Yengeç

Genel bakış

Yengeç, karides ve ıstakozla aynı gruptan, sert kabuklu bir deniz canlısıdır⁵. Balıkçıda çoğunlukla canlı ya da haşlanmış bütün olarak, markette dondurulmuş ya da konserve yengeç eti olarak bulursunuz. Bacaklardaki ve kıskaçlardaki eti beyaz, lifli ve hafif tatlıdır. Gövdenin içindeki kahverengi kısım ise kadmiyum adlı, fazlası kemiklere ve böbreklere zarar verebilen bir ağır metal içerir; bebeğinize yalnızca beyaz eti verin⁴.

Kabuklu deniz ürünlerinin yağı azdır; selenyum, çinko, iyot ve bakır sağlarlar. Yengeç, uzun zincirli omega-3 yağ asitlerinin kabuklular arasındaki başlıca kaynaklarından biridir, ama yağlı balıklar kadar değil⁴. ABD Gıda ve İlaç Dairesi yengeci cıvası düşük deniz ürünleri arasında, en iyi seçimler listesinde sayıyor⁷.

Yengece 7. aydan itibaren başlayabilirsiniz. Sağlık Bakanlığı'nın ek gıda tablosu yengeci ayrıca anmıyor; balık da dâhil eti 7. ayda başlatıyor¹. Biz de yengeci balıkla ve karidesle aynı aya koyuyoruz. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi ise kabuklu deniz ürününü, çiğ ya da az pişmiş olmamak koşuluyla, alerjiye yol açabilen öteki besinlerle birlikte 6. ay civarında tanıtıyor³; hangisini seçeceğinizi doktorunuza sorun.

Marketlerde yengeç çubuğu adıyla satılan ürünü gerçek yengeçle karıştırmayın. Çoğunlukla balık hamurundan, nişasta, şeker, aroma ve renklendiriciyle yapılan işlenmiş bir üründür¹⁹.

Nasıl sunulur

Canlı yengeç alıyorsanız bacaklarını hâlâ oynatanı seçin. Yengeç öldükten sonra çabuk bozulur; bu yüzden yalnızca canlı olanı alıp hazırlamak gerekir⁶. Dondurulmuş yengeç etini bir gece önceden buzdolabında çözdürün; acele ediyorsanız ağzı kapalı bir poşette soğuk suya bırakabilirsiniz⁶.

Yengeci kaynar suda haşlayın ya da buharda pişirin. Piştiğinde eti sıkılaşır, sedef gibi mat ve opak bir renk alır; termometre kullanıyorsanız iç sıcaklık 63 °C'ye ulaşmalı⁶. Çiğ ya da az pişmiş yengeci bebeğinize vermeyin³. Çiğ kabuklularda zararlı bakteri ve virüsler bulunabilir, iyice pişirmek bunları genellikle öldürür⁴. Çiğ yengece dokunduktan sonra ellerinizi sabun ve ılık suyla en az 20 saniye yıkayın, pişmiş yengeci çiğ deniz ürünlerinden ayrı tutun⁶.

Eti bacaklardan ve kıskaçlardan çıkarırken acele etmeyin. Beyaz etin arasında sert kabuk kırıkları, bacakların içinde de ince, saydam kıkırdak şeritleri kalır. Eti tabağa yayıp parmak uçlarınızla yoklayın ve bulduğunuz her sert parçayı ayıklayın. Gövdedeki kahverengi kısmı bebeğinizin payına katmayın⁴.

Bebeğinizin payına tuz, bulyon tablet ya da hazır sos eklemeyin². Konserve ve salamura yengeç eti tuzludur; Sağlık Bakanlığı tuzu yüksek konserve ve salamura ürünlere ek gıdada yer vermiyor¹. Hangi yaşta nasıl keseceğinizi yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

Boğulma riski

Yengecin boğulma riski yüksektir. Pişmiş beyaz et yumuşak görünür, ama lifleri bir araya gelince lastiğimsi bir topak olabilir ve parmakla bastırınca kolayca ezilmez. Etin arasında kalan sert kabuk kırıkları ve bacaktaki ince kıkırdak şeritleri de ayrı bir tehlikedir. Pişmiş et parçaları soluk yolunun biçimini alıp oraya sıkıca oturabilir⁹. Et parçaları 4 yaşından küçük çocuklar için riskli yiyecekler arasında sayılıyor¹⁰.

Yengeci hiçbir yaşta bacak, kıskaç ya da iri parça olarak vermeyin. Eti didikleyin ve ince kıyın; parçalar 8 mm'yi geçmesin⁹. İnce yuvarlak et dilimleri boğulma riskini artırır¹⁸; yengeç bacağını ya da yengeç çubuğunu halka halka kesmeyin.

