Şarküteri ürünleri

Genel bakış

Şarküteri ürünleri, paketten ya da tezgâhtan ince dilimlenmiş olarak alınan hazır et ürünlerinin ortak adıdır: hindi ve tavuk füme, jambon, dilimli dana füme gibi. Tuzlama, kürleme ya da tütsüleme gibi işlemlerden geçtikleri için hepsi işlenmiş et sayılır; jambon da bu grubun bilinen örneklerindendir⁶. Türkiye Beslenme Rehberi jambonu salam, sucuk ve sosisle birlikte işlenmiş et ürünleri arasında sayıyor ve bu ürünlerde doymuş yağ ile tuz oranının yüksek olduğunu belirtiyor. Et ürünlerinin yapımında, özellikle salam ve sosiste, rengi korumak ve mikrop üremesini önlemek için nitrit ve nitrat da kullanılır².

Dünya Sağlık Örgütü işlenmiş eti, insanda kansere yol açtığına dair yeterli kanıt bulunan grupta sınıflandırıyor; kanıt en çok kalın bağırsak kanserine işaret ediyor ve risk yenen miktarla artıyor⁶. Etin hindi ya da tavuk olması bu tanımı değiştirmez; belirleyici olan etin işlenmesidir⁶.

Şarküteri ürünlerine 12. aydan itibaren başlayabilirsiniz, ama ara sıra ve az. Sağlık Bakanlığı yüksek tuz içerdikleri için işlenmiş et ürünlerine ek gıda döneminde yer vermiyor¹. İlk yılda eti taze hâliyle tanıtın; Bakanlığın tablosu tavuk ve kırmızı eti 7. aydan itibaren öneriyor¹. İlk yaş gününden sonra da şarküteri ürünleri her gün verilen bir yiyecek değil, küçük bir tat olarak kalır.

Nasıl sunulur

Alırken etiketi okuyun. Benzer ürünler arasında tuzu daha az olanı seçin; tuz miktarı paketin arkasında ya da yanında yazar⁴. Biberli, acılı ya da çok baharatlı çeşitler yerine sade olanı alın.

Dilimli eti çocuğunuza her zaman ısıtarak verin. Soğuk, pişmiş dilimli etler ve kürlenmiş etler listeria adlı bakterinin sık görülen kaynakları arasındadır⁹. ABD'nin hastalık kontrol merkezi ısıtılmamış şarküteri ürünleri yerine buharı tütene kadar ya da yaklaşık 74 °C'ye kadar ısıtılmışlarını öneriyor⁸. Biz de bu kuralı izliyoruz. Dilimi tavada ya da omletin, makarnanın, sebze yemeğinin içinde her yeri buharı tütene kadar ısıtın, sonra soğutun.

Paketi 5 °C ya da daha soğuk bir buzdolabında saklayın. Açılan paketi, etikette başka bir süre yazmıyorsa 2 gün içinde bitirin; buzdolabından çıkardığınız eti 4 saat içinde kullanın. Çiğ et ile hazır yiyecekleri ayrı tutun⁹.

Çocuğunuzun payına ayrıca tuz eklemeyin; şarküteri ürünleri yemeğe zaten tuz taşır⁵. Hangi yaşta nasıl keseceğinizi yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

12 ay +

minik et parçaları

İlk denemede yarım dilim yeter. Dilimi tavada ya da yemeğin içinde buharı tütene kadar ısıtın, soğutun⁸. Sonra önce ince şeritlere, ardından 1 cm'den küçük parçalara bölün; Yeni Zelanda Sağlık Bakanlığı eti yaklaşık 8 mm'lik parçalara bölmeyi öneriyor¹¹. Parçaları omlete, makarnaya ya da sebze yemeğine karıştırın; tek başına bütün dilim, rulo ya da büyük parça vermeyin¹². Ara sıra ve az verin; ayrıca tuz eklemeyin⁵.

4 yaş +

Bu bölüm İlk Lokma uygulamasında Premium üyelere açık.

• App Store'dan indirin
• Google Play'den indirin

Boğulma riski

Şarküteri ürünlerinin boğulma riskini yüksek sayıyoruz. İnce dilim esnektir, ağızda kolay dağılmaz; damağa yapışıp tek parça hâlinde boğaza kayabilir. Yeni Zelanda Sağlık Bakanlığı pişmiş et parçalarının soluk yolunun biçimini alıp oraya sıkıca oturabileceğini söylüyor ve eti yaklaşık 8 mm'lik parçalara bölmeyi öneriyor¹¹. Amerikan Pediatri Akademisi de iri et parçalarını küçük çocuklar için tehlikeli yiyecekler arasında sayıyor¹². ABD Tarım Bakanlığı yapışkan ve kolayca bütün yutulan yiyeceklerden kaçınmayı, yiyeceği ince şerit ya da küçük parçalara bölmeyi öneriyor¹³. Bütün dilim, rulo ya da büyük parça vermeyin; parçalar 1 cm'yi geçmesin.

