Sosis ve sucuk

Genel bakış

Sosis ve sucuk, etten yapılan işlenmiş et ürünleridir. Sucuk, kıyılmış sığır etinin yağla, tuzla, nitrit ya da nitratla ve kırmızı biber, karabiber, kimyon, yenibahar, sarımsak gibi baharatlarla yoğrulup kılıfa doldurulmasıyla yapılır; geleneksel yöntemde kurutulur⁷. Salam ve sosis yapımında da renk değişimini ve mikropların üremesini önlemek için nitrit-nitrat gibi katkı maddeleri kullanılır².

Türkiye Beslenme Rehberi bu ürünlerde doymuş yağın ve tuzun yüksek olduğunu, tüketimin en fazla haftada bir kezle sınırlanmasını söylüyor². Dünya Sağlık Örgütü de işlenmiş eti kanser yapıcı grupta sınıflandırıyor ve birçok ülkenin beslenme rehberinin bu etleri sınırlamayı önerdiğini belirtiyor⁵.

Sosis ve sucuğa 12. aydan itibaren başlayabilirsiniz. Sağlık Bakanlığı tuzu yüksek olduğu için sucuk, salam, sosis gibi işlenmiş et ürünlerine ek gıda döneminde yer vermiyor¹. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi de bebeklerin sosis gibi tuzlu yiyecekler yememesini öneriyor³. Biz de bu ürünleri ilk yaş gününden sonraya bırakıyoruz. Sonrasında da her gün değil, ara sıra ve az miktarda verilen bir tat olarak kalsınlar.

Nasıl sunulur

Alırken etiketi okuyun ve benzer ürünler arasında yağı ve tuzu daha az olanı seçin; küçük çocuklar için az yağlı sosis önerilir, tuzlu yiyecekler de sınırlı tutulur⁴. Sucukta acısız çeşidi tercih edin.

Sosis ve sucuğu her zaman pişirin ya da buharı tütecek kadar ısıtın. Listeria adlı bakteriden korunmak için hazır pişmiş sosisin ve fermente, kurutulmuş sucuk türü ürünlerin ısıtılmadan yenmemesi öneriliyor⁶. Türkiye Beslenme Rehberi sosis gibi kıymadan yapılan yiyeceklerde merkez sıcaklığın en az 72 °C olmasını ve kızartma yerine haşlama, ızgara ya da fırın gibi yöntemleri öneriyor².

Sosisi suda haşlayın, sonra kılıfını soyun; kılıflı yiyeceklerde kabuğu çıkarmak öneriliyor⁸. Sucuk kurutularak yapılan sıkı bir üründür⁷. Kılıfını soyun, olabildiğince ince kıyın ve tavaya yağ eklemeden kendi yağında iyice pişirin; çıkan yağı süzün. 4 yaşına kadar sucuğu tek başına parça ya da dilim olarak değil, yumurta ya da sebze yemeği gibi yumuşak bir yemeğe karışık verin; pişmiş et parçası soluk yoluna sıkıca oturabilir^9,10. Kızarıp çıtırlaşmış parçaları çocuğunuzun payına koymayın. Çocuğunuzun payına ayrıca tuz eklemeyin⁴. Hangi yaşta nasıl keseceğinizi yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

12 ay +

minik sosis parçaları

İlk denemede birkaç minik parça yeter. Sosisi haşlayın, kılıfını soyun, boyuna dörde bölün ve şeritleri enine keserek 1 cm'yi geçmeyen parçalar elde edin; halka dilim asla kesmeyin^8,11. Sucuk kurutulmuş, sıkı bir üründür⁷; 4 yaşına kadar onu tek başına parça ya da dilim olarak vermeyin¹⁰. Kılıfını soyup olabildiğince ince kıyın, kendi yağında iyice pişirin⁶ ve yumurtaya ya da sebze yemeğine karıştırın; Yeni Zelanda Sağlık Bakanlığı eti çok yumuşayana kadar pişirip kıymayı öneriyor⁹. Kızarıp çıtırlaşmış parçaları tabağına koymayın. Haftada bir kez sınırını üst sınır sayın; daha seyrek vermek daha iyidir².

4 yaş +

Bu bölüm İlk Lokma uygulamasında Premium üyelere açık.

