Dondurma

Genel bakış

Dondurma süt, krema ve şekerin karıştırılıp dondurulmasıyla yapılan bir tatlı. Markette kâsede, külahta ya da çubukta satılanların yanında Maraş usulü dövme dondurma ve mahalle dondurmacısının kendi yaptığı açık dondurma da bizde çok yaygın. İçinde süt olsa da Türkiye Beslenme Rehberi dondurmayı şeker içerdiği için süt grubunda saymıyor, eklenmiş şeker kaynakları arasında gösteriyor².

Dondurmayı 24. aydan önce vermeyin. Sağlık Bakanlığı ilk yılda şeker ve şeker eklenmiş besinleri önermiyor¹; Türkiye Beslenme Rehberi de 2 yaşa kadar şeker ve şekerli yiyecek verilmemesini söylüyor². ABD'nin hastalık kontrol merkezi de 24 aydan küçük çocuklara eklenmiş şeker verilmemesini öneriyor⁴. Biz de dondurmayı bu yüzden 24. aya koyuyoruz.

İngiltere'nin ulusal sağlık servisi daha temkinli: 4 yaşına kadar şekerli yiyecek ve içeceklerden kaçınmayı öneriyor⁵; hangi yolu izleyeceğinizi doktorunuza sorabilirsiniz. İki yaşından sonra da dondurma günlük bir besin değil, nadiren ve az yenen bir tatlıdır².

Nasıl sunulur

Çocuğunuz için pastörize sütten yapılmış, etiketli ve dondurucuda düzgün saklanmış dondurmayı seçin. Pastörize edilmemiş sütle yapılan dondurma çocukları ağır hasta edebilecek mikroplar taşıyabilir⁷. Türkiye Beslenme Rehberi de pastörize olmayan süt ve süt ürünlerinin tüketilmemesini, kaynağı bilinmeyen açık sütün alınmamasını öneriyor². Bu yüzden yaylada ya da köyde çiğ sütle dövülen dondurmayı ve sütünün nereden geldiğini bilmediğiniz açık dondurmayı vermeyin.

Evde dondurma yapıyorsanız çiğ yumurta kullanmayın. Ev yapımı dondurmadaki çiğ yumurta Salmonella bakterisi taşıyabilir; tarif yumurta istiyorsa pastörize yumurta ürünü kullanın^5,6. Tatlandırmak için bal kullanacaksanız onun da bir şeker olduğunu bilin; bal bir yaşından önce hiç verilmez⁴.

Dondurmayı kutusundan değil, küçük bir kâseye alıp kaşıkla verin. Hazırlamadan önce ellerinizi yıkayın¹⁶. Eriyen dondurmayı yeniden dondurucuya koymayın; çözülmüş bir yiyecek tekrar dondurulmaz². Hangi yaşta nasıl sunacağınızı yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

Boğulma riski

Boğulma riski düşük. Dondurma ağızda erir ve kaşıkla yenir; risk çoğu zaman dondurmanın kendisinden değil, içine ve üstüne konanlardan gelir. İrlanda'nın sağlık servisi bütün kuruyemişi, sert şekerleri ve çikolataları, marşmelovu 5 yaşından küçük çocuklara hiç vermemeyi öneriyor¹²; Amerikan Pediatri Akademisi de sert ve yapışkan şekerlemeleri boğulma riski taşıyan yiyecekler arasında sayıyor¹⁵. Fındıklı, Antep fıstıklı ya da çikolata parçalı dondurmayı bu yüzden 5 yaşından önce vermeyin.

Maraş usulü dövme dondurma salep ve damla sakızıyla yapılır; yoğun, esnek ve uzayan bir dokusu vardır. Küçük çocuğa bu dondurmayı kaşıkla, küçük lokmalarla verin. Sert, çıtır külah da ağızda kırılıp parçalara ayrılır; külahı çocuğunuz otururken ve siz yanındayken verin.

