Tarak (deniz tarağı)

Genel bakış

Tarağı bebeğinize yalnızca iyice pişirerek verin. Tarak restoranlarda sık sık az pişmiş, ortası yarı saydam bırakılmış ya da çiğ, ince dilimlenmiş olarak sunulur; bu sunumlar bebekler ve çocuklar için değildir. Çiğ ya da az pişmiş kabuklu deniz ürünlerinde gıda zehirlenmesine yol açan virüsler ve bakteriler bulunabilir^4,5. Çiğ ya da az pişmiş tarağı hiçbir yaşta vermeyin.

Tarak, iki parçalı kabuğu olan bir yumuşakçadır. Yenen kısmı çoğunlukla kabuğun ortasındaki beyaz, yuvarlak kastır⁸. Kabuklu deniz ürünleri selenyum, çinko, iyot ve bakır sağlar⁴. Tarak cıvası düşük deniz ürünleri arasında sayılıyor¹⁰.

Tarağa 7. aydan itibaren başlayabilirsiniz. Sağlık Bakanlığı'nın ek gıda tablosu tarağı ayrıca anmıyor; balık da dâhil eti 7. ayda başlatıyor¹. Biz de tarağı öteki deniz ürünleriyle aynı aya koyuyoruz. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi ise kabuklu deniz ürününü, çiğ ya da az pişmiş olmamak koşuluyla, alerjiye yol açabilen öteki besinlerle birlikte 6. ay civarında tanıtıyor³; hangisini seçeceğinizi doktorunuza sorun.

Nasıl sunulur

Tarağı kaynağı belli bir satıcıdan alın. Canlı kabukluların kabında, ayıklanmış tarağın paketinde etiket olmalı; etiket, ürünün kabuklu güvenliği denetimlerine uygun toplanıp işlendiğini gösterir⁶. Taze tarak eti parlak, inci gibi bir renkte olur ve neredeyse hiç kokmaz⁶. Kabuğu çatlak ya da kırık olanları, açık durup hafifçe vurunca kapanmayanları kullanmayın⁴.

Bebeğinizin payında yalnızca beyaz kası kullanın. Kabuklu aldıysanız kası kabuktan ayırın; çevresindeki koyu iç organları ve turuncu yumurta kısmını çıkarın. Bütün tarakta ya da yumurtası ve iç organları üzerinde duran tarakta deniz kaynaklı toksinler bulunabilir; bu toksinler pişirmekle bozulmaz^7,8. Bu yüzden kıyıdan kendiniz toplamayın. Kası soğuk suda yıkayıp kum ve kabuk kırıntısı kalmadığını parmaklarınızla yoklayın.

Tarağı haşlayın, buharda ya da tavada pişirin; et sertleşip opak, süt beyazı bir renk alana kadar pişmeli. Ortası yarı saydam kalmamalı. Termometre kullanıyorsanız iç sıcaklık 63 °C'ye ulaşmalı⁶. Dondurulmuş tarağı bir gece önceden buzdolabında çözdürün. Çiğ tarağa değen tahtayı, bıçağı ve tezgâhı sabunlu sıcak suyla yıkayın⁶.

Bebeğinizin payına tuz, tereyağlı sos ya da limon eklemeyin². Konserve ve salamura ürünler tuzludur; Sağlık Bakanlığı bunlara ek gıdada yer vermiyor¹. Hangi yaşta nasıl keseceğinizi yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

7 ay +

püreye karışık kıyma

Çiğ ya da az pişmiş tarak bu dönemde de, sonrasında da hiç verilmez⁵. Yalnızca beyaz kası kullanın ve et opak, süt beyazı olana kadar pişirin⁶. Pişen kası bıçakla çok ince kıyın, kum ya da kabuk kırıntısı kalmadığına bakın. Kıymayı daha önce sorunsuz yediği bir sebze püresine karıştırıp kaşıkla verin; Sağlık Bakanlığı'nın tablosu eti, balık da dâhil, 7. ayda başlatıyor¹. Bu dönemde eline tarak parçası vermeyin: pişmiş eti sıkı ve kaygandır, bastırınca kolay ezilmez ve soluk yoluna oturabilir¹¹.

9 ay +

12 ay +

Bu bölüm İlk Lokma uygulamasında Premium üyelere açık.

• App Store'dan indirin
• Google Play'den indirin

Boğulma riski

Tarağın boğulma riski yüksektir. Pişmiş tarak eti sıkı ve kaygandır, parmakla bastırınca kolayca ezilmez. Pişmiş et parçaları soluk yolunun biçimini alıp oraya sıkıca oturabilir¹¹. Küçük taraklar ağza tam sığacak boyutta ve yuvarlaktır; büyükler de kalın bir silindir gibidir. Et parçaları küçük çocuklarda kaçınılması ya da biçimi değiştirilmesi gereken yiyecekler arasında sayılıyor¹².

