilir, dil öne itilebilir¹⁰. Öğüren ya da öksüren bebeğin ağzına parmağınızla lokma aramayın: göremediğiniz bir parçayı parmakla aramak onu daha derine itebilir. Sesli öksürüyorsa öksürmesine fırsat verin ve yanından ayrılmayın¹³.

Boğulma ise sessizdir. Bebek nefes alamaz, ses çıkaramaz; dudakları ya da cildi morarabilir¹⁰. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir¹⁰. Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

Kemik suyu yaygın alerjenlerden değildir. Et ve tavuk, İngiltere'nin ulusal sağlık servisinin alerjik tepkiye yol açabilen besinler listesinde yer almaz¹⁴. Yine de suyu ilk kez, bebeğiniz kemiğin geldiği tavuğu ya da dana etini sorunsuz yedikten sonra kullanın. Yeni bir besini gündüz saatinde, o gün tek yeni besin olarak deneyin ve bir sonrakine geçmek için 3–5 gün bekleyin¹.

Tencereye kattığınız sebzelere de bakın. Kereviz, alerjik tepkiye yol açabilen besinler arasında sayılır¹⁴; bebeğiniz kerevizi ayrı denemediyse suya koymayın. Hazır bulyon ve tabletler zaten bebeğin yemeğine girmez³.

Kızarık ve kaşınan gözler, döküntü, tek seferlik kusma ya da ishal fark ederseniz suya ara verip doktorunuza danışın¹⁴. Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlar ya da kurdeşen vücuda yayılırsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Dudakta ya da dilde şişme, nefes almakta zorlanma, solukluk ya da bebeğin gevşeyip size her zamanki gibi tepki vermemesi acil durumdur: beklemeyin, 112'yi arayın¹⁵. Bebeğinizde bilinen bir besin alerjisi ya da egzama varsa yeni besinlere geçmeden önce doktorunuzla konuşun¹⁴.

Sık sorulanlar

Kemik suyunda ebeveynlerin ilk sorusu ne zaman başlanacağı. Sağlık Bakanlığı'nın tablosu et suyunu ayrıca anmıyor, eti 7. ayda başlatıyor¹; biz de kemik suyunu bu aydan itibaren öneriyoruz. İlk yılda bebeğin içecekleri anne sütü ya da mama ile sudur^4,5.

Hazır bulyon ve hasta bebek de sık soruluyor. Bulyon tablet ve hazır et suyu çoğu zaman tuzludur³; ishal ve kusmada ise önce emzirmeye ya da mamaya devam edilir¹⁶.

İpuçları

Kemik suyunun kolaylığı, bir kez pişirip haftalarca kullanabilmenizdir. Küçük porsiyonlar hâlinde dondurduğunuz su, sebze püresini açmaya ya da bir avuç pirinci pişirmeye hazır bekler⁸.

Biçim değişse de kurallar aynı kalır. Suya tuz ve tablet girmez³, kemik ve kıkırdak süzülür², çözdürülen su yalnızca bir kez ısıtılır⁸. Bebeğin tabağında su değil, suyla pişen yemek yer alır; içecek olarak su ve süt kalır⁵.