Salam

Genel bakış

Salam, kıyılmış etten yapılan ve soğuk dilimlenerek yenen bir et ürünüdür; sucuk, sosis ve pastırmayla aynı ailededir. Salam ve sosis yapımında rengin bozulmaması ve mikropların üremesini önlemek için nitrit ve nitrat gibi katkı maddeleri kullanılır². Tuzlama, kürleme, tütsüleme gibi işlemlerden geçen bu tür etlere işlenmiş et denir⁶.

Etten yapılsa da salamı taze etle bir tutmayın. Türkiye Beslenme Rehberi işlenmiş et ürünlerinin doymuş yağ ve tuz oranının yüksek olduğunu, bu yüzden sınırlı yenmesi gerektiğini söylüyor². Dünya Sağlık Örgütü de işlenmiş eti, insanda kansere yol açtığına dair yeterli kanıt bulunan grupta sınıflandırıyor; kanıt en çok kalın bağırsak kanserine işaret ediyor ve risk yenen miktarla artıyor⁶.

Salama 12. aydan itibaren başlayabilirsiniz, ama ara sıra ve az. Sağlık Bakanlığı yüksek tuz içerdikleri için sucuk, salam, sosis gibi işlenmiş et ürünlerine ek gıda döneminde yer vermiyor¹. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi de bebeklerin tuzlu yiyecek yememesini, sosis gibi tuzlu yiyeceklerden uzak durmasını öneriyor³. İlk yaş gününden sonra da salam her gün verilen bir yiyecek değil, küçük bir tat olarak kalır⁴.

Nasıl sunulur

Salam alırken etiketi okuyun. İçindekiler listesinde hangi etten yapıldığını ve hangi katkı maddelerini içerdiğini görürsünüz; katkı maddeleri listede adıyla ya da E numarasıyla yazılır¹⁴. Raftaki ürünlerin tuz miktarını karşılaştırın ve düşük olanı seçin⁴. Acılı, baharatlı ya da füme çeşitler yerine sade olanı alın.

Vermeden önce dış kılıfını soyun. Kılıf gibi besin kabukları zor çiğnenir ve soluk yolunu tümüyle kapatabilir⁸. Sonra salamı yuvarlak dilim olarak bırakmayın: önce ince şeritlere, sonra 1 cm'den küçük parçalara bölün¹¹. Şerit olarak vermeyi 4 yaşından sonraya bırakın¹⁰.

Dilimli salam paketinden çıktığı gibi yenen hazır bir yiyecektir; temizlik ve soğuk zincir bu yüzden önemli. Paketi 5 °C ya da daha soğuk bir buzdolabında saklayın, açılan paketi etikette başka bir süre yazmıyorsa 2 gün içinde bitirin. Buzdolabından çıkardığınız salamı 4 saat içinde yedirin. Omlete ya da makarnaya katıp pişirdiğinizde yemeği her yeri buharı tütene kadar ısıtın¹⁶.

Çocuğunuzun payına ayrıca tuz eklemeyin; salam yemeğe zaten tuz taşır⁵. Hangi yaşta nasıl keseceğinizi yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

12 ay +

küçük salam parçaları

İlk denemede bir dilimden fazlası gerekmez. Salamın dış kılıfını soyun, dilimi önce ince şeritlere, sonra 1 cm'den küçük parçalara bölün; Yeni Zelanda Sağlık Bakanlığı eti yaklaşık 8 mm'lik parçalara bölmeyi öneriyor⁹. Parçaları omlete, makarnaya ya da sebze yemeğine karıştırabilirsiniz; yemeği her yeri buharı tütene kadar pişirin, soğutup verin¹⁶. Bütün dilim ya da halka vermeyin¹⁰. Salam ara sıra ve az verilen bir tattır; ayrıca tuz eklemeyin⁴.

4 yaş +

Bu bölüm İlk Lokma uygulamasında Premium üyelere açık.

