Akçaağaç şurubu

Genel bakış

Akçaağaç şurubu, akçaağaç ağacından toplanan özsuyun kaynatılıp koyulaştırılmasıyla yapılan, kehribar renkli, akışkan bir şuruptur. Bizde pek üretilmez; markette çoğunlukla ithal şişelerde bulunur ve krep, pankek ya da yulaf lapasının üstüne gezdirilir. Doğal görünse de bir şekerdir: İngiltere'nin ulusal sağlık servisi akçaağaç şurubundaki şekeri bal ve diğer şuruplarla birlikte serbest şeker sayıyor⁶. ABD'nin gıda kurumu da akçaağaç şurubunu eklenmiş şeker olarak etiketletiyor⁸.

Akçaağaç şurubunu 24. aydan önce vermeyin. Sağlık Bakanlığı ilk yılda şeker ve şeker eklenmiş besinleri önermiyor¹; Türkiye Beslenme Rehberi de 2 yaşına kadar şeker ve şekerli yiyecek verilmemesini söylüyor ve şurubu etikette ilave şekeri gösteren adlar arasında sayıyor². ABD'nin hastalık kontrol merkezi de 24 aydan önce eklenmiş şeker önermiyor³. Biz de akçaağaç şurubunu bu yüzden 24. aya koyuyoruz.

İngiltere'nin ulusal sağlık servisi daha temkinli: 4 yaşına kadar şurup dâhil şekerli yiyecek ve içeceklerden kaçınmayı öneriyor⁵; hangi yolu izleyeceğinizi doktorunuza sorabilirsiniz. Akçaağaç şurubunu pekmezle bir tutmayın. Sağlık Bakanlığı'nın ek gıda tablosunda tatlandırıcı olarak yalnızca pekmez yer alıyor¹.

Nasıl sunulur

İki yaşından önce bebeğinizin yemeğine, yoğurduna, lapasına ya da sütüne akçaağaç şurubu eklemeyin^1,2. Aile kahvaltısında krep ya da pankek varsa bebeğinizin payını şurup gezdirmeden ayırın; tatlılık istiyorsanız yanına çatalla ezdiğiniz olgun muz koyun. Tatlı isteğini bütün meyveyle karşılamak eklenmiş şekeri azaltmanın kolay bir yoludur⁴.

Şişeyi alırken içindekiler listesine bakın. Gerçek akçaağaç şurubunun tek malzemesi akçaağaç şurubudur; akçaağaç aromalı ya da krep şurubu diye satılan ürünlerin listesinde ise glukoz şurubu, glukoz-fruktoz şurubu, mısır şurubu ya da bal yazabilir. Türkiye Beslenme Rehberi bu adların hepsini ilave şekerin işareti sayıyor². Listede bal görüyorsanız ürünü bir yaşından önce hiç vermeyin³.

İki yaşından sonra şurubu ölçülü kullanın: birkaç damla yeter. Şurup gezdirilmiş yiyeceği ara öğün olarak değil, öğünle birlikte verin ve yatmadan önce sunmayın; şekerli besinleri öğünle sınırlamak diş çürüğünü önlemeye yardım eder¹⁰. Hangi yaşta nasıl sunacağınızı yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

Boğulma riski

Akçaağaç şurubunun kendisi boğulma riski taşımaz: akışkandır; lapaya ya da yoğurda karıştırıldığında ya da krepe ince gezdirildiğinde yiyeceğin kıvamını pek değiştirmez. Risk, şurubun birlikte verildiği yiyecekten gelir; krep gibi yiyecekleri çocuğunuzun yaşına uygun kesin. Asıl dikkat edilecek yer şurupla yapılan şekerlemelerdir. Şurubun kaynatılıp dondurulmasıyla yapılan akçaağaç şekeri sert bir şekerlemedir; sert şekerlemeler ve karamela küçük çocuklarda boğulmaya yol açabilen yiyecekler arasında sayılıyor; kılavuzlar küçük, yapışkan ya da sert, çiğnemesi ve yutması zor yiyeceklerden kaçınmayı öneriyor¹². Amerikan Pediatri Akademisi sert ve yapışkan şekerlemeleri en az 4 yaşına, çocuğun gelişimine göre daha sonrasına kadar önermiyor¹³; İrlanda'nın sağlık servisi küçük, sert, yuvarlak ya da oval şekerlemeler için 5 yaşını sınır alıyor¹⁴. Biz daha temkinli olanı izliyoruz.

