Tarhana

Genel bakış

Tarhana, yoğurt ve buğday unuyla yoğrulan, içine domates, biber, soğan gibi sebzeler ve baharat katılan bir hamurdur. Hamur oda sıcaklığında birkaç gün mayalanır, ardından kurutulur ya da dondurulur; çorbası, kuru tozun suyla açılıp kaynatılmasıyla yapılır³. Bazı yörelerde hamura nohut ya da mercimek gibi baklagiller de girer³.

Mayalanma sırasında yoğurttan ve mayadan gelen mikroplar çalışır; tarhana bu yüzden fermente bir üründür. Protein, vitamin ve mineral içeren, kolay sindirilen bir çorba olarak bilinir ve Türkiye'de çocukların, yaşlıların ve hastaların beslenmesinde sık tercih edilir³.

Tarhanaya 6. aydan itibaren başlayabilirsiniz. Sağlık Bakanlığı'nın ek gıda tablosu, tuzsuz ve baharatsız tarhana çorbasını bu aydan itibaren öneriyor¹. Biz de bu takvimi izliyoruz. Yalnız tarhana tek bir besin değil, birkaç besinin karışımıdır: içindeki yoğurdu, buğdayı ve sebzeleri bebeğiniz önce ayrı ayrı denemiş olsun^1,5.

Nasıl sunulur

Bebeğiniz için tuzsuz ve acısız tarhana kullanın. Geleneksel tariflerde hamura tuz, biber salçası ve baharat katılır³. Sağlık Bakanlığı da bol tuz içerdiği için hazır çorbaların bebeğin ek gıdasında yer almamasını, tarhana çorbasının tuzsuz ve baharatsız pişirilmesini söylüyor¹. En kolayı tarhanayı evde, tuz ve acı biber koymadan kendiniz yapmak. Hazır tarhana alacaksanız içindekiler listesine bakın; tuz ya da acı biber yazıyorsa bebeğinize vermeyin; baklagil varsa 7.–8. aya ve o baklagil ayrıca denenene kadar bekleyin.

Tarhanayı önce bir miktar soğuk suda topak kalmayana dek açın, sonra tencereye alıp sürekli karıştırarak kısık ateşte iyice pişirin. Kıvamı pürüzsüz ve akışkan olsun; ilk haftalarda biraz daha sulu tutun. Bebeğin payına tuz eklemeyin, bulyon tableti ya da hazır et suyu kullanmayın¹³. Aile için pişirdiğiniz tencereden veriyorsanız bebeğin payını tuz ve baharat girmeden ayırın¹³.

Sıcak çorbayı soğutun ve vermeden önce ısısını kendiniz deneyin². Artanı 1–2 saat içinde soğutup buzdolabına ya da dondurucuya kaldırın, yalnızca bir kez ve her yeri buhar tütene kadar ısıtın¹². Biz buzdolabındaki çorbayı 24 saat içinde kullanmanızı öneriyoruz. Bebeğin yarım bıraktığı kâseyi saklamayın¹². Hangi yaşta nasıl sunacağınızı yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

6 ay +

pürüzsüz tarhana çorbası

İlk denemede birkaç çay kaşığı yeterli. Tuzsuz ve acısız tarhanayı sulu, topaksız bir çorba olarak pişirin¹; kaşıktan rahatça akan, pürüzsüz bir kıvam hedefleyin. Çorbayı soğutun, ısısını kendiniz deneyin ve kaşıkla verin. Bebeğiniz kaşığı kendisi tutmak isterse bırakın². İlk haftalarda miktarı yavaş yavaş artırın; glütenli besinlerde başlangıçta büyük miktarlardan kaçınılması öneriliyor⁷.

9 ay +

12 ay +

Bu bölüm İlk Lokma uygulamasında Premium üyelere açık.

• App Store'dan indirin
• Google Play'den indirin

Boğulma riski

Boğulma riski düşük. İyi pişmiş tarhana çorbası pürüzsüz ve akışkandır, kaşıkla yenir; çocuk sağlığı kaynaklarının boğulma açısından riskli saydığı sert, yuvarlak ve yapışkan besinler arasında yer almaz⁹. Riski artıran, çorbada kalan topaklar ve tabağa eklediklerinizdir. Ev yapımı tarhanadaki iri hamur parçalarını iyice ezin ya da çorbayı çırpın; çorbaya kattığınız sebzeleri yumuşayana dek pişirin ve 1,3 cm'den büyük bırakmayın⁹. Yetişkin tabaklarına konan kızarmış ekmek küplerini bebeğinizin çorbasına eklemeyin.

