Badem

Genel bakış

Badem, fındık ve ceviz gibi sert kabuklu bir yemiştir. Mutfakta iç badem, kavrulmuş badem, badem unu ve tatlıların üstüne serpilen dilimlenmiş badem olarak bulunur. Bebek sofrasında ise yalnızca un gibi ince öğütülmüş ya da pürüzsüz ezme hâlinde yer alır⁴.

Küçük bir miktarı bile tabağa epey şey katar. Sağlık Bakanlığı'nın beslenme rehberi sert kabuklu yemişleri protein, doymamış yağ, E vitamini ve magnezyum gibi mineraller bakımından zengin sayıyor; badem bunun yanında bir miktar kalsiyum da içerir². Bademde bitkisel kaynaklı demir de bulunur¹⁹.

Bademe 6. aydan itibaren başlayabilirsiniz. Sağlık Bakanlığı'nın aylara göre ek gıda tablosunda badem ayrıca yer almıyor¹; Bakanlığın beslenme rehberi ise alerji yapabilen besinlere 6–12 ay arasında herhangi bir zamanda başlanabileceğini söylüyor². İngiltere'nin ulusal sağlık servisi de ince öğütülmüş yemişi 6. ay civarından itibaren tanıtılabilecek besinler arasında sayıyor³. Biz 6. ayı izliyoruz.

Bütün badem 5 yaşından önce verilmez⁴.

Nasıl sunulur

Bademi sade alın. Tuzlanmış, şekerle kaplanmış ya da ballı badem bebeğinize uygun değil: Sağlık Bakanlığı tuz ve şekerle kaplanmış yemişlerin tercih edilmemesini söylüyor², ilk yılda bebeğin yemeğine tuz eklenmiyor, şeker ve şeker eklenmiş besinler de önerilmiyor¹. Bal ise 1 yaşından önce hiç verilmez⁴. Tadına baktığınızda belirgin biçimde acı gelen bademi kullanmayın; acı badem, vücutta siyanüre dönüşebilen bir bileşiği bol miktarda taşır¹⁶.

Bademi vermeden önce öğütün. İç bademi mutfak robotunda un kıvamına gelene dek çekin; parmaklarınızın arasında ovaladığınızda sert bir kırıntı hissetmemelisiniz. Öğütülmüş bademi bebeğinizin alıştığı bir yemeğe karıştırın; bütün ya da kırık yemiş vermek yerine ezilmiş ya da öğütülmüş yemişi yemeğe katmak gerekir⁴. Avustralya'nın alerji derneği de yemişi bebeğe toz, ince öğütülmüş ya da pürüzsüz ezme olarak tanıtmayı öneriyor⁶. Suda bekletip kabuğunu soyduğunuz badem de bütün bademdir; o da öğütülmeden verilmez.

Öğüttüğünüz bademi ve iç bademi kapalı kapta, nemsiz bir yerde saklayın; kabuklu bademle kabuğu ayrılmış bademi bir arada tutmayın. Uygun koşulda saklanmayan yemiş bozulur ve küflenir². Aile için bademli bir yemek hazırlıyorsanız bebeğinizin payını tuz ve şeker eklemeden önce ayırın¹.

Hangi yaşta nasıl sunacağınızı yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

6 ay +

bademli meyve püresi

İç bademi robotta un kıvamına gelene dek öğütün; tozun içinde sert kırıntı kalmasın. Bir tutam badem tozunu bebeğinizin daha önce sorunsuz yediği bir meyve püresine, yoğurda ya da lapaya iyice karıştırın^4,6. İlk seferde az verin, tepki yoksa sonraki öğünlerde miktarı yavaş yavaş artırın⁶. Bu dönemde bademi yalnızca yemeğe karışmış olarak verin; toz hâlinde kaşıkla ya da tek başına sunmayın.

9 ay +

12 ay +

Bu bölüm İlk Lokma uygulamasında Premium üyelere açık.

• App Store'dan indirin
• Google Play'den indirin

Boğulma riski

Boğulma riski orta. Bütün badem küçük, sert ve çiğnemesi zor bir yemiştir; bütün ya da doğranmış yemiş ve kaşık dolusu ya da topak hâlindeki yemiş ezmesi küçük çocuklarda boğulmaya yol açabilen besinler arasında sayılıyor⁷. Bütün bademi 5 yaşından önce hiç vermeyin^4,10. Öğüttüğünüz bademde iri parça kalmasın; ezme kullanıyorsanız inceltin ya da ekmeğe ince ve eşit bir kat sürün¹⁰.

