Hellim

Genel bakış

Hellim, Kıbrıs'ın geleneksel peyniri: yarı sert, kabuksuz, beyaz bir peynir. Pıhtı bloklar hâlinde sıcak peynir altı suyunda pişirilir; geleneksel olarak koyun ve keçi sütü karışımından yapılır, bugün büyük mandıralar çoğunlukla inek sütü kullanıyor. Tuzlanır ve çoğu zaman tuzlu peynir altı suyunda, yani salamurada saklanır; dokusu sıkı ve esnektir¹⁴. Üretimdeki bu pişirme yüzünden ızgarada ya da tavada erimez, şeklini korur¹⁵.

Süt ürünleri gibi hellim de kaliteli protein, kalsiyum, fosfor ve çinko verir; ama süt ürünlerinin demir içeriği düşüktür².

Hellime 12. aydan itibaren başlayabilirsiniz. Sağlık Bakanlığı yüksek tuz içerdikleri için salamura besinlere ek gıda döneminde yer vermiyor; ek gıda tablosundaki peynir de pastörize sütten yapılmış ve tuzsuz olanı¹. Hellim ise en tuzlu peynirlerden: İngiltere'de marketlerdeki peynirleri tarayan bir araştırmada ortalamada en yüksek tuzu hellim ve ithal küflü peynir taşıyordu¹³. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi de bebeklerin tuzlu yiyecek yememesini, çünkü tuzun böbreklerine iyi gelmediğini söylüyor³. Biz de hellimi ilk yaş gününden sonraya bırakıyoruz. Hellim sütten yapılır ve süt alerjeni içerir⁶.

Nasıl sunulur

Hellim alırken etikette iki şeye bakın: pastörize sütten yapılmış olsun ve tuzu olabildiğince düşük olsun. Türkiye Beslenme Rehberi tuzsuz ya da tuzu azaltılmış ürünleri seçmeyi, çiğ sütten yapılmış peyniri ise hiç satın almamayı öneriyor². Pastörize olmayan sütten yapılan peynirlerde listeria adlı bakterinin riski daha yüksektir⁴. Açıkta satılan, nasıl yapıldığı belli olmayan hellimi almayın.

Vermeden önce tuzunu azaltın. Rehber, tuzu yüksek peynirlerin bir gece suda bekletilmesini öneriyor². Hellimi salamurasından çıkarıp yıkayın, temiz suyun içinde buzdolabında bir gece bekletin ve suyunu arada değiştirin. Bu yol tuzu yalnızca azaltır; hellim yine tuzlu bir peynirdir ve tuzlu yiyecekler çocuğunuzun tabağında sınırlı kalmalı⁵. Payına ayrıca tuz eklemeyin.

Hellimi rendeleyerek yemeğe katabilir ya da ince dilimleyip tavada birkaç saniye ılıtabilirsiniz. Isınan hellim erimez, yumuşar ama şeklini korur¹⁵. Rengi koyulaşıp sertleşen dış yüzeyi ve kenarları bıçakla ayırın; çocuğunuza ılık, yumuşak kısmı verin. Küp ya da blok hellim vermeyin; rendeleyin ya da ince dilimleyin¹⁰. Hazırlarken ellerinizi yıkayın, tezgâhı temiz tutun³. Hangi yaşta nasıl keseceğinizi yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

12 ay +

ince uzun dilimler

İlk denemede birkaç ince şerit ya da bir iki tatlı kaşığı rendelenmiş hellim yeter. Bir gece suda bekletip tuzunu azalttığınız hellimi yaklaşık 2 mm kalınlığında, 5 cm uzunluğunda, 1 cm genişliğinde şeritler hâlinde kesin ya da rendenin ince gözünden geçirip makarnaya, sebze yemeğine katın^2,10. Şeritleri tavada rengi değişmeden ılıtabilirsiniz; koyulaşan kenarları ayırın. Küp kesmeyin; peynir parçaları bu yaşta da boğulma tehlikesi listelerinde⁹. Hellim her gün verilen bir peynir değil, ara sıra küçük bir tat olarak kalsın⁵.

4 yaş +

Bu bölüm İlk Lokma uygulamasında Premium üyelere açık.

