Ağaç kavunu (tamarillo)

Genel bakış

Ağaç kavunu, adına rağmen kavunla değil domatesle aynı bitki ailesinden. Yumurta biçiminde, iki ucu hafifçe sivri, 5–10 cm boyunda bir meyve; kabuğu koyu kırmızı, mor, turuncu ya da sarı olabilir. Kabuğu biraz sert ve tadı hoş değildir. Etin dış katmanı hafifçe sıkı, çekirdeklerin çevresindeki iç kısım ise yumuşak ve suludur. Çekirdekler ince ve yassıdır ama domatesinkinden biraz iri, sert ve acımsıdır³. Tadı tatlı ile ekşi arasındadır; kırmızı ve mor türler sarı türe göre daha ekşidir⁴.

Ağaç kavunu C vitamini ve vücudun A vitaminine çevirebildiği karoten içerir; C vitamininin büyük kısmı pişirmede kaybolur³. C vitamini vücudun besinlerdeki demiri emmesine yardım eder ve en iyi kaynağı pişmemiş meyvedir⁵.

Ağaç kavununa 6. aydan itibaren başlayabilirsiniz; Sağlık Bakanlığı'nın ek gıda tablosu meyve püresine bu aydan itibaren yer veriyor¹. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi de ek gıdaya 6. ay civarında başlamayı öneriyor².

Nasıl sunulur

Olgun bir ağaç kavunu seçin. Ezik ya da bozulmuş bir yeri varsa kesip atın. Meyveyi soymadan önce akan suyun altında elinizle ovarak yıkayın; sabun ya da özel bir yıkama ürünü gerekmez. Böylece kabuktaki kir bıçakla ete geçmez⁶.

Bebeğinizin payında kabuğu tamamen soyun. Kabuk sert ve acımsıdır³; meyve kabukları zor çiğnenir ve küçük bir çocuğun soluk yolunu tamamen kapatabilir⁷. Soymanın kolay yolu kaynar sudur: meyvenin üzerine kaynar su dökün, 4 dakika bekletin, sonra sap ucundan başlayarak kabuğu çekin³. Soyulmuş meyveyi uzunlamasına ikiye kesin; çekirdekli iç kısım etle birlikte ezilir. Çekirdeklerin acımsı tadını bebeğiniz sevmezse o kısmı kaşıkla ayırabilirsiniz.

Olgun ağaç kavununu çiğ olarak çatalla ezebilirsiniz. Etin dış katmanı sıkı geliyorsa soyulmuş meyveyi birkaç dakika az suda pişirip yumuşatın; bebeğinize yalnızca diş etleriyle ezebileceği kadar yumuşak parça verin⁸. Ekşi tadı bastırmak için şeker eklemeyin; Sağlık Bakanlığı ilk yılda şeker ve şeker eklenmiş besinleri önermiyor¹. Ağaç kavunu suyu yerine meyvenin kendisini verin¹⁹.

Pişmiş ezmeyi 1–2 saat içinde soğutup buzdolabına kaldırın ve 2 gün içinde kullanın; bebeğinizin yemeye başladığı kapta artanı atın¹⁸. Hangi yaşta nasıl keseceğinizi yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

Boğulma riski

Ağaç kavununun boğulma riskini orta düzeyde sayıyoruz. Olgun meyvenin iç kısmı yumuşaktır, ama kabuk serttir ve etin dış katmanı hafifçe sıkıdır; çekirdekler de domatesinkinden serttir³. Kabuk her yaşta soyulur: meyve kabukları zor çiğnenir ve bir çocuğun soluk yolunu tamamen kapatabilir⁷. Soyulmuş et kaygandır, ham meyve ise serttir; çiğ ve sert meyve parçaları küçük çocuklarda boğulmaya yol açabilir⁹. Yuvarlak dilimler kesmeyin⁸. Küçük lokmalara geçtiğinizde parçaların en büyük kenarı 1,3 cm'yi geçmesin⁹.

Bebeğiniz yerken dik otursun². Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın¹⁰. Yürürken ya da oynarken ağzında yiyecek olmasın⁹; araçta, oto koltuğunda ya da pusette de yiyecek vermeyin¹⁰.