Bebeğiniz yerken dik otursun; yürürken, emeklerken ya da uzanmışken ağzında yemek olmasın⁷. Araçta, oto koltuğunda ya da pusette yiyecek vermeyin¹⁰. Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın¹⁰. Yanında verdiğiniz yiyeceklerin parçaları da 1,3 cm'yi geçmesin⁸.

Ek gıdaya yeni başlayan bebek sık sık öğürür. Öğürme seslidir; gözleri sulanabilir, dilini öne itebilir, öğürür gibi kasılabilir ya da kusabilir⁹. Öğüren ya da öksüren bebeğin ağzına parmağınızla lokma aramayın; göremediğiniz bir parçayı parmakla aramak onu daha derine itebilir. Sesli öksürüyorsa öksürmesine fırsat verin ve yanından ayrılmayın¹¹. Boğulma ise sessizdir; cildi, dudaklarının içi ya da diş etleri morarabilir⁹. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir^9,11. Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

Badem bir sert kabuklu yemiştir ve İlk Lokma'da alerjen olarak işaretli. Yemiş alerjisi anafilaksi denen ağır, tüm vücudu etkileyen bir tepkiye yol açabilir; çoğu kişide ömür boyu sürer, sert kabuklu yemiş alerjisi olanların yalnızca onda biri kadarında zamanla geçer¹³. Bademi kavurmak ya da kabuğunu haşlayıp soymak ana alerjenini azaltmaz¹⁵.

İlk denemeyi gün içinde, bebeğinizi izleyebileceğiniz bir saatte yapın. O gün başka yeni besin vermeyin, bir sonraki yeni besin için 3–5 gün bekleyin^1,3. Az bir miktarla başlayın; Avustralya'nın alerji derneği yer fıstığı ve yumurta için çeyrek çay kaşığını, bebeğin alışık olduğu yemeğe karıştırarak öneriyor. Tepki yoksa sonraki seferlerde miktarı yavaş yavaş artırın ve bademi menüden kaldırmayın; tanıtılan alerjeni yaşına uygun miktarda en az haftada bir sunmak önerilir⁶. Alerjenin olağan beslenmede kalması alerji riskini azaltmaya yardımcı olabilir³.

Bebeğinizde şiddetli ya da uzun süren egzama, bilinen bir besin alerjisi ya da ailede alerji öyküsü varsa bademe başlamadan önce doktorunuzla konuşun^3,5. Huş ağacı polenine alerjisi olan bazı kişilerde badem ağızda kaşıntı yapabilir; yemişle gelen ağız kaşıntısı daha ciddi bir alerjinin habercisi olabileceği için doktorunuza danışın^14,15.

Kızarık, kaşıntılı döküntü, tek seferlik kusma ya da ishal görürseniz bademe ara verip doktorunuza danışın⁵. Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlar ya da kurdeşen vücuda yayılırsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Dudakta, dilde ya da boğazda şişme, nefes almakta zorlanma, hırıltı, solukluk ya da bebeğinizin gevşeyip size her zamanki gibi tepki vermemesi acil durumdur: beklemeyin, hemen 112'yi arayın¹².

Sık sorulanlar

Bademde ebeveynlerin ilk sorusu biçimle ilgili. Bütün, dilimlenmiş ya da kırık badem küçük çocuklara verilmez; bebeğin tanıştığı badem un gibi öğütülmüş ya da inceltilmiş ezmedir^4,7. Suda bekletilip soyulmuş bademin de bu kuralın dışında kalmadığını hatırlatalım.

Badem sütü süt yerine geçmez; bitkisel sütler 12. aydan önce verilmez^2,18. Tadı belirgin biçimde acı gelen bademi atın; acı badem bir çocuk için zehirli olabilir¹⁶. Kavurmak bademin ana alerjenini azaltmaz¹⁵. Bademden sonra ağızda kaşıntı olursa doktorunuza danışın; bu, daha ciddi bir alerjinin habercisi olabilir¹⁴.

İpuçları

Öğütülmüş badem mutfakta hemen her şeye karışabilen küçük bir yardımcıdır. Meyve püresine, yoğurda ya da tahıl lapasına bir tutam eklemek yeter^4,6; bebeğiniz büyüdükçe badem unu ev yapımı, şekersiz hamur işlerine de girer.

Biçim değişse de kurallar aynı kalır. Bütün ya da doğranmış badem, kaşık dolusu ezme verilmez⁷; bebeğin payına tuz ve şeker eklenmez¹. Badem bir alerjen olduğu için sorunsuz tanıttıktan sonra düzenli sunmak işe yarar⁶. Doğru saklamak da tadını korur: yemişler nemli ortamda bozulur ve küflenir².