MSG (monosodyum glutamat)

Genel bakış

MSG, yani monosodyum glutamat, yemeğe et suyu benzeri doyurucu bir tat veren beyaz, kristal bir çeşnidir. Kimyasal olarak glutamik asit adlı yaygın bir amino asidin sodyum tuzudur. Glutamat domateste ve peynirde doğal olarak bulunur; satılan MSG ise bugün nişasta, şeker pancarı, şeker kamışı ya da melasın mayalanmasıyla üretilir⁶. Avrupa'da glutamatlar izinli gıda katkı maddeleridir; çorba ve et suyu, sos ve çeşni gibi pek çok ürüne et benzeri tat vermek için eklenir⁷.

MSG'ye 12. aydan itibaren, aile yemeğinin içinde ve az olarak yer verebilirsiniz. Gerekçe tuzla aynı: Sağlık Bakanlığı tuzun bebeği susattığını ve böbreklere zarar verebileceğini belirtiyor, ilk yılda bebeğin besinlerine tuz eklenmemesini ve hazır çorbalara bu dönemde yer verilmemesini öneriyor¹. Türkiye Beslenme Rehberi de monosodyum glutamatın eklendiği besinin sodyumunu artırdığını hatırlatıyor².

Bu yüzden MSG'ye tuzla aynı kural uygulanır. İlk yılda bebeğinizin yemeğine girmez; sonrasında da gerekli bir çeşni değildir.

Nasıl sunulur

MSG'yi bebeğinizin yemeğine eklemeyin; ilk yaş gününden sonra da çocuğunuzun tabağına ayrıca serpmeyin. Aile için MSG ya da çeşni karışımıyla yemek pişiriyorsanız onun payını çeşniyi eklemeden önce ayırın. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bebeğin yemeğine tuz, bulyon tablet ya da hazır et sosu eklememeyi ve aile yemeği pişirirken bunu hatırlamayı öneriyor³.

MSG'yi en çok hazır ürünlerde görürsünüz: hazır çorba, bulyon, cips ve çeşni karışımları. Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi özellikle çorba ve et suyu, sos ve çeşnilerdeki glutamat düzeyinin gözden geçirilmesini önerdi⁷. Alırken içindekiler listesini okuyun: katkı maddeleri etikette adıyla ya da E numarasıyla yazılır⁹; sodyum glutamatın numarası E621'dir⁷.

MSG'li bir yemeğe bir de tuz atmayın; ikisi de sodyum taşır². Tat için soğan, sarımsak, nane, limon ve baharat kullanabilirsiniz². Açılan paketi kapağı sıkıca kapalı, kuru bir dolapta saklayın. Hangi yaşta nasıl sunacağınızı yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

Boğulma riski

MSG yemeğe karışınca çözünür; tek başına bir lokma oluşturmaz ve kendisi boğulma riski taşımaz. Risk, birlikte geldiği yiyecekten gelir. MSG'nin sık bulunduğu cips ve tuzlu çerezler küçük çocukta boğulma açısından da riskli atıştırmalıklardır. Amerikan Pediatri Akademisi yüksek riskli yiyecekleri en az 4 yaşına, çocuğun gelişimine göre daha sonrasına kadar vermemeyi öneriyor¹¹.

Çocuğunuz mama sandalyesinde ya da masada otururken yesin; yürürken, koşarken ya da uzanmışken ağzında yiyecek olmasın¹¹. Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın¹². Araçta, oto koltuğunda ya da pusette yiyecek vermeyin¹².

Yeni dokulara alışan çocuk öğürebilir. Öğürme seslidir; yüzü kızarabilir¹³. Öğüren ya da öksüren çocuğun ağzına parmağınızla lokma aramayın; göremediğiniz bir parçayı parmakla aramak onu daha derine itebilir. Sesli öksürüyorsa öksürmesine fırsat verin ve yanından ayrılmayın¹⁴. Boğulma ise sessizdir; dudaklarının içi, diş etleri ya da tırnakları morarabilir¹³. Öksürüğü sessizleşir ya da nefes alamazsa İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bunu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir¹⁴. Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

MSG yaygın alerjenlerden değil; İlk Lokma'da da alerjen olarak işaretli değil. İngiltere'nin ulusal sağlık servisinin alerjik tepkiye yol açabilen besinler listesinde yer almıyor. Aynı kaynak, bazı katkı maddelerine tepki veren az sayıda kişi olduğunu, ama süt ya da soya gibi sıradan besinlere tepkinin çok daha sık görüldüğünü belirtiyor⁹.

Dikkat edilecek yer, MSG'nin bulunduğu hazır ürünlerin geri kalan içeriğidir. Glutamat glütenle ilgili değildir; çölyak hastası biri soya sosundaki MSG'ye değil, sosun içindeki buğdaya tepki verebilir⁶. Hazır çorba ve çeşni karışımlarında MSG'nin yanında pek çok başka malzeme bulunur. Çocuğunuzda bir besin alerjisi varsa etiketi her alışta okuyun; içinde ne olduğundan emin olmadığınız ürünü vermeyin⁹.

Kızarık, kaşıntılı bir döküntü, kaşınan ve sulanan gözler, tek seferlik kusma ya da ishal görürseniz o yemeğe ara verip doktorunuza danışın⁹. Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlar ya da kurdeşen vücuda yayılırsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Dudakları ya da dili şişerse, nefes almakta zorlanırsa, hırıltılı solursa ya da gevşeyip her zamanki gibi tepki vermezse beklemeyin, hemen 112'yi arayın¹⁰.

Sık sorulanlar

MSG'de ebeveynlerin ilk sorusu ne zaman başlanacağı. İlk yılda bebeğinizin yemeğine MSG eklemeyin; Sağlık Bakanlığı bu dönemde tuz eklenmemesini ve hazır çorbalara yer verilmemesini öneriyor¹. 12. aydan sonra MSG'li aile yemeğinden ara sıra ve az pay verebilirsiniz.

MSG'nin zararlı olup olmadığı da çok soruluyor. ABD Gıda ve İlaç Dairesi yemeğe eklenen MSG'yi genel olarak güvenli kabul ediyor; kendini MSG'ye duyarlı sayan kişilerle yapılan çalışmalarda tepkiler tutarlı biçimde ortaya çıkarılamamış⁶. Bizim temkinimiz daha çok sodyumdan geliyor².

İpuçları

MSG'yi azaltmanın en kolay yolu evde pişirmektir. Hazır çorba ve bulyon yerine kendi pişirdiğiniz sebze çorbası, çocuğunuzun payını tuzsuz ve çeşnisiz ayırmanıza izin verir^1,3.

Lezzeti hazır çeşniden değil, mutfağın kendisinden alın. Soğan, sarımsak, nane, limon ve baharat yemeğe tuz eklemeden tat katar². Bütün aile yemekteki tuzu yavaş yavaş azalttığında bundan herkes yarar görür⁵.

Çeşni kabını sofrada bırakmayın. Türkiye Beslenme Rehberi tuzluğu sofradan kaldırmayı öneriyor²; MSG kavanozu için de aynısını yapın.