Susam

Genel bakış

Susam küçük, yassı ve yağlı bir tohumdur. Sağlık Bakanlığı'nın beslenme rehberi onu ayçiçeği ve kabak çekirdeğiyle birlikte yağlı tohumlar arasında sayıyor; bu tohumlar B grubu vitaminleri, mineraller, yağ ve protein bakımından zengindir². Mutfakta en çok tahin olarak karşınıza çıkar; sade tahin tamamen öğütülmüş susamdan yapılır¹³.

Az bir miktarı bile tabağa kalsiyum getirir. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi susamı ve tahini bitkisel kalsiyum kaynakları arasında anıyor¹⁶.

Susama 6. aydan itibaren başlayabilirsiniz. Sağlık Bakanlığı'nın beslenme rehberi alerji yapabilen besinlere ek gıda döneminin herhangi bir zamanında, 6–12 ay arasında başlanabileceğini söylüyor². İngiltere'nin ulusal sağlık servisi de susamı bu dönemde tek tek tanıtılacak besinler arasında sayıyor ve ince öğütülmüş olarak verilmesini istiyor³. Biz 6. ayı izliyoruz. Bebeğinizin tanışacağı susam bütün tane değil, un gibi öğütülmüş susam ya da inceltilmiş tahindir.

Nasıl sunulur

Sade susam seçin: tuzlanmamış, şekerle ya da balla kaplanmamış olsun. Bebeğinizin yemeğine tuz ve şeker eklemeyin¹; bal 1 yaşından önce hiç verilmez, ballı tahin de buna dâhil⁶. Markette kabuğu soyulmuş açık renkli susam da, kabuklu ya da kavrulmuş daha koyu susam da bulunur; hangisini alırsanız alın, bebeğinize öğütüp verin.

Susamı ince öğütülmüş olarak sunun³. Baharat değirmeninde, mutfak robotunda ya da havanda un kıvamına gelene dek öğütün. Parmaklarınızın arasında ovaladığınızda bütün tane ya da iri kırık kalmamalı. Robotu fazla çalıştırırsanız susam yağını salar ve tahine döner. Avustralya'nın alerji derneği yer fıstığını bebeğe bütün ya da parça hâlinde değil, toz ya da ince öğütülmüş hâlde tanıtmayı öneriyor⁵; susamda da bu yolu izliyoruz.

Öğütülmüş susamı kaşıkla tek başına vermeyin; bebeğinizin bildiği bir lapaya, yoğurda ya da meyve püresine karıştırın. Tahin kullanacaksanız az bir miktarını anne sütü ya da mamayla açın, sonra püreye katın⁴.

Hangi yaşta nasıl sunacağınızı yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

6 ay +

susam tozlu lapa

Bir tutam un gibi öğütülmüş susamı bebeğinizin daha önce sorunsuz yediği bir lapaya ya da meyve püresine iyice karıştırın^3,5. İlk gün çeyrek çay kaşığından az bir miktar yeter⁵. Tabağa koymadan önce bütün tane ya da iri kırık kalmadığına bakın⁷. Yoğurda karıştıracaksanız bebeğiniz yoğurdu daha önce ayrıca denemiş olsun; süt de bir alerjendir ve iki yeni alerjen aynı gün tanıtılmaz³.

9 ay +

12 ay +

Bu bölüm İlk Lokma uygulamasında Premium üyelere açık.

• App Store'dan indirin
• Google Play'den indirin

Boğulma riski

Boğulma riski orta. Bütün susam tanesi küçüktür. ABD'nin hastalık kontrol merkezi bütün ya da kırılmış tohumları, tohumlu ekmek ve krakerleri, kaşık dolusu ya da topak hâlindeki tohum ezmelerini küçük çocuklarda boğulmaya yol açabilen besinler arasında sayıyor⁷. Amerikan Pediatri Akademisi de tohumları 4 yaşına kadar uzak tutulacak besinler arasında anıyor⁸.

Riski azaltan şey biçimdir. Susamı un gibi öğütüp yemeğe karıştırın; tahini inceltin ya da ekmeğe ince ve eşit bir kat sürün⁹. Simit ya da susamlı ekmeğin üstündeki taneleri bebeğinize vermeyin⁷.