Tarağı hiçbir yaşta bütün vermeyin, yuvarlak dilimler hâlinde de kesmeyin. Bıçakla ince kıyın; parçalar 8 mm'yi geçmesin¹¹. Kıymayı püreye, pilava ya da makarnaya karıştırmak kaygan parçaların ağızda tek başına kaymasını önler.

Bebeğiniz yerken dik otursun. Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın¹³. Yürürken, oynarken ya da uzanmışken ağzında yemekle dolaşmasına izin vermeyin¹². Araçta, oto koltuğunda ya da pusette de yiyecek vermeyin¹³.

Öğürme seslidir: gözler sulanabilir, dil öne itilebilir, bebek kusabilir; fazla gelen lokmayı geri iten doğal bir reflekstir¹⁵. Öğüren ya da öksüren bebeğin ağzına parmağınızla lokma aramayın, göremediğiniz bir parçayı daha derine itebilirsiniz. Sesli öksürüyorsa öksürmesine fırsat verin¹⁴. Boğulma ise sessizdir: bebek düzgün nefes alamaz, dudakları ya da yüzü morarabilir¹⁵. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir¹⁴. Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

Tarak bir yumuşakçadır ve İlk Lokma'da kabuklu deniz ürünü alerjeni olarak işaretli. Kabuklu deniz ürünleri iki gruba ayrılır: karides, yengeç ve ıstakoz gibi kabuklular; tarak, midye ve istiridye gibi yumuşakçalar⁹. İkisi de bebeklerde alerjiye yol açabilen besinler arasındadır³.

İlk kez verdiğiniz gün başka yeni besin başlatmayın. Küçük bir miktarla başlayın ve sonraki yeni besine geçmeden önce 3–5 gün bekleyin^1,3. Bebeğiniz rahat yediyse tarağı sofradan kaldırmayın; tanıtılan alerjenleri düzenli sunmak alerji riskini azaltmaya yardımcı olabilir³.

İki grupta da ana alerjen tropomiyozin adlı, ısıya dayanıklı bir kas proteinidir. Bir kabukluya alerjisi olan, çoğu zaman ötekilere de tepki verir⁴. Yumuşakça alerjisi olanların yaklaşık yarısı birden çok yumuşakçaya, yüzde 70'ten fazlası karides gibi kabuklulara da tepki verebilir. Kabuklu deniz ürünü alerjisi süt ve yumurta alerjisine göre daha seyrek geçer, ömür boyu sürebilir⁹.

Döküntü, kaşıntı, tek seferlik kusma ya da karın ağrısı görürseniz tarağa ara verip doktorunuza danışın³. Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlar ya da kurdeşen vücuda yayılırsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Dudakta, yüzde, dilde ya da boğazda şişme, nefes almakta zorlanma, hırıltı, solukluk ya da gevşeklik acil durumdur: hemen 112'yi arayın¹⁶.

Deniz ürünleri döküntüsüz bir besin tepkisini, kısaca FPIES denen enterokolit sendromunu da tetikleyebilir⁹: yemekten 1–4 saat sonra tekrarlayan, fışkırır tarzda kusma, solukluk ve halsizlik görülür¹⁷. Bebeğiniz halsiz ve solgunsa beklemeyin, 112'yi arayın.

Bebeğinizde egzama ya da bilinen bir besin alerjisi varsa, ailede alerji öyküsü bulunuyorsa tarağa başlamadan önce doktorunuzla konuşun³.

Sık sorulanlar

Tarakla ilgili ilk soru az pişmiş sunumla ilgili: ortası yarı saydam bırakılmış ya da çiğ tarak hiçbir yaşta verilmez. Bebeklere ve çocuklara çiğ ya da az pişmiş kabuklu önerilmez^4,5; iyi pişmiş tarak eti sert, opak ve süt beyazıdır⁶.

Tarağın hangi kısmının verileceği de çok soruluyor. Yenen beyaz kastır; bütün tarakta ya da yumurtası ve iç organları üzerinde duran tarakta deniz toksinleri bulunabilir⁸ ve bu toksinler pişirmekle bozulmaz⁷. Alerji tarafında, tarak alerjisi olan bir çocuk öteki yumuşakçalara ve kabuklulara da tepki verebilir⁹.

İpuçları

Tarak bebeğinizin tabağına her zaman iyice pişmiş ve ince kıyılmış olarak girer; kaygan parçalar püreye, pilava ya da makarnaya karışınca daha kolay yenir¹¹.

Biçim değişse de kurallar aynı kalır. Tarak opak ve süt beyazı olana kadar pişer⁶, bebeğin payına tuz girmez¹. Pişmiş tarağı 1–2 saat içinde soğutup buzdolabına kaldırın ve 2 gün içinde kullanın¹⁸. Yeni bir tada alışmak on denemeyi bulabilir; ilk seferde geri çevirirse birkaç gün sonra yeniden sunun².