Chia tohumu

Genel bakış

Chia, siyah, gri ya da beyaz benekli, çok küçük ve oval bir tohumdur. Sıvıyla buluştuğunda çevresinde kaygan bir jel oluşur: tohumdaki lif, kendi ağırlığının 15 katına kadar su çekebilir¹¹. Mutfakta en çok puding yapmak ve lapayı koyulaştırmak için kullanılmasının nedeni budur.

Küçük bir miktarı bile tabağa lif, protein ve bitkisel bir omega-3 yağ asidi olan alfa-linolenik asit getirir; demir ve kalsiyum gibi mineraller de içerir, doğal olarak glüten içermez¹¹. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi chiayı bitkisel omega-3 kaynakları arasında sayıyor¹⁰.

Chiaya 6. aydan itibaren başlayabilirsiniz. Sağlık Bakanlığı ilk 6 ay yalnızca anne sütü, ardından ek gıda öneriyor¹; İngiltere'nin ulusal sağlık servisi de tohumları bu dönemde, ince öğütülmüş olarak vermeyi söylüyor². Bebeğinizin tanışacağı chia kuru tane değil, un gibi öğütülmüş ve nemli bir yemeğe karıştırılmış chiadır.

Nasıl sunulur

Sade chia alın; şekerli, aromalı ya da hazır puding karışımı olmasın. Bebeğinizin yemeğine tuz ve şeker eklemeyin¹.

Chiayı baharat değirmeninde ya da kahve öğütücüsünde un kıvamına gelene dek öğütün. Parmaklarınızın arasında ovaladığınızda bütün tane kalmamalı. Küçük çocuklarda tohumların ezilerek ya da öğütülerek verilmesi öneriliyor^2,6. Suda bekletilen bütün chia da yumuşar; yine de biz kılavuzların bu önerisini izliyor ve küçük çocukluk boyunca öğütülmüş chiayı öneriyoruz.

Öğütülmüş chiayı kuru ya da kaşık dolusu vermeyin. Bebeğinizin bildiği nemli bir yemeğe, lapaya, yoğurda ya da meyve püresine iyice karıştırın ve birkaç dakika bekletin; chia sıvıyı çekip yemeği koyulaştırır¹¹. Kıvam fazla katılaşırsa biraz anne sütü, mama ya da su ekleyin. Kaşığa koymadan önce bir kez daha karıştırın; dipte kuru topak kalmasın.

Birkaç günde kullanacağınız kadarını öğütün ve kapalı bir kavanozda, serin ve kuru bir yerde saklayın.

Hangi yaşta nasıl sunacağınızı yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

Boğulma riski

Boğulma riski orta. ABD'nin hastalık kontrol merkezi bütün ya da kırılmış tohumları ve kaşık dolusu tohum ezmesini küçük çocuklarda boğulmaya yol açabilen besinler arasında sayıyor⁴. Amerikan Pediatri Akademisi de tohumları 4 yaşına kadar uzak tutulacak besinler arasında anıyor⁵. Chianın bir özelliği daha var: suyu hızla çekip jelleşir¹¹. Kuru verildiğinde tükürükle ağızda şişip yapışkan bir topak oluşturabilir.

Riski azaltan şey biçimdir. Chiayı un gibi öğütüp nemli bir yemeğe iyice karıştırın⁶; yemeğin üstüne kuru serpmeyin, kaşıkla tek başına vermeyin⁴.

Bebeğiniz yerken dik otursun; yürürken, oynarken ya da uzanmışken ağzında yemek olmasın⁵. Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın⁶. Araçta, oto koltuğunda ya da pusette de yiyecek vermeyin^4,6.

Ek gıdaya yeni başlayan bebek sık sık öğürür. Öğürme seslidir; çiğnemeyi ve yutmayı öğrenirken görülen doğal bir reflekstir, gözleri sulanabilir, dilini öne itebilir ya da kusabilir⁸. Öğüren ya da öksüren bebeğin ağzına parmağınızla lokma aramayın; göremediğiniz bir parçayı parmakla aramak onu daha derine itebilir. Sesli öksürüyorsa öksürmesine fırsat verin ve yanından ayrılmayın⁷. Boğulma ise sessizdir; bebek düzgün nefes alamaz, rengi morarabilir⁸. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir⁷. Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

Chia yaygın alerjenlerden değildir ve İlk Lokma'da alerjen olarak işaretli değil. Yine de chiaya karşı alerjik tepkiler bildirilmiştir; aralarında ağır tepki olan anafilaksi de var. Bilinen olguların çoğu yetişkindir, çocuklara ilişkin bilgi çok sınırlıdır¹².

Susam alerjisi olan bebekte daha dikkatli olun. Chia ile çapraz tepki olasılığı en güçlü görünen besin susamdır; laboratuvardaki bu benzerlik her zaman gerçek bir alerji anlamına gelmez¹². Bebeğinizde susam ya da başka bir besin alerjisi, egzama varsa ya da ailede alerji öyküsü bulunuyorsa chiaya başlamadan önce doktorunuzla konuşun².

İlk denemeyi her yeni besinde olduğu gibi gündüz, evde ve o gün başka yeni besin vermeden yapın; sonraki yeni besin için 3–5 gün bekleyin¹. Hazır puding, granola ve atıştırmalık barlarda chianın yanında başka alerjenler de bulunabilir; içindekiler listesine bakın.

Kızarık ve kaşıntılı döküntü, sulanan, kaşınan gözler ya da tek seferlik kusma görürseniz chiaya ara verip doktorunuza danışın². Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlar ya da kurdeşen vücuda yayılırsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Dudakta, yüzde, dilde ya da boğazda şişme, nefes almakta zorlanma, hırıltı, solgunluk görürseniz, bebeğiniz gevşer ya da her zamanki gibi tepki vermezse beklemeyin, hemen 112'yi arayın⁹.

Sık sorulanlar

Chiada ebeveynlerin ilk sorusu, kuru tohumun yemeğe serpilip serpilemeyeceği. Bütün tohumlar küçük çocuklarda boğulma riski taşır⁴ ve chia sıvıyı çekip hızla jelleşir¹¹.

Islatılmış bütün chia da yeterli değil; kılavuzlar küçük çocuklarda tohumları ezilmiş ya da öğütülmüş istiyor^2,6. Chia lif bakımından zengin bir tohumdur¹¹. Susam alerjisi olan bebekte chiayla çapraz tepki olasılığı var, ama bu konuda bilgi henüz sınırlı¹².

İpuçları

Chianın kolaylığı, öğütülünce nemli hemen her yemeğe karışması ve onu koyulaştırması¹¹. Bir tutam öğütülmüş chia lapaya, yoğurda ya da meyve püresine katılır, birkaç dakikada kıvam alır.

Biçim değişse de kurallar aynı kalır. Kuru tohum ve kaşık dolusu tohum verilmez⁴; bebeğin payına tuz ve şeker girmez¹. Tatlılık eklemek isterseniz ezilmiş olgun meyve kullanın; bal 1 yaşından önce hiç verilmez³.