Çocuğunuz yerken mama sandalyesinde ya da masada otursun; yürürken, koşarken, oynarken ya da uzanmışken ağzında yiyecek olmasın^12,13. Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın¹⁴. Araçta, oto koltuğunda ya da pusette de yiyecek vermeyin¹⁴.

Öğürme seslidir; gözler sulanabilir, dil öne itilebilir, çocuk biraz kusabilir. Yemeyi öğrenirken görülen doğal bir reflekstir¹⁶. Öğüren ya da öksüren çocuğun ağzına parmağınızla lokma aramayın: göremediğiniz bir parçayı parmakla aramak onu daha derine itebilir. Sesli öksürüyorsa öksürmesine fırsat verin ve yanından ayrılmayın¹⁵. Boğulma ise sessizdir: çocuk düzgün nefes alamaz; dudakları, diş etleri ya da tırnakları morarabilir. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir¹⁶. Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

Akçaağaç şurubu yaygın alerjenlerden değil; İlk Lokma'da da alerjen olarak işaretli değil. Kılavuzların alerjik tepkiye yol açabilen besinler listesinde de yer almıyor¹⁷. Yine de çocuğunuz ilk kez denediğinde azıyla başlayın ve onu gözleyin.

Dikkat etmeniz gereken, şurubun yanında gelenlerdir. Krep ve pankek hamurunda yumurta, inek sütü ve buğday unu bulunur; cevizli ya da fındıklı kahvaltılıklarda kuruyemiş de olabilir. Bunların hepsi alerjik tepkiye yol açabilen besinler arasında¹⁷. Bu besinleri çocuğunuza daha önce tek tek tanıtmış olun; yeni besinleri birer birer vermek bir tepkiyi hangi besinin yaptığını görmenizi sağlar¹⁷.

Kızarık, kaşıntılı ve sulanan gözler, kaşıntılı döküntü ya da tek seferlik kusma görürseniz o yiyeceğe ara verip doktorunuza danışın¹⁷. Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlarsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Nefes almakta zorlanma, boğazda ya da dilde şişme, hızla yayılan kabarık ve kaşıntılı döküntü acil durumdur: beklemeyin, 112'yi arayın¹⁸. Çocuğunuzda egzama ya da bilinen bir besin alerjisi varsa, ailede alerji öyküsü bulunuyorsa yeni besinlerden önce doktorunuzla konuşun¹⁷.

Sık sorulanlar

Akçaağaç şurubuyla ilgili sorular çoğu zaman baldan ayrılıp ayrılmadığı, marketteki aromalı şuruplar ve şekerden daha sağlıklı olup olmadığı üzerine. Bal gibi bebek botulizmiyle ilişkilendirilmiş bir besin değil⁹, ama bir şekerdir; Türkiye Beslenme Rehberi 2 yaşına kadar şekerli yiyecek verilmemesini öneriyor².

İki yaşından sonra amaç yasaklamak değil, ölçülü olmak: şurup ara sıra, birkaç damla ve öğünle birlikte verilir¹⁰.

İpuçları

İlk iki yılda akçaağaç şurubunun yerini meyvenin kendisi tutar. Tatlı isteğini bütün meyveyle karşılamak eklenmiş şekeri azaltmanın en kolay yoludur⁴; çatalla ezilmiş olgun muz yulaf lapasına da krepe de tatlılık katar. Meyveyi yemek sorun değil⁵.

İki yaşından sonra da birkaç kural değişmez: şurubu ölçülü kullanın, öğünle verin¹⁰, çocuğunuz yerken yanından ayrılmayın¹⁴. Türkiye Beslenme Rehberi okul öncesi çocukların şekerli yiyeceklerle ödüllendirilmemesini öneriyor².