Bebeğiniz yerken dik otursun. Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın¹². Yürürken, oynarken ya da uzanmışken ağzında yemekle dolaşmasına izin vermeyin¹⁰. Araçta, oto koltuğunda ya da pusette de yiyecek vermeyin¹².

Öğürme seslidir: gözler sulanabilir, dil öne itilebilir, bebek kusabilir; katı yiyeceklere alışırken görülen doğal bir reflekstir¹¹. Öğüren ya da öksüren bebeğin ağzına parmağınızla lokma aramayın, göremediğiniz bir parçayı daha derine itebilirsiniz. Sesli öksürüyorsa öksürmesine fırsat verin¹³. Boğulma ise sessizdir: bebek düzgün nefes alamaz, dudakları ya da diş etleri morarabilir. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir¹¹. Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

Yengeç bir kabuklu deniz ürünüdür ve bebeklerde alerjik tepkiye yol açabilen besinlerdendir; İlk Lokma'da da alerjen olarak işaretli³. İlk kez verdiğiniz gün başka yeni besin başlatmayın. Gündüz saatini seçin, küçük bir miktarla başlayın ve sonraki yeni besine geçmeden önce 3–5 gün bekleyin^1,2. Bebeğiniz rahat yediyse yengeci sofradan kaldırmayın; tanıtılan alerjenleri düzenli sunmak alerji riskini azaltmaya yardımcı olabilir³.

Kabuklulardaki ana alerjen tropomiyozin adlı bir kas proteinidir; ısıya dayanıklıdır, pişirmekle bozulmaz. Karides, yengeç ve ıstakoz arasında bu protein çok benzer olduğundan kabuklu alerjisi olanların yaklaşık dörtte üçü birden çok kabukluya tepki verir. Midye, kalamar ve ahtapot gibi yumuşakçalara tepki daha seyrektir, ama görülebilir⁵. Kabuklu alerjisi süt ve yumurta alerjisine göre daha seyrek geçer, ömür boyu sürebilir⁵.

Döküntü, kaşıntı, gözlerde kızarıklık ve sulanma, hapşırma, karın ağrısı ya da tek seferlik kusma görürseniz yengece ara verip doktorunuza danışın³. Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlarsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Dudakta, dilde ya da boğazda şişme, nefes almakta zorlanma, hırıltı, kabarık yaygın döküntü, solukluk ya da gevşeklik acil durumdur: hemen 112'yi arayın¹⁴.

Deniz ürünleri döküntüsüz bir besin tepkisini, kısaca FPIES denen enterokolit sendromunu da tetikleyebilir: yemekten 1–4 saat sonra tekrarlayan, fışkırır tarzda kusma, solukluk ve halsizlik görülür¹⁵. Bebeğiniz halsiz ve solgunsa beklemeyin, 112'yi arayın.

Bebeğinizde egzama ya da bilinen bir besin alerjisi varsa, ailede alerji öyküsü bulunuyorsa yengece başlamadan önce doktorunuzla konuşun³.

Sık sorulanlar

Yengeçle ilgili ilk soru başlangıç ayı. Sağlık Bakanlığı'nın tablosu yengeci ayrıca anmıyor, balık da dâhil eti 7. ayda başlatıyor¹; biz de yengece bu aydan başlıyoruz. Yengeç alerjisi olan çocuk karides ve ıstakoza da tepki verebilir, balık alerjisi olanların bir kısmı da kabuklulara alerjiktir⁵.

Yengeç çubuğu, kahverengi et ve konserve ürünler de sık merak ediliyor. Yengeç çubuğu gerçek yengeç değil, işlenmiş bir balık ürünüdür¹⁹. Kahverengi et kadmiyum içerir⁴; konserve ve salamura ürünler tuzları nedeniyle ek gıdaya uygun değildir¹.

İpuçları

Yengecin lifli beyaz eti bebek büyüdükçe farklı yemeklere girer: önce didiklenip ince kıyılarak sebze püresine karışır ya da yumuşak bir köftenin içinde eline verilir⁹, sonra küçük, yassı parçalar hâlinde pilavın ya da bulgurun içinde sofraya katılır².

Biçim değişse de kurallar aynı kalır. Yengeç tam pişmiş olur⁶, kabuk ve kıkırdak ayıklanır, bebeğin payına tuz girmez¹. Pişmiş yengeç etini 1–2 saat içinde soğutup buzdolabına kaldırın ve 2 gün içinde kullanın¹⁷. Yeni bir tada alışmak on denemeyi bulabilir; ilk seferde geri çevirirse birkaç gün sonra yeniden sunun².