Mayonez

Genel bakış

Mayonez, yumurta ve sıvı yağla yapılan koyu, kremamsı bir sostur. Sofralarımızda en çok Rus salatasında, patates salatasında, sandviçte ve kızartmanın yanında görülür. Evde yapılan mayonezde yumurta çoğu zaman çiğ kullanılır³.

Mayoneze 12. aydan itibaren başlayabilirsiniz, ama ara sıra ve az. Sağlık Bakanlığı ilk yıl bebeğin yemeğine tuz eklenmemesini istiyor; tuz bebeği susatır ve böbreklerine zarar verebilir¹. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi de bebeklerin böbreklerinin fazla tuzu işleyecek kadar gelişmediğini hatırlatıyor ve mayonezi tuzu yüksek olabilen soslar arasında sayıyor⁵. Biz de mayonezi ilk yaş gününden sonraya bırakıyoruz.

Mayonez bir çeşnidir; çocuğunuzun tabağında ana yiyeceğin yerini almaz. Tuzlu yiyecekleri sınırlı tutmak ve etiketi okumak küçük çocuklar için de geçerli⁶. İçinde yumurta olduğu için mayoneze geçmeden önce çocuğunuz iyi pişmiş yumurtayı sorunsuz yemiş olsun; Sağlık Bakanlığı'nın ek gıda tablosu bütün yumurtayı 8. aydan itibaren veriyor¹.

Nasıl sunulur

Çocuğunuza çiğ yumurtayla yapılmış ev mayonezi vermeyin. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi, kendi ülkesindeki özel bir güvenlik damgasını taşımayan yumurtaların çiğ ya da az pişmiş yenmemesini, ev mayonezinde de çiğ yumurtadan kaçınılmasını öneriyor³. Türkiye Beslenme Rehberi de çiğ yumurtadan yapılmış ürünlerin tüketilmemesi gerektiğini söylüyor². Beş yaşından küçük çocuklar salmonella gibi besin zehirlenmesi yapan mikroplarla daha kolay hastalanır; pişirilmeyecek yiyeceklerde pastörize yumurta daha güvenli bir seçimdir⁴.

Hazır mayonez alırken etiketi okuyun ve yumurtanın pastörize olduğunu göremediğiniz ürünü seçmeyin⁴. Raftaki ürünlerin tuz bilgisini karşılaştırın, tuzu azaltılmış çeşitleri tercih edin⁵.

Mayonezi kaşıkla tek başına değil, yemeğe karışmış ya da yemeğin yanında küçük bir tat olarak verin. Çocuğunuzun yemeğine ayrıca tuz eklemeyin⁶.

Yumurtalı ve mayonezli salataları servis zamanına kadar buzdolabında tutun, sofrada 2 saatten uzun bekletmeyin¹⁴. Hangi yaşta nasıl sunacağınızı yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

Boğulma riski

Mayonezin kendisi pürüzsüz, kremamsı bir sostur ve boğulma riski taşımaz. Riski belirleyen, mayonezle birlikte verdiğiniz yiyecektir. Amerikan Pediatri Akademisi sosisi ve çiğ sebze parçalarını küçük çocuklar için riskli yiyecekler arasında sayıyor ve yiyeceği en büyük kenarı 1,3 cm'yi geçmeyen parçalara bölmeyi öneriyor¹¹. Mayonezli sosisli sandviç hazırlıyorsanız sosisin kabuğunu soyun, uzunlamasına bölüp küçük parçalara kesin¹⁰.

Çocuğunuz mama sandalyesinde ya da masada otururken yesin; yürürken, koşarken ya da uzanmışken ağzında yiyecek olmasın¹¹. Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın¹⁰. Araçta, oto koltuğunda ya da pusette de yiyecek vermeyin¹⁰.

Yeni dokulara alışan çocuk öğürebilir. Öğürme seslidir; gözleri sulanabilir, dilini öne itebilir¹². Öğüren ya da öksüren çocuğun ağzına parmağınızla lokma aramayın; göremediğiniz bir parçayı parmakla aramak onu daha derine itebilir. Sesli öksürüyorsa öksürmesine fırsat verin ve yanından ayrılmayın¹³. Boğulma ise sessizdir: çocuk düzgün nefes alamaz, dudaklarının içi, diş etleri ya da tırnakları morarabilir¹². İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir¹². Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

Mayonez yumurtayla yapılır; İlk Lokma'da da yumurta alerjeni olarak işaretli. Yumurta, alerjik tepkiye yol açabilen besinler arasında yer alıyor⁷.

Çocuğunuzun iyi pişmiş yumurtayı sorunsuz yemesi iyi bir başlangıçtır, ama tek başına güvence değildir. Çiğ yumurtaya alerjisi olan çocukların büyük kısmı pişmiş yumurtayı sorunsuz yiyebiliyor⁸; yani pişmiş yumurtaya tepki vermemek, pişmemiş yumurtaya da tepki vermeyeceği anlamına gelmez. İlk denemeyi bu yüzden az miktarla yapın.

Etiketi okuyun. İçindekiler listesinde hardal, süt, soya ya da buğday görürseniz bunlar da yaygın alerjenler arasındadır⁷; çocuğunuz bu malzemeleri daha önce sorunsuz denemiş olsun. Mayonezi o gün tek yeni besin olarak, çocuğunuz açken ve gündüz verin; bir sonraki yeni besine geçmeden önce 3–5 gün bekleyin¹.

Kızarık, kaşıntılı döküntü, kaşınan ve sulanan gözler, egzamada kötüleşme, tek seferlik kusma, karın ağrısı ya da ishal görürseniz mayoneze ara verip doktorunuza danışın⁷. Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlarsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Dudakta, dilde ya da boğazda şişme, nefes almakta zorlanma, hırıltılı soluma ya da şişkin, kabarık bir döküntü acil durumdur; çocuğunuz gevşer, solgunlaşır ya da her zamanki gibi tepki vermezse de beklemeyin, hemen 112'yi arayın⁹. Çocuğunuzda egzama ya da tanı konmuş bir besin alerjisi, özellikle yumurta alerjisi varsa mayoneze başlamadan önce doktorunuzla konuşun⁷.

Sık sorulanlar

Mayonezde ebeveynlerin ilk sorusu ne zaman başlanacağı. Mayonezi ilk yaş gününden sonra, ara sıra ve az verebilirsiniz. Sağlık Bakanlığı ilk yıl bebeğin yemeğine tuz eklenmemesini istiyor¹; mayonez de tuzu yüksek olabilen soslardan⁵.

Ev mayonezi çiğ yumurta riski taşır³; yumurtalı ve mayonezli salatayı da buzdolabı dışında 2 saatten uzun bekletmeyin¹⁴. Küçük çocuklarda tuzlu yiyecekler sınırlanır; mayonezi her öğünün parçası yapmayın⁶.

İpuçları

Mayonezi çocuğunuzun tabağına bir yemek gibi değil, küçük bir tat gibi koyun. Tuzu yüksek olabilen sosları az kullanın, tuzu azaltılmış çeşitleri deneyin⁵. Mayonezin olduğu yemeğe ayrıca tuz eklemeyin⁶.

Güvenli mayonez bir alışkanlıktır. Ev mayonezini çiğ yumurtayla yapmamak³, hazır ürünün etiketini okumak⁴ ve mayonezli salatayı sofrada bekletmemek¹⁴ her seferinde aynı biçimde yapılırsa ailede kimse bunu atlamaz.