Stevia

Genel bakış

Stevia, Güney Amerika kökenli bir bitkinin yapraklarından elde edilen, kalorisiz bir tatlandırıcıdır. Markette toz, tablet ya da damla olarak satılır; diyet, light ve şekersiz etiketli birçok içecekte, yoğurtta ve atıştırmalıkta da bulunur. Yapraktan arıtılan tatlı bileşikler sofra şekerinden 200–400 kat daha tatlıdır⁷. Bebeğinizin ne şekere ne de tatlandırıcıya ihtiyacı var⁴.

Steviayı 24. aydan önce vermeyin. Sağlık Bakanlığı ilk yılda şeker ve şeker eklenmiş besinleri önermiyor¹; Türkiye Beslenme Rehberi iki yaşına kadar şekerli yiyecek ve içecek verilmemesini söylüyor ve tatlandırıcılı light içecekleri çocuklara önermiyor². Kalorisiz olması steviayı bu kuralın dışına çıkarmaz: tatlı tada alışmak ve sade suyu, sade yemeği reddetmek kalorisiz tatlandırıcıda da söz konusu³. Biz de steviayı şekerle aynı aya, 24. aya koyuyoruz.

İngiltere'nin ulusal sağlık servisi daha temkinli: 4 yaşına kadar tatlandırıcı içeren yiyecek ve içeceklerden kaçınmayı öneriyor⁴. Amerikan Pediatri Akademisi de 5 yaşına kadar kalorisiz olanlar dâhil tatlandırılmış içecekleri önermiyor; stevianın çocuklardaki etkisinin iyi bilinmediğini söylüyor³. Hangi yolu izleyeceğinizi doktorunuza sorabilirsiniz.

Nasıl sunulur

Bebeğinizin yemeğine, yoğurduna, sütüne ya da suyuna stevia eklemeyin^1,2. Tatlı bir dokunuş istediğinizde ezilmiş olgun muz, rendelenmiş elma ya da püre hâline getirilmiş başka bir meyve kullanın; Dünya Sağlık Örgütü tatlandırıcı yerine şekerini doğal olarak taşıyan meyveyi öneriyor⁶.

Hazır ürünlerde stevia çoğu zaman ön yüzde değil, içindekiler listesinde yazar; arıtılmış özüt steviol glikozitleri adıyla da anılır⁷. Diyet, light, şekersiz ya da şeker ilavesiz etiketi bir ürünün bebek için uygun olduğu anlamına gelmez. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi diyet ve şekeri azaltılmış içecekleri bebeklere ve küçük çocuklara önermiyor; kalorisiz içeceklerin de tatlı tutkusunu besleyebildiğini söylüyor⁵.

Toz ve tablet tatlandırıcıların birçoğu steviayı eritritol gibi şeker alkolleriyle karıştırır. Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi eritritolün ishale yol açabildiğini ve en yüksek alımın çocuklarda görüldüğünü bildiriyor⁸. Tatlandırıcı kutusunu çocuğunuzun ulaşamayacağı bir yerde saklayın. Hangi yaşta nasıl davranacağınızı yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

Boğulma riski

Boğulma riski düşük. Stevia tozu ve damlası yemeğe ya da içeceğe karışınca erir, kıvamı değiştirmez. Risk tatlandırıcının kendisinden değil, onunla tatlandırılmış ürünlerin biçiminden gelir. Şekersiz sert şekerleme, sakız ve küçük, yuvarlak pastiller bu türdendir. İrlanda'nın sağlık servisi küçük, sert, yuvarlak ya da oval şekerlemeleri ve sakızı 5 yaşından küçük çocuğa hiç vermemeyi öneriyor¹⁰. Şekersiz yazması bu ürünleri güvenli yapmaz.

Çocuğunuz yerken mama sandalyesinde ya da masada dik otursun. Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın¹⁰. Araçta, oto koltuğunda ya da pusette de yiyecek vermeyin¹⁰.

Öğürme seslidir; gözler sulanabilir, dil öne itilebilir, çocuk biraz kusabilir de. Yemeyi öğrenirken görülen doğal bir reflekstir¹². Öğüren ya da öksüren çocuğun ağzına parmağınızla lokma aramayın: göremediğiniz bir parçayı parmakla aramak onu daha derine itebilir. Sesli öksürüyorsa öksürmesine fırsat verin ve yanından ayrılmayın¹¹. Boğulma ise sessizdir: çocuk düzgün nefes alamaz; dudakları, diş etleri ya da tırnakları morarabilir¹². İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir¹¹. Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

Stevia yaygın alerjenlerden değil; İlk Lokma'da da alerjen olarak işaretli değil. Kılavuzların alerjik tepkiye yol açabilen besinler listesinde yer almıyor¹³.

Stevia, ambrozya, papatya, marul ve ayçiçeği ile aynı bitki ailesindendir; bu aileden bazı bitkiler alerjik tepkiye yol açabilir⁹. Steviaya bağlı tepki ise çok nadir: bildirilen az sayıdaki vaka, yüksek saflıktaki ürünlerin piyasaya çıktığı 2008 yılından önceye ait⁹. Çocuğunuzun ambrozya ya da papatya alerjisi varsa iki yaşından sonra da steviayı vermeden önce doktorunuza danışın.

Dikkat edilecek asıl nokta, steviayla tatlandırılmış ürünlerin içeriğidir. Şekersiz kek, bisküvi ve çikolatada süt, yumurta, buğday ya da kuruyemiş bulunabilir¹³; etiketi okuyun. Kızarık ve kaşıntılı döküntü, sulanan gözler, tek seferlik kusma ya da ishal görürseniz ürüne ara verip doktorunuza danışın¹³. Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlarsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Dudakta, yüzde, dilde ya da boğazda şişme, nefes almakta zorlanma, hırıltı ya da hızla yayılan kabarık ve kaşıntılı döküntü acil durumdur: beklemeyin, 112'yi arayın¹⁴.

Sık sorulanlar

Stevia sorularının çoğu aynı yerden çıkıyor: doğal ve kalorisizse bebeğe neden verilmesin. Yanıt tatlı tatta: Dünya Sağlık Örgütü steviayı da şeker dışı tatlandırıcılar arasında sayıyor ve beslenmedeki tatlılığın erken yaştan itibaren azaltılmasını öneriyor⁶. Stevianın çocuklardaki etkisi de iyi bilinmiyor³.

Yaprak hâlindeki stevia, şekersiz yazan bebek ve çocuk ürünleri ve tatlandırıcı karışımlarındaki eritritol de sık sorulanlar arasında. Bütün yaprak ve ham özüt, arıtılmış özütle aynı biçimde değerlendirilmiyor⁷.

İpuçları

Tatlı tadı sevmek doğaldır; amaç bu isteği tatlandırıcıyla değil meyveyle karşılamak⁶. Çocuğunuz ilk yıllarında sade suya, sade yoğurda ve sebzenin kendi tadına alıştıkça tatlı içecek ihtiyacı da azalır; tatlı içeceğe alışan çocuk sade suyu reddedebilir³.

Alışveriş sırasında ürünün ön yüzündeki şekersiz yazısına değil, içindekiler listesine bakın. Türkiye Beslenme Rehberi hazır yiyeceklerde etiketin okunmasını öneriyor².