• App Store'dan indirin
• Google Play'den indirin

Boğulma riski

Sosisin boğulma riskini yüksek sayıyoruz. Silindir biçimli, sıkı ve kaygan bir yiyecektir. Amerikan Pediatri Akademisi sosisi küçük çocuklar için tehlikeli yiyecekler arasında sayar; ancak tamamen minik parçalara doğranırsa verilebileceğini söyler¹⁰. Halka halka kesilmiş sosis en tehlikeli biçimdir: çocuğun boğazı kadar geniş, yuvarlak bir dilim soluk yolunu tıkayabilir. Bu yüzden boru biçimli yiyecekleri yuvarlak dilim yerine boyuna şeritlere, sonra 1 cm'yi geçmeyen parçalara bölün¹¹. Kılıfı soyun⁸. Yeni Zelanda Sağlık Bakanlığı sosisi boğulma riski en yüksek yiyecekler arasında sayıyor ve kreş ile anaokullarında bebek ve küçük çocukların menüsünden tümüyle çıkarmayı öneriyor⁹. Evde de seyrek verin.

Çocuğunuz mama sandalyesinde ya da masada otururken yesin. Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın⁸. Araçta, oto koltuğunda ya da pusette de yiyecek vermeyin⁸.

Öğürme seslidir; çiğnemeyi ve yutmayı öğrenirken görülen doğal bir reflekstir¹². Öğüren ya da öksüren çocuğun ağzına parmağınızla lokma aramayın; göremediğiniz bir parçayı parmakla aramak onu daha derine itebilir. Sesli öksürüyorsa öksürmesine fırsat verin ve yanından ayrılmayın¹³. Boğulma ise sessizdir: çocuk nefes alamaz, dudaklarının içi ya da tırnakları morarabilir¹². İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir¹². Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

Sosis ve sucuk yaygın alerjenlerden değil; İlk Lokma'da da alerjen olarak işaretli değil. İngiltere'nin ulusal sağlık servisinin alerjik tepkiye yol açabilen besinler listesinde et yer almıyor¹⁴.

Yine de bu ürünler yalnızca etten oluşmaz. Sucukta sarımsak ve birçok baharat bulunur⁷; hazır sosislerde de başka katkılar olabilir. Her ürünün içindekiler listesini okuyun; daha önce denemediği bir malzeme varsa o da yeni besin sayılır.

Kırmızı ete karşı nadir bir tepki de alfa-gal sendromudur. Kene ısırığından sonra gelişebilir; belirtiler kırmızı et yedikten genellikle 2–6 saat sonra kurdeşen, kusma, karın ağrısı ya da dudakta şişme olarak çıkar¹⁶. Sığır etinden yapılan sucuk ve sosis de kırmızı ettir⁷; gecikmeli gelen böyle bir tepkiyi doktorunuza anlatın.

İlk denemeyi çocuğunuz açken ve gündüz yapın, aynı gün başka yeni besin başlatmayın; bir sonraki yeni besine geçmeden önce 3–5 gün bekleyin¹. Kaşınan ve sulanan gözler, kızarık ve kaşıntılı döküntü ya da tek seferlik kusma görürseniz ürüne ara verip doktorunuza danışın¹⁴. Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlar ya da kurdeşen vücuda yayılırsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Dudakta, dilde, yüzde ya da boğazda şişme, nefes almakta zorlanma, hırıltı ya da morarma acil durumdur; beklemeyin, hemen 112'yi arayın¹⁵. Çocuğunuzda egzama ya da bilinen bir besin alerjisi varsa önce doktorunuzla konuşun¹⁴.

Sık sorulanlar

Sosis ve sucukta ebeveynlerin ilk sorusu ne zaman başlanacağı. İlk yaş gününden sonra ve seyrek verebilirsiniz. Sağlık Bakanlığı bu ürünlere ek gıda döneminde yer vermiyor¹; Türkiye Beslenme Rehberi de yetişkinler için bile haftada en fazla bir kezi öneriyor².

Halka dilim boğulma açısından en tehlikeli biçim¹¹; sosis ve sucuk her seferinde iyice ısıtılır⁶. Sosiste nitrit-nitrat gibi katkılar kullanılır²; Dünya Sağlık Örgütü işlenmiş eti kanser yapıcı grupta sınıflandırıyor ve risk yenen miktarla artıyor⁵.

İpuçları

Sosis ve sucuğu çocuğunuzun tabağına öğünün ana yiyeceği olarak değil, küçük bir tat olarak koyun. Sucuğun güçlü tadı kalabalık bir tabağa yayılınca az miktar yeter. Yemeğe ayrıca tuz eklemeyin⁴.

Bu ürünleri yerken tabakta C ve E vitamininden zengin sebze ve meyveye yer vermek öneriliyor². Türkiye Beslenme Rehberi işlenmiş et yerine yumurta, balık ve tavuk gibi protein kaynaklarını öneriyor²; sosis ve sucuk ara sıra kalsın.