Arpa

Genel bakış

Arpa, buğday ve çavdarla aynı aileden bir tahıldır. Mutfakta en çok kabuğu soyulup parlatılmış inci arpa olarak bulunur; pişince taneler şişer, yumuşar ve çorbayı, sebze yemeğini koyulaştırır. Arpa unu ve dövülmüş arpa da kullanılır. Arpa, tam tahıl olarak yenebilen tahıllardandır; tam tahıllar lif, demir ve B vitaminleri getirir³.

Arpa glüten içerir. Çölyak hastalığında beslenmeden çıkarılan tahıllar buğday, arpa ve çavdardır⁶. İlk Lokma'da da arpa alerjeni olarak işaretli; ilk denemeyi bir alerjen gibi planlayın⁴.

Arpaya 6. aydan itibaren başlayabilirsiniz. Sağlık Bakanlığı'nın ek gıda tablosu arpayı adıyla anmıyor; tarhana çorbasını ve bulgur eklenmiş tuzsuz, baharatsız sebze çorbalarını bu aydan itibaren öneriyor¹. Biz de arpayı bu tahıllarla aynı aya koyuyoruz. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi de glüten içeren besinlerin 6. ay civarında tanıtılabileceğini söylüyor².

Nasıl sunulur

İnci arpayı geniş bir tabağa yayıp ayıklayın, süzgeçte soğuk suyla yıkayın. Taneleri bol suda, kapağı aralık, iyice şişip dağılmaya başlayana kadar uzun uzun pişirin. Hazır olduğunda bir tane, iki parmağınızın arasında bastırınca kolayca ezilmeli; içi diri kalan taneleri bebeğinize vermeyin.

İlk aylarda pişmiş arpayı blenderdan geçirin ya da çatalla ezin ve bebeğinizin daha önce denediği bir sebze püresine katın. Bebeğiniz becerdikçe pürüzsüz kıvamdan ezilmiş ve topaklı kıvamlara geçin². Arpa ununu da yalnızca tam pişmiş bir lapa ya da çorba içinde kullanın.

Bebeğin payına tuz, şeker ya da bulyon tablet eklemeyin². Aile için arpalı çorba pişiriyorsanız bebeğin payını tuz girmeden önce ayırın. Sıcak yemeği soğutun ve vermeden önce ısısını kendiniz deneyin². Arpa suyu ve arpa çayı ise bir içecektir; ilk yılda bunları vermeyin¹⁴.

Pişmiş arpayı oda sıcaklığında bekletmeyin. Pişmiş tahılda bazı mikropların sporları pişirmeye dayanabilir; 1 saat içinde soğutup buzdolabına kaldırın, geceyi dışarıda geçirmiş tahılı atın³. Artanı 24 saat içinde kullanın ve yalnızca bir kez ısıtın³. Bebeğin yarım bıraktığı kâseyi saklamayın¹³. Hangi yaşta nasıl sunacağınızı yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

6 ay +

arpa lapası

İnci arpayı taneler dağılana kadar pişirin, sonra blenderdan geçirin. Bebeğinizin daha önce denediği bal kabağı ya da havuç püresiyle karıştırıp koyu, kaşıkla alınabilen bir kıvam hazırlayın; içinde bütün tane kalmasın⁸. Glütenli besinlerde ilk haftalarda büyük miktarlardan kaçınılması öneriliyor; birkaç çay kaşığıyla başlayın⁵. Dolu kaşığı uzatın ya da kaşığı bebeğiniz kendisi tutsun².

9 ay +

12 ay +

Bu bölüm İlk Lokma uygulamasında Premium üyelere açık.

• App Store'dan indirin
• Google Play'den indirin

Boğulma riski

Ezilmiş ya da sulu bir yemeğe bağlanmış arpanın boğulma riski düşük. Onu düşük tutan şey kıvamdır. ABD'nin hastalık kontrol merkezi, pişmiş bütün arpa ve buğday tanelerini küçük çocuklarda boğulma riski taşıyan besinler arasında sayıyor; ezmenin boğulmayı önlemeye yardım ettiğini de belirtiyor⁸. Bu yüzden arpayı ilk yılda ezerek verin, sonra da taneleri yemeğe bağlayın: kuru ve dağılan tane vermeyin. Yemeğe kattığınız sebze ve et parçaları 1,3 cm'yi geçmesin⁹. Bütün taneli arpa ekmeği ve krakerini de küçük çocuğunuza vermeyin⁸.