Çocuğunuz mama sandalyesinde ya da masada otururken yesin. Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın¹⁰. Araçta, oto koltuğunda ya da pusette de yiyecek vermeyin¹⁰.

Öğürme seslidir; çiğnemeyi ve yutmayı öğrenirken görülen doğal bir reflekstir¹⁴. Öğüren ya da öksüren çocuğun ağzına parmağınızla lokma aramayın; göremediğiniz bir parçayı aramak onu daha derine itebilir. Sesli öksürüyorsa öksürmesine fırsat verin ve yanından ayrılmayın¹⁵. Boğulma ise sessizdir: çocuk nefes alamaz, dudaklarının içi ya da tırnakları morarabilir¹⁴. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir¹⁵. Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

Şarküteri ürünleri yaygın alerjenlerden değil; İlk Lokma'da da alerjen olarak işaretli değil. İngiltere'nin ulusal sağlık servisinin alerjik tepkiye yol açabilen besinler listesinde et yer almıyor¹⁶.

Yine de bu ürünler yalnızca etten oluşmayabilir. İçindekiler listesini okuyun: süt, soya, buğday ya da hardal görürseniz bunlar yaygın alerjenler arasındadır¹⁶. Çocuğunuz bu malzemeleri daha önce sorunsuz denemiş olsun. Bilinen bir besin alerjisi varsa etiketi dikkatle okuyun, içeriğinden emin olmadığınız ürünü vermeyin¹⁶.

Jambon ve dana füme kırmızı ettir. Kırmızı ete karşı nadir bir tepki olan alfa-gal sendromu kene ısırığından sonra gelişebilir; belirtiler genellikle yedikten 2–6 saat sonra kurdeşen, kusma ya da karın ağrısı olarak çıkar¹⁸. Gecikmeli gelen böyle bir tepkiyi doktorunuza anlatın.

İlk denemeyi çocuğunuz açken ve gündüz yapın, aynı gün başka yeni besin başlatmayın; bir sonraki yeni besine geçmeden önce 3–5 gün bekleyin¹. Kızarık ve kaşıntılı döküntü, sulanan gözler, tek seferlik kusma ya da ishal görürseniz ürüne ara verip doktorunuza danışın¹⁶. Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlar ya da kurdeşen vücuda yayılırsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Dudakta, dilde ya da boğazda şişme, nefes almakta zorlanma ya da hırıltı acil durumdur; beklemeyin, hemen 112'yi arayın¹⁷. Çocuğunuzda egzama ya da tanı konmuş bir besin alerjisi varsa önce doktorunuzla konuşun¹⁶.

Sık sorulanlar

Şarküteri ürünlerinde ebeveynlerin ilk sorusu ne zaman verilebileceği. İlk yaş gününden sonra, ara sıra ve az verebilirsiniz; Sağlık Bakanlığı işlenmiş et ürünlerine ek gıda döneminde yer vermiyor¹.

Şarküteri ürünleri, salam, sosis ve sucuk aynı gruptandır; haftalık sınırı hepsi için birlikte sayın². Soğuk dilimlenmiş eti buharı tütene kadar ısıtın; bu, listeria bakterisinden korunmanın yoludur⁸. Hindi füme de tütsüleme ve tuzlamayla işlendiği için işlenmiş ettir; aynı kurala girer⁶.

İpuçları

Şarküteri ürünlerini çocuğunuzun tabağına öğünün ana yiyeceği olarak değil, yemeğe tat katan küçük bir malzeme olarak koyun. Dünya Sağlık Örgütü birçok ülkede tuzun büyük kısmının jambon, salam gibi işlenmiş etlerden, peynirden ve tuzlu atıştırmalıklardan geldiğini hatırlatıyor⁷. Tuzlu yiyecekleri sınırlamak ve etiketi okumak küçük çocuklarda tuzu azaltmanın yolları arasında⁵.

Isıtma ve kesim alışkanlık işidir. Dilimi her seferinde aynı biçimde ısıtıp küçük parçalara bölerseniz, evde çocuğunuza yemek hazırlayan herkes aynı kurala uyar^8,13.