Ek gıdaya yeni başlayan bebek sık sık öğürür. Öğürme seslidir; gözleri sulanabilir, dilini öne itebilir, biraz kusabilir. Çiğnemeyi ve yutmayı öğrenirken görülen doğal bir reflekstir¹¹. Öğüren ya da öksüren bebeğin ağzına parmağınızla lokma aramayın; göremediğiniz bir parçayı parmakla aramak onu daha derine itebilir. Sesli öksürüyorsa öksürmesine fırsat verin ve yanından ayrılmayın¹².

Boğulma ise sessizdir: bebek nefes alamaz, ağlayamaz; dudaklarının içi, diş etleri ya da tırnakları morarabilir¹¹. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir¹². Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

Ağaç kavunu yaygın alerjenlerden değil ve İlk Lokma'da alerjen olarak işaretli değil. İngiltere'nin ulusal sağlık servisinin alerjik tepkiye yol açabilen besinler listesinde de yer almıyor¹³. Ağaç kavununa karşı ağır alerjik tepki çok seyrek bildirilmiş; ilk bildirilen vaka, belirli bir ağacın tozuna alerjisi olan bir yetişkindi¹⁶.

İlk denemeyi gündüz yapın ve o gün başka yeni besin başlatmayın; bir sonraki yeni besin için 3–5 gün bekleyin¹.

Ağız çevresinde kızarıklık görürseniz telaşlanmayın. Domates ve turunçgiller gibi pek çok besin bebeklerde ağız çevresinde kızarıklık yapabilir; bu durumda besini bırakmanız gerekmez. Besinin ağız çevresine bulaşmadan ağza gitmesi ve yemekten sonra ağız çevresini ıslak bir bezle silmek işe yarayabilir¹⁵. Ek gıdaya geçince bazı bebeklerde bez pişiği de başlar; temizliğe rağmen çabuk geçmeyen pişikte doktorunuza danışın¹⁷.

Kaşıntılı kızarık döküntü, kızarık ve sulanan gözler, tek seferlik kusma ya da ishal görürseniz ağaç kavununa ara verip doktorunuza danışın¹³. Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlar ya da kurdeşen vücuda yayılırsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Dudakta, dilde ya da yüzde şişme, nefes almakta zorlanma ya da bebeğin gevşeyip her zamanki gibi tepki vermemesi acil durumdur: beklemeyin, 112'yi arayın¹⁴. Bebeğinizde egzama ya da tanı konmuş bir besin alerjisi varsa ya da ailede besin alerjisi varsa yeni besinlere başlamadan önce doktorunuzla konuşun¹³.

Sık sorulanlar

Ağaç kavununun kabuğu sert ve acımsıdır; bebeğinizin payında her zaman soyun. Kaynar suda 4 dakika bekletmek soymayı kolaylaştırır³. Çekirdekler etin içinde kalır; domatesinkinden biraz iri ve serttir³, bu yüzden ezmede etle iyice karışmalarına dikkat edin.

Ekşi tadı yumuşatmak için şeker eklemeyin; Sağlık Bakanlığı ilk yılda şekeri önermiyor¹. Ağaç kavununu bebeğinizin daha önce denediği tatlı bir meyveyle ya da sade yoğurtla karıştırarak sunabilirsiniz. Ağız çevresinde kalan kızarıklık çoğu zaman alerji değildir¹⁵; kızarıklık ağız çevresinin dışına taşarsa ağaç kavununa ara verip doktorunuza danışın¹³; dudak ya da dil şişerse 112'yi arayın¹⁴, kızarıklığa başka bir belirti eşlik ederse de İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir.

İpuçları

Ağaç kavununu sevdirmenin yolu sabırdır. Ekşi ve hafif reçinemsi tadı ilk denemede yüz buruşturtabilir³; yeni bir tada alışmak 10 denemeyi ya da daha fazlasını bulabilir². Aynı meyveden ilk aylarda ezme, sonraki aylarda küçük, yassı lokmalar çıkar.

Hazırlarken kurallar değişmez. Meyve soymadan önce yıkanır⁶, kabuğu soyulur⁷, yuvarlak dilim yerine yassı parça kesilir⁸ ve bebeğin payına şeker girmez¹. C vitamininin büyük kısmı pişirmede kaybolduğu için olgun, yumuşak meyveyi çiğ ezmek iyi bir seçim^3,5.