Bebeğiniz yerken dik otursun⁸. Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın¹¹. Yürürken, oynarken ya da uzanmışken ağzında yemek olmasın⁹; araçta, oto koltuğunda ya da pusette de yiyecek vermeyin¹¹.

Ek gıdaya yeni başlayan bebek sık sık öğürür. Bu, yemeyi öğrenirken görülen normal bir reflekstir ve gürültülüdür; yüz kızarabilir, gözler sulanabilir, dil öne itilebilir, bebek kusabilir¹⁰. Öğüren ya da öksüren bebeğin ağzına parmağınızla lokma aramayın: göremediğiniz bir parçayı parmakla aramak onu daha derine itebilir. Sesli öksürüyorsa öksürmesine fırsat verin ve yanından ayrılmayın¹².

Boğulma ise sessizdir. Bebek nefes alamaz, ağlayamaz, ses çıkaramaz; dudakları ya da cildi morarabilir^10,9. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir¹⁰. Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

Arpa glüten içerir; İlk Lokma'da da arpa alerjeni olarak işaretli. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi, buğday, arpa ve çavdar gibi glüten içeren besinleri alerjik tepkiye yol açabilen besinler arasında sayıyor⁴. Arpayı 6. ay civarında, tek yeni besin olarak tanıtın⁴. İlk denemeyi gündüz yapın, o gün başka yeni besin vermeyin; bir sonraki yeni besine geçmek için 3–5 gün bekleyin¹. Sorunsuz giderse arpayı sofraya düzenli getirin; tolere edilen alerjenin olağan beslenmede kalması alerji riskini azaltmaya yardımcı olabilir⁴.

Buğday alerjisi olan bebekte arpaya kendi başınıza başlamayın. Buğday alerjili çocuklarla yapılan bir çalışmada çocukların yarısından fazlası arpaya da tepki verdi; araştırmacılar arpanın buğdayın yerine geçemeyeceğini söylüyor⁷. Şiddetli egzaması, bilinen bir besin alerjisi ya da ailede alerji öyküsü olan bebekte de önce doktorunuzla konuşun⁴.

Tepki çoğunlukla birkaç dakika içinde, bazen 2 saate kadar çıkar. Kızarık, kaşıntılı döküntü, gözlerde kaşıntı ve sulanma, tek seferlik kusma, karın ağrısı ya da ishal görürseniz arpaya ara verip doktorunuza danışın⁴. Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlar ya da kurdeşen vücuda yayılırsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Dudakta, dilde ya da boğazda şişme, nefes almakta zorlanma, hırıltı ya da bebeğin gevşeyip her zamanki gibi tepki vermemesi acil durumdur: beklemeyin, 112'yi arayın¹⁵.

Arpa alerjisi ile çölyak hastalığı aynı şey değildir. Çölyakta bağışıklık sistemi glütene tepki verir ve ince bağırsak zarar görür; glüten ömür boyu beslenmeden çıkarılır, buğday ve çavdarla birlikte arpa da yenmez⁶.

Sık sorulanlar

Arpayla ilgili soruların çoğu glütenden gelir. Arpa glüten içerir⁶. Glütenin ilk yıl içinde tanıtılabileceği, ama ilk haftalarda ve bebeklik boyunca büyük miktarlardan kaçınılması gerektiği bildiriliyor⁵. Buğday alerjisi olan bebeklerde arpanın da tepki verebilmesi ayrıca sorulur⁷.

Türk mutfağında arpa adı başka ürünlerde de geçtiği için kafa karışıklığı olur. Arpa şehriye arpadan değil buğday irmiğinden yapılır; arpa suyu ise ilk yılda verilmeyen bir içecektir¹⁴. Pişmiş arpanın saklanması da sık sorulur; kısa yanıtı, bekletmeden soğutmaktır³.

İpuçları

Arpanın mutfaktaki kolaylığı, uzun pişince kendiliğinden koyulaşmasıdır. Aynı tencereden önce blenderdan geçmiş bir lapa, sonra çatalla ezilmiş bir karışım, bir yaşından sonra da sulu bir sebze yemeği çıkar². Değişen şey kıvamdır; taneler her aşamada yemeğe bağlı kalır⁸.

Kurallar her aşamada aynıdır: tuz ve şeker yok, ısı denenir²; pişmiş arpa bekletilmeden soğutulur³. Bebeğiniz arpanın dokusunu ilk denemede sevmeyebilir. Sonraki günlerde yeniden sunun; yeni bir dokuya alışmak 10 denemeyi ya da daha fazlasını gerektirebilir².