• App Store'dan indirin
• Google Play'den indirin

Boğulma riski

Salamın boğulma riskini yüksek sayıyoruz. Dilimleri ince, esnek ve yuvarlaktır; ağızda kolay dağılmaz. Yeni Zelanda Sağlık Bakanlığı pişmiş et parçalarının soluk yolunun biçimini alıp oraya sıkıca oturabileceğini söylüyor ve eti yaklaşık 8 mm'lik parçalara bölmeyi öneriyor. Bakanlık sosisi de boğulma riski en yüksek yiyecekler arasında sayıyor ve kreş ile anaokullarında bebek ve küçük çocukların menüsünden tümüyle çıkarmayı öneriyor⁹. Amerikan Pediatri Akademisi de sosisi, et çubuklarını ve iri et parçalarını küçük çocuklar için riskli buluyor¹⁰. Kılıfı mutlaka soyun⁸. Bütün dilim ya da halka vermeyin; parçalar 1 cm'yi geçmesin.

Çocuğunuz mama sandalyesinde ya da masada otururken yesin; yürürken, koşarken ya da yatakta ağzında yiyecek olmasın. Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın⁸. Araçta, oto koltuğunda ya da pusette de yiyecek vermeyin⁸.

Öğürme seslidir; çiğnemeyi ve yutmayı öğrenirken görülen doğal bir reflekstir¹². Öğüren ya da öksüren çocuğun ağzına parmağınızla lokma aramayın; göremediğiniz bir parçayı aramak onu daha derine itebilir. Sesli öksürüyorsa öksürmesine fırsat verin ve yanından ayrılmayın¹³. Boğulma ise sessizdir: çocuk nefes alamaz, ses çıkaramaz, dudaklarının içi ya da tırnakları morarabilir¹². İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir¹². Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

Salam yaygın alerjenlerden değil; İlk Lokma'da da alerjen olarak işaretli değil. İngiltere'nin ulusal sağlık servisinin alerjik tepkiye yol açabilen besinler listesinde et yer almıyor¹⁴.

Yine de salam yalnızca etten oluşmayabilir. İçindekiler listesini okuyun: süt, soya, buğday ya da hardal görürseniz bunlar yaygın alerjenler arasındadır¹⁴. Çocuğunuz bu malzemeleri daha önce sorunsuz denemiş olsun. Bilinen bir besin alerjisi varsa etiketi dikkatle okuyun ve içeriğinden emin olmadığınız ürünü vermeyin¹⁴.

Her yeni besin gibi ilk denemeyi sade tutun. Salamı çocuğunuz açken ve gündüz verin, aynı gün başka yeni besin başlatmayın; bir sonraki yeni besine geçmeden önce 3–5 gün bekleyin¹.

Kızarık, kaşıntılı döküntü, kaşınan ve sulanan gözler, tek seferlik kusma, karın ağrısı ya da ishal görürseniz salama ara verip doktorunuza danışın¹⁴. Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlarsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Dudakta, dilde ya da boğazda şişme, nefes almakta zorlanma ya da hızla yayılan kabarık, kaşıntılı döküntü acil durumdur; beklemeyin, hemen 112'yi arayın¹⁵. Çocuğunuzda egzama ya da tanı konmuş bir besin alerjisi varsa yeni besinlere başlamadan önce doktorunuzla konuşun¹⁴.

Sık sorulanlar

Salamda ebeveynlerin ilk sorusu ne zaman verilebileceği. Salamı ilk yaş gününden sonra, ara sıra ve az verebilirsiniz. Sağlık Bakanlığı işlenmiş et ürünlerine ek gıda döneminde yer vermiyor¹.

Türkiye Beslenme Rehberi işlenmiş et ürünlerini en fazla haftada bir kez öneriyor²; hindi ya da tavuk salamı da işlenmiş ettir⁶. Etikette başka bir süre yazmıyorsa açılan paketi 2 gün içinde kullanın¹⁶. Salam, sosis ve sucuk aynı gruptandır; haftalık sınırı üçü için birlikte sayın².

İpuçları

Salamı çocuğunuzun tabağına öğünün ana yiyeceği olarak değil, küçük bir tat olarak koyun. Tuzlu yiyecekleri sınırlamak ve hazır ürünlerin etiketini okumak küçük çocuklarda tuzu azaltmanın yolları arasında⁵. Dünya Sağlık Örgütü birçok ülkede tuzun büyük kısmının salam, jambon gibi işlenmiş etlerden, peynirden ve tuzlu atıştırmalıklardan geldiğini hatırlatıyor⁷.

Güvenli kesim de alışkanlıktır. Kılıfı soymayı ve dilimi küçük parçalara bölmeyi her seferinde aynı biçimde yaparsanız, ailede salamı kesen herkes aynı kurala uyar⁸.