Çocuğunuz yerken masada ya da mama sandalyesinde otursun; yürürken ya da koşarken ağzında dondurmayla dolaşmasın¹⁵. Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın¹². Araçta, oto koltuğunda ya da pusette de yiyecek vermeyin¹².

Öğürme seslidir; gözler sulanabilir, dil öne itilebilir, çocuk biraz kusabilir. Yemeyi öğrenirken görülen doğal bir reflekstir¹⁴. Öğüren ya da öksüren çocuğun ağzına parmağınızla lokma aramayın: göremediğiniz bir parçayı parmakla aramak onu daha derine itebilir. Sesli öksürüyorsa öksürmesine fırsat verin¹³. Boğulma ise sessizdir: çocuk nefes alamaz, rengi morarabilir. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir¹⁴. Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

Dondurma inek sütü içerir. İnek sütü, çocuklarda alerjik tepkiye yol açabilen besinlerdendir ve İlk Lokma'da süt alerjeni olarak işaretli¹⁰. Çocuğunuz süt ürünleriyle hiç tanışmadıysa ilk adımı dondurmayla değil, sade yoğurtla atın. İlk dondurmayı gündüz verin ve o gün başka yeni bir yiyecek başlatmayın¹.

Dondurmada süt tek alerjen değildir. Çeşidine göre içinde yumurta, fındık, Antep fıstığı, yer fıstığı, soya, susam ya da buğdaylı külah ve bisküvi bulunabilir; bunların hepsi alerjik tepkiye yol açabilen besinler arasında¹⁰. Etiketi okuyun ve çocuğunuzun daha önce tek tek tanımadığı bir alerjeni dondurmayla tanıştırmayın. Bilinen bir alerjisi varsa içeriğinden emin olmadığınız açık dondurmayı vermeyin; dondurmacıda aynı kepçe farklı çeşitlere girip çıkabilir.

Kızarık, kaşıntılı ve sulanan gözler, kaşıntılı döküntü, tek seferlik kusma ya da ishal görürseniz dondurmaya ara verip doktorunuza danışın; inek sütünde belirtiler 3 güne kadar gecikebilir¹⁰. Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlar ya da kurdeşen vücuda yayılırsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Nefes almakta zorlanma, hırıltı, boğazda ya da dilde şişme, solukluk ya da gevşeme acil durumdur: beklemeyin, 112'yi arayın¹¹. Çocuğunuzda egzama ya da tanılı bir besin alerjisi varsa önce doktorunuzla konuşun¹⁰.

Sık sorulanlar

Dondurmada ebeveynlerin ilk sorusu zamanlama: bir tadımdan bir şey olur mu, yazın sıcakta serinlesin diye birkaç kaşık verilebilir mi. Türkiye Beslenme Rehberi 2 yaşa kadar şekerli yiyecek verilmemesini öneriyor².

Pastörize edilmemiş sütle yapılan dondurma çocuklar için riskli bir seçimdir⁷. Diş çıkaran bebeğe de dondurma yerine buzdolabında soğutulmuş bir diş kaşıyıcı daha uygundur⁹. Dondurmanın üstüne serpilen bütün kuruyemişi de 5 yaşından küçük çocuklara vermeyin⁵.

İpuçları

Dondurmayı bir ödül ya da teselli değil, ara sıra yenen bir tatlı olarak görün. Tatlı isteğini çoğu gün bütün meyve de karşılar³.

Dondurma verdiğiniz gün onu öğle ya da akşam yemeğinin ardından, küçük bir kâsede verin. Şekerli yiyecekleri öğün aralarında ve yatmadan önce vermemek², şekerin diş çürüğüne yol açan etkisini sınırlamaya yardım eder⁸.

İki yaşından önce serinletici bir tatlı arıyorsanız dondurma yerine sade yoğurdu bebeğinizin bildiği ezilmiş bir meyveyle karıştırıp kısa süre dondurun; şeker ve bal eklemeyin^1,4.