Haşhaş tohumu

Genel bakış

Haşhaş tohumu, haşhaş bitkisinin olgun tohumudur. Yağ ve protein içerdiği için fırıncılıkta ve yemeklik yağ yapımında kullanılır¹¹. Türk mutfağında en çok haşhaşlı çörekte, haşhaş ezmesinde ve hamur işlerinin içinde karşınıza çıkar.

Tohumun kendisi afyon alkaloidi taşımaz. Ancak zararlıların verdiği hasarla ve hasat sırasında kapsülün sütü tohuma bulaşabilir; bu yüzden morfin gibi maddelerin miktarı partiden partiye değişir^10,11. Bebek mutfağında haşhaşı az kullanmanızın ve nereden aldığınıza dikkat etmenizin nedeni budur.

Haşhaş tohumuna 6. aydan itibaren başlayabilirsiniz. Sağlık Bakanlığı ilk 6 ay yalnızca anne sütü, ardından ek gıda öneriyor¹; İngiltere'nin ulusal sağlık servisi de tohumları bu dönemde, ince öğütülmüş olarak vermeyi söylüyor². Bebeğinizin tanışacağı haşhaş kuru tane değil; yıkanmış, öğütülmüş ve pişen bir yemeğe karıştırılmış haşhaştır.

Nasıl sunulur

Haşhaşı tanıdık bir marketten, ambalajında yemeklik olduğu yazan ürün olarak alın. Morfin miktarı tohumun kalitesine göre değişebiliyor¹¹; açıkta satılan, kaynağı belirsiz tohumu bebeğinizin yemeğine katmayın.

Kullanmadan önce tohumu ince gözlü bir süzgeçte bol suyla yıkayıp süzün. Yıkama, ıslatma, pişirme ve öğütme gibi adımlar ham tohumdaki alkaloit miktarını belirgin biçimde azaltabilir¹⁰; yıkamanın morfini çok düşürdüğü de gösterilmiş¹¹.

Ardından haşhaşı havanda ya da baharat değirmeninde ezin. Küçük çocuklarda tohumların ezilerek ya da öğütülerek verilmesi öneriliyor⁶. Öğütülmüş haşhaşı pişen bir lapaya, çorbaya ya da sebze püresine karıştırıp birlikte birkaç dakika pişirin. Bebeğinizin yemeğine tuz ve şeker eklemeyin¹.

Haşhaş sütü, haşhaş çayı ya da haşhaşı bekletip süzdüğünüz su bebeğinize verilmez. Uyku sorunu için süzülmüş haşhaş sütü içirilen altı haftalık bir bebek, solunum güçlüğü ve bilinç bulanıklığıyla hastaneye kaldırılmıştır¹¹.

Hangi yaşta nasıl sunacağınızı yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

6 ay +

haşhaşlı lapa

Yıkanıp ezilmiş haşhaştan bir tutamı bebeğinizin daha önce sorunsuz yediği lapanın ya da sebze püresinin içine pişirirken karıştırın ve birkaç dakika birlikte kaynatın¹⁰. Kıvam akışkan ve pürüzsüz kalsın, gerekirse biraz anne sütü ya da mama ekleyin. Kaşığa koymadan önce iyice karıştırın; kuru toz ya da topak kalmamalı⁴. Haşhaş ağırlıklı bir yemek yapmayın, tat için bir tutam yeter¹¹.

9 ay +

12 ay +

Bu bölüm İlk Lokma uygulamasında Premium üyelere açık.

• App Store'dan indirin
• Google Play'den indirin

Boğulma riski

Boğulma riski orta. ABD'nin hastalık kontrol merkezi bütün ya da kırılmış tohumları, tohumlu ekmekleri ve kaşık dolusu tohum ezmesini küçük çocuklarda boğulmaya yol açabilen besinler arasında sayıyor⁴. Amerikan Pediatri Akademisi de tohumları 4 yaşına kadar uzak tutulacak besinler arasında anıyor⁵.

Riski azaltan şey biçimdir. Haşhaşı ezip yemeğe iyice karıştırın⁶; yemeğin üstüne kuru serpmeyin, kaşıkla tek başına ya da topak hâlinde haşhaş ezmesi vermeyin⁴.