Bebeğiniz yerken dik otursun; yürürken, oynarken ya da uzanmışken ağzında yemek olmasın⁸. Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın⁹. Araçta, oto koltuğunda ya da pusette de yiyecek vermeyin⁹.

Ek gıdaya yeni başlayan bebek sık sık öğürür. Öğürme seslidir; çiğnemeyi ve yutmayı öğrenirken görülen doğal bir reflekstir, gözleri sulanabilir, dilini öne itebilir ya da kusabilir¹¹. Öğüren ya da öksüren bebeğin ağzına parmağınızla lokma aramayın; göremediğiniz bir parçayı parmakla aramak onu daha derine itebilir. Sesli öksürüyorsa öksürmesine fırsat verin ve yanından ayrılmayın¹⁰. Boğulma ise sessizdir; bebek ağlayamaz, nefes alamaz, rengi değişebilir¹¹. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir^10,11. Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

Susam bir alerjendir. Alerjik tepkiye yol açabilen besinler arasında ayrıca anılıyor³. Susam alerjisi çoğunlukla 2 yaşından önce başlar ve alerjisi olan çocukların önemli bir bölümünde en az bir kez ağır tepki bildirilmiştir¹³.

İlk denemeyi bebeğiniz sağlıklıyken, evde ve gündüz yapın; o gün başka yeni besin vermeyin, sonraki yeni besin için 3–5 gün bekleyin^1,3. Az bir miktarla başlayın: Avustralya'nın alerji derneği yer fıstığı ve yumurta için çeyrek çay kaşığını, bebeğin alışık olduğu yemeğe karıştırarak öneriyor⁵. Susamda da çeyrek çay kaşığından az bir öğütülmüş susam ya da inceltilmiş tahinle başlayabilirsiniz.

Tanıtım için bütün taneye güvenmeyin. Bütün susam çoğu zaman sindirilmeden bağırsaktan geçer, bu yüzden bebeğiniz susam proteinini yeterince almamış olabilir¹⁴. Simit ya da susamlı ekmek tanıtım sayılmaz.

Sorun çıkmazsa susamı menüden kaldırmayın; yaşına uygun bir miktarı en az haftada bir sunun⁵. Tanıtılan ve sorunsuz yenen alerjenin olağan beslenmede kalması alerji riskini azaltmaya yardımcı olabilir³.

Bebeğinizde egzama ya da bilinen bir besin alerjisi varsa, ya da ailede alerji öyküsü bulunuyorsa susama başlamadan önce doktorunuzla konuşun^3,4.

Kaşıntılı kızarık döküntü, tek seferlik kusma ya da ishal görürseniz susama ara verip doktorunuza danışın³. Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlar ya da kurdeşen vücuda yayılırsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Dudakta, dilde, yüzde ya da boğazda şişme, nefes almakta zorlanma, hırıltı ya da solgunluk görürseniz, bebeğiniz gevşer ya da her zamanki gibi tepki vermezse beklemeyin, hemen 112'yi arayın¹².

Sık sorulanlar

Susamda ebeveynlerin ilk sorusu simit. Bütün susam tanesi küçük çocuklarda boğulma riski taşır⁷ ve susamı tanıtmak için yeterli olmayabilir¹⁴. Susamı ince öğütülmüş ya da inceltilmiş tahin olarak tanıtın^3,4.

Susam ekmekte, krakerde, soslarda ve hazır yemeklerde bulunabilir¹⁴; Türkiye'de etikette belirtilmesi zorunlu alerjenler arasındadır¹⁵. Rafine edilmemiş susam yağı ağır alerjik tepkilerle ilişkilendirilmiştir; susam ve yer fıstığı alerjileri de sık birlikte görülür¹⁴.

İpuçları

Susamın kolaylığı, öğütülünce hemen her şeye karışabilmesi. Bir tutam ince öğütülmüş susam lapaya, yoğurda ya da meyve püresine katılır; tahin ise inceltilip karıştırılır^3,4.

Biçim değişse de kurallar aynı kalır. Bütün tane ve kaşık dolusu tahin verilmez⁷; bebeğin payına tuz ve şeker girmez¹. Susam bir alerjen olduğu için sorunsuz tanıttıktan sonra düzenli sunmak işe yarar⁵. Bebeğinizde susam alerjisi varsa hazır besinlerin etiketini okumak da alışkanlığınız olsun³.