Pekmez

Genel bakış

Pekmez, üzüm, dut ya da keçiboynuzu gibi meyvelerin suyu uzun süre kaynatılıp koyulaştırılarak yapılan koyu, tatlı bir şuruptur. Bizde kahvaltıda tahinle karıştırılarak, helvada ve kış tatlılarında kullanılır. Akışkan çeşitlerinin yanında çırpılarak koyulaştırılmış, açık renkli pekmez de bulunur.

Pekmezi 6. aydan itibaren az miktarda, tatlandırıcı olarak kullanabilirsiniz: Sağlık Bakanlığı'nın ek gıda tablosu pekmezi 6., 7. ve 8. aylarda tatlandırıcı olarak kullanılabilecek besinler arasında sayıyor¹. Biz de bu öneriyi izliyoruz. Aynı tablo ilk yılda şeker ve şeker eklenmiş besinleri önermiyor¹; pekmez bebeğinizin tabağında bir besin değil, birkaç damlalık bir tat olarak kalsın.

Uluslararası kaynaklar daha temkinli. Dünya Sağlık Örgütü ek gıdalara şeker eklenmemesini öneriyor ve şuruplardaki şekeri de serbest şeker sayıyor³; İngiltere'nin ulusal sağlık servisi 4 yaşına kadar şurup dâhil şekerli besinlerden kaçınılmasını öneriyor². Hangisini izleyeceğinizden emin değilseniz doktorunuza sorun.

Pekmezi baldan ayırın. Bal bir yaşından önce hiç verilmez; nadiren de olsa bebeğin bağırsağında toksin üreten bir bakteri taşıyabilir ve bebek botulizmi denen ağır bir hastalığa yol açabilir².

Nasıl sunulur

Pekmezi kavanozdan kaşıkla, tek başına vermeyin. Birkaç damlasını sade yoğurda, şekersiz muhallebiye ya da bebeğinizin daha önce denediği bir meyve püresine damlatın ve renk her yerde eşitlenene kadar karıştırın; dipte koyu bir birikinti kalmasın. Sağlık Bakanlığı'nın ek gıda tablosu pekmezi tatlandırıcı olarak sayıyor¹. Bebeğinizin şekere ya da tatlandırıcıya ihtiyacı yok; bu yüzden azıyla yetinin ve çoğu gün yoğurdu ya da lapayı sade bırakın².

Yanına toz şeker ya da bal eklemeyin. İlk yılda şeker ve şeker eklenmiş besinler önerilmiyor¹, bal da bir yaşından önce hiç verilmez². Pekmezli yemeği ara öğün olarak değil, öğünle birlikte verin ve yatmadan hemen önce sunmayın; şekerli besinleri öğünle sınırlamak diş çürüğünü önlemeye yardım eder⁴.

Aile kahvaltısında tahin-pekmez varsa bebeğinizin payında pekmezi az tutun. Tahin susamdan yapılır ve susam alerjen bir besindir; tahini önce tek başına tanıtmış olun¹⁰. Hangi yaşta nasıl sunacağınızı yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

6 ay +

yoğurda karışık

İlk aylarda pekmezi yalnızca bir tatlandırıcı gibi düşünün. Bir iki çay kaşığı sade yoğurda birkaç damla pekmez damlatın ve renk eşitlenene kadar karıştırın¹. Yoğurdu kaşıkla verin; bebeğiniz kaşığı kendisi tutmak isteyebilir. Pekmezi kaşıkta tek başına sunmayın: tadı yoğun, kıvamı yapışkandır⁵. Çoğu gün yoğurdu sade bırakın; bebeğinizin tatlandırmaya ihtiyacı yok².

9 ay +

12 ay +

Bu bölüm İlk Lokma uygulamasında Premium üyelere açık.

• App Store'dan indirin
• Google Play'den indirin

Boğulma riski

Boğulma riski düşük. Pekmez koyu ve yapışkan bir şuruptur, ama yoğurda, lapaya ya da püreye birkaç damla karıştırıldığında yemeğin kıvamını pek değiştirmez. Risk, pekmezin kaşık dolusu ya da tahinle koyu bir ezme hâlinde verilmesiyle artar. Kılavuzlar küçük çocuklarda çiğnemesi ve yutması zor, yapışkan yiyeceklerden kaçınmayı öneriyor; tohum ezmeleri de topak ya da kaşık dolusu verildiğinde boğulma tehlikesi listesinde yer alıyor⁵. Tahin-pekmezi bu yüzden inceltin ve ekmeğe ince bir kat sürün⁶.