Bebeğiniz yerken dik otursun; yürürken, oynarken ya da uzanmışken ağzında yemek olmasın⁵. Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın⁶. Araçta, oto koltuğunda ya da pusette de yiyecek vermeyin^4,6.

Ek gıdaya yeni başlayan bebek sık sık öğürür. Öğürme seslidir; çiğnemeyi ve yutmayı öğrenirken görülen olağan bir reflekstir, gözleri sulanabilir, dilini öne itebilir ya da kusabilir⁸. Öğüren ya da öksüren bebeğin ağzına parmağınızla lokma aramayın; göremediğiniz bir parçayı parmakla aramak onu daha derine itebilir. Sesli öksürüyorsa öksürmesine fırsat verin ve yanından ayrılmayın⁷. Boğulma ise sessizdir; bebek düzgün nefes alamaz, rengi morarabilir⁸. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir⁷. Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

Haşhaş yaygın alerjenlerden değildir ve İlk Lokma'da alerjen olarak işaretli değil. Haşhaş alerjisi nadirdir, ama görüldüğünde çoğu zaman hızlı ve yaygın seyreder, hayatı tehdit edebilir. Bildirilen olguların çoğu çocuktur; tepki çok küçük miktarlarla, hatta izlerle başlayabilir ve ağır tepkiler en çok öğütülmüş haşhaşlı keklerle ilişkilendirilmiştir¹².

Susam ya da karabuğday alerjisi olan bebekte daha dikkatli olun; bu besinlerle haşhaş arasında çapraz alerji bildirilmiştir¹². Kaju, ceviz, buğday, çavdar unu, pirinç ve kiviyle de çapraz tepki tanımlanmıştır; bebeğinizde bunlardan birine alerji varsa haşhaşa başlamadan önce doktorunuza danışın¹². Bebeğinizde bir besin alerjisi, egzama varsa ya da ailede alerji öyküsü bulunuyorsa haşhaşa başlamadan önce doktorunuzla konuşun².

İlk denemeyi her yeni besinde olduğu gibi gündüz, evde ve o gün başka yeni besin vermeden yapın; sonraki yeni besin için 3–5 gün bekleyin¹. Haşhaşlı hazır ürünlerde susam ya da yemiş gibi başka alerjenler de bulunabilir; içindekiler listesine bakın.

Kızarık ve kaşıntılı döküntü, sulanan, kaşınan gözler ya da tek seferlik kusma görürseniz haşhaşa ara verip doktorunuza danışın². Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlar ya da kurdeşen vücuda yayılırsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Dudakta, yüzde, dilde ya da boğazda şişme, nefes almakta zorlanma, hırıltı, solgunluk görürseniz, bebeğiniz gevşer ya da her zamanki gibi tepki vermezse beklemeyin, hemen 112'yi arayın⁹.

Sık sorulanlar

Haşhaşta ebeveynlerin ilk sorusu morfin. Tohuma hasatta afyon alkaloidi bulaşabilir ve tek bir porsiyonla güvenli sınırın aşılabildiği kişiler arasında özellikle çocuklar var¹⁰.

Haşhaş sütü ve haşhaş çayı bebeğinize verilmez; haşhaş sütü içirilen bir bebek hastaneye kaldırılmıştır¹¹. Haşhaş ezmesi ve çörek ise çoğunlukla şekerlidir; bunları 24. aydan önce vermemenizi öneriyoruz^1,3. Haşhaş ile susam arasında çapraz alerji bildirilmiştir; susam alerjisi olan bebekte önce doktorunuza danışın¹².

İpuçları

Haşhaşın kolaylığı, ezilince lapaya, çorbaya ya da sebze püresine hemen karışması. Az kullanın: bir tutam tat vermeye yeter. Haşhaşı bol içeren yiyeceklerin fazla tüketilmesi önerilmiyor¹¹.

Biçim değişse de kurallar aynı kalır. Kuru tohum ve kaşık dolusu ezme verilmez⁴; bebeğin payına tuz ve şeker girmez¹. Tohumu yıkayıp ezdikten sonra pişen yemeğe katmak, alkaloit miktarını azaltmaya yardımcı olabilir¹⁰.