Bebeğiniz yerken dik otursun². Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın¹⁰. Yürürken, oynarken ya da uzanmışken ağzında yiyecek olmasın⁹; araçta, oto koltuğunda ya da pusette de yiyecek vermeyin¹⁰.

Kaşıkla yemeye yeni başlayan bebek zaman zaman öğürür. Öğürme seslidir; yüz kızarabilir, gözler sulanabilir, dil öne itilebilir. Bebeğin yutmayı öğrenirken gösterdiği doğal bir reflekstir⁸. Öğüren ya da öksüren bebeğin ağzına parmağınızla lokma aramayın; göremediğiniz bir parçayı parmakla aramak onu daha derine itebilir. Sesli öksürüyorsa öksürmesine fırsat verin ve yanından ayrılmayın¹¹.

Boğulma ise sessizdir. Bebek nefes alamaz, ağlayamaz, ses çıkaramaz; dudakları ya da cildi morarabilir^8,9. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir⁸. Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

Tarhana iki yaygın alerjen içerir: yoğurttan gelen süt ve undan gelen buğday. İlk Lokma'da da süt ve buğday alerjeni olarak işaretli. İnek sütü ve buğday gibi glütenli besinler, bebeklerde alerjik tepkiye yol açabilen besinler arasında sayılır⁵. Mayalanma glüteni ortadan kaldırmaz; tarhana hamurunda buğdayın glüten proteinleri mayalanmadan sonra da bulunur³.

Süt ve buğdayı bebeğinize ilk kez tarhanayla tanıtmayın; önce yoğurdu ve buğdayı ayrı ayrı, az miktarla ve tek tek tanıtın⁵. Her yeni besini bebeğiniz açken, gündüz deneyin, aynı gün başka yeni besin başlatmayın ve iki yeni besin arasında 3–5 gün bırakın¹. Tarhanaya ancak içindeki her bileşen sorunsuz gittikten sonra geçin. Sorunsuz giden alerjenler bebeğinizin olağan beslenmesinin parçası olmalı⁵.

Bazı yörelerde tarhanaya nohut ya da mercimek katılır³. Sağlık Bakanlığı baklagilleri 7.–8. aylarda çorbalara ezerek eklemeyi öneriyor¹; baklagilli tarhanayı bu aylardan önce ve bebeğiniz o baklagili ayrıca denemeden vermeyin.

Döküntü, kaşıntı, karın ağrısı ya da tek seferlik ishal görürseniz tarhanaya ara verip doktorunuza danışın⁵. Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlar ya da kurdeşen vücuda yayılırsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Dudakta, dilde, yüzde ya da boğazda şişme, nefes almakta zorlanma, hırıltı ya da bebeğin solup gevşemesi acil durumdur: beklemeyin, 112'yi arayın⁶. Bebeğinizde egzama ya da bilinen bir besin alerjisi varsa, ya da ailede alerji öyküsü bulunuyorsa önce doktorunuzla konuşun⁵.

Bu malzemeyle tarifler

• Tarhana çorbası

Sık sorulanlar

Tarhanayla ilgili soruların çoğu iki konuda toplanır: tuz ve içindekiler. Sağlık Bakanlığı tarhana çorbasını 6. aydan itibaren, ama tuzsuz ve baharatsız öneriyor¹. Geleneksel tariflerde ise hamura tuz ve biber salçası girer³; hazır tarhanada ilk iş bu yüzden etiketi okumaktır.

İkinci konu alerjenler. Tarhana hem süt hem buğday içerir ve mayalanma glüteni ortadan kaldırmaz³. Glütenli besinlerde ilk haftalarda büyük miktarlardan kaçınılması öneriliyor⁷. Ev yapımı tarhananın nasıl saklanacağı da sık sorulur⁴.

İpuçları

Tarhananın kolaylığı, aynı kavanozdan her aya uygun bir kâse çıkmasıdır: önce sulu ve pürüzsüz bir çorba, sonra daha koyu, yumuşak sebzeli bir çorba^1,2. Değişen şey kıvamdır; bebeğiniz becerdikçe ezilmiş ve tanecikli kıvamlara geçin².

Mayalanma sırasında tarhanada laktik asit ve başka organik asitler oluşur³; tadı bu yüzden ekşimsidir. Bebeğiniz bu tadı ilk denemede sevmeyebilir; yeni bir tada ve dokuya alışmak 10 denemeyi ya da daha fazlasını gerektirebilir². Mümkün olduğunca aile sofrasında birlikte yiyin; bebekler anne babalarını taklit ederek öğrenir². Bebeğin payına tuz eklemeyin¹.