Bebeğiniz yerken mama sandalyesinde ya da masada otursun; yürürken, koşarken ya da oynarken yemesin^6,7. Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın⁷. Araçta, oto koltuğunda ya da pusette de yiyecek vermeyin⁷.

Ek gıdaya yeni başlayan bebek sık sık öğürür. Öğürme seslidir; gözleri sulanabilir, dilini öne itebilir, hatta biraz kusabilir. Yemeyi öğrenirken görülen doğal bir reflekstir⁹. Öğüren ya da öksüren bebeğin ağzına parmağınızla lokma aramayın: göremediğiniz bir parçayı parmakla aramak onu daha derine itebilir. Sesli öksürüyorsa öksürmesine fırsat verin ve yanından ayrılmayın⁸.

Boğulma ise sessizdir: bebek nefes alamaz; dudakları, diş etleri ya da tırnakları morarabilir. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir⁹. Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

Pekmez yaygın alerjenlerden değil; İlk Lokma'da da alerjen olarak işaretli değil. İngiltere'nin ulusal sağlık servisinin alerjik tepkiye yol açabilen besinler listesinde yer almıyor¹⁰. Yine de her yeni besin gibi ilk denemede bebeğinizi gözleyin.

Tahin-pekmezde durum farklı. Tahin susamdan yapılır ve susam, alerjik tepkiye yol açabilen besinler arasında ayrıca anılıyor¹⁰. Tahin-pekmez vermeden önce tahini tek başına tanıtın; ikisini aynı gün ilk kez denemeyin.

Bazı hazır ürünlerde sülfit adı verilen koruyucular bulunabilir. Sülfit hassasiyeti çoğu zaman gerçek bir alerji değildir, ama astımı olanların bir kısmında hırıltı, göğüste sıkışma ve öksürük yapabilir. Etikette E220–E228 arası bir kod ya da sülfit ibaresi buna işaret eder¹¹.

Pekmezi o gün tek yeni besin olarak, gündüz saatlerinde verin; bir sonraki yeni besin için 3–5 gün bekleyin¹. Kızarık, kaşıntılı ve sulanan gözler, kaşıntılı döküntü ya da tek seferlik kusma görürseniz pekmeze ara verip doktorunuza danışın¹⁰. Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlarsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Dudakta, yüzde, dilde ya da boğazda şişme, nefes almakta zorlanma ya da hızla yayılan kabarık, kaşıntılı döküntü acil durumdur: beklemeyin, 112'yi arayın¹³. Bebeğinizde egzama ya da bilinen bir besin alerjisi varsa, ailede alerji öyküsü bulunuyorsa yeni besinlere başlamadan önce doktorunuzla konuşun¹⁰.

Sık sorulanlar

Pekmezle ilgili soruların çoğu şeker ve gelenek arasında gidip geliyor: bal gibi bir yaşına kadar bekler mi, kansızlığa iyi gelir mi, tahin-pekmez ne zaman verilir, dişlere zarar verir mi. Sağlık Bakanlığı pekmezi 6. aydan itibaren az miktarda tatlandırıcı olarak sayıyor¹; bal ise bir yaşından önce hiç verilmez².

Pekmezi tatlandırıcı olarak düşünün, bir demir ya da besin kaynağı olarak değil. Bebeğinizin demir ihtiyacını et, tavuk, balık, yumurta, kuru baklagiller ve koyu yeşil yapraklı sebzeler karşılar¹². Bebeğinizde kansızlıktan şüpheleniyorsanız pekmeze güvenmek yerine doktorunuza danışın.

İpuçları

Pekmezde ölçü her şeydir: bir kâse yoğurdu tatlandırmak için birkaç damla yeter. Sağlık Bakanlığı pekmezi tatlandırıcı olarak sayıyor, ama ilk yılda şeker ve şeker eklenmiş besinleri önermiyor¹. Bebeğiniz sade yoğurdun ya da lapanın tadına alışsın diye pekmezi her gün değil, ara sıra kullanın.

Çocuğunuz büyüdükçe de birkaç kural değişmez: pekmezi kaşıkla tek başına vermeyin⁵, tatlı yiyecekleri öğünle birlikte sunun⁴ ve çocuğunuz yerken yanından ayrılmayın⁷.