• App Store'dan indirin
• Google Play'den indirin

Boğulma riski

Hellimin boğulma riskini orta düzeyde sayıyoruz. Dokusu sıkı ve esnektir¹⁴; ağızda kolay dağılmaz, çiğnemesi emek ister. Isıtınca da erimez¹⁵; yumuşasa bile lastiksi kıvamını korur. Peynir parçaları küçük çocuklarda boğulma tehlikesi listelerinde yer alıyor⁹. Bu yüzden küp ya da blok hellim vermeyin; rendeleyin ya da çok ince dilimleyin¹⁰. Parçalar 1,3 cm'yi geçmesin⁹. Izgarada ya da tavada koyu kızaran hellimin dışı sert bir kabuk bağlar ve bu kabuk ağızda dağılmadan kalabilir. Kabuğu kesip ayırın ya da hellimi rengi değişmeden hafifçe ılıtın.

Çocuğunuz mama sandalyesinde ya da masada dik otursun³. Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın¹¹. Yürürken, koşarken ya da yatakta ağzında yiyecek olmasın; araçta, oto koltuğunda ya da pusette de yiyecek vermeyin¹¹.

Yeni dokulara alışan çocuk öğürebilir. Öğürme seslidir; çiğnemeyi ve yutmayı öğrenirken görülen normal bir reflekstir⁸. Öğüren ya da öksüren çocuğun ağzına parmağınızla lokma aramayın; göremediğiniz bir parçayı parmakla aramak onu daha derine itebilir. Sesli öksürüyorsa öksürmesine fırsat verin ve yanından ayrılmayın¹². Boğulma ise sessizdir. Çocuk nefes alamaz, ses çıkaramaz; dudakları ya da cildi morarabilir⁸. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir⁸. Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

Hellim sütten yapılır; İlk Lokma'da da süt alerjeni olarak işaretli.

Hellimi ilk kez çocuğunuz açken ve gündüz verin; önceki yeni besinden 3–5 gün geçmiş olsun ve aynı gün başka yeni besin başlatmayın¹. Az bir miktarla başlayın. Tepki çoğunlukla birkaç dakika ile 2 saat içinde çıkar, ama inek sütünde 3 güne kadar gecikebilir⁶. Döküntü, kaşınan ve sulanan gözler, tek seferlik kusma, ishal ya da egzamanın kötüleşmesi görürseniz hellime ara verip doktorunuza danışın⁶. Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlar ya da kurdeşen vücuda yayılırsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Dudakta, dilde ya da boğazda şişme, nefes almakta zorlanma, hırıltı, morarma ya da solukluk acil durumdur; beklemeyin, hemen 112'yi arayın⁷.

Besin proteinine bağlı enterokolit sendromu (kısaca FPIES, bağırsakları etkileyen gecikmeli bir besin tepkisi) yemekten 1–4 saat sonra tekrarlayan kusma, solukluk ve halsizlikle görülür; bebeklikte en sık nedeni inek sütüdür. Çocuğunuz halsiz ve solgunsa beklemeyin, 112'yi arayın; daha hafif bir durumda doktorunuza danışın¹⁷.

Hellim geleneksel olarak koyun ve keçi sütünden yapılır¹⁴. İnek sütü alerjisi olan çocukta bu sütler de çoğu zaman tepki yapar: keçi sütü, inek sütü alerjisi olan çocukların onda dokuzundan fazlasında tepkiye yol açar¹⁶. Çocuğunuzda egzama ya da bilinen bir alerji varsa, ya da ailede alerji öyküsü bulunuyorsa hellime başlamadan önce doktorunuzla konuşun⁶.

Sık sorulanlar

Hellimde ebeveynlerin ilk sorusu ne zaman başlanacağı. Hellime ilk yaş gününden sonra ve tuzunu azaltarak başlayın. Sağlık Bakanlığı salamura besinlere ek gıda döneminde yer vermiyor¹; hellim de en tuzlu peynirler arasında¹³.

Hellimi bir gece suda bekletmek tuzunu azaltır ama gidermez². Izgara hellim erimez, şeklini korur¹⁵; sert dış kabuğunu ayırıp verin. Geleneksel hellim koyun ve keçi sütü karışımından yapılır, büyük mandıralar bugün çoğunlukla inek sütü kullanıyor¹⁴. İnek sütü alerjisi olan çocukta koyun ya da keçi sütünden hellim de çoğu zaman tepki yapar¹⁶. Süt alerjisinden şüpheleniyorsanız önce doktorunuza danışın⁶.

İpuçları

Hellimi çocuğunuzun tabağına öğünün ana yiyeceği olarak değil, küçük bir tat olarak koyun. Rendelenmiş hellim makarnaya ya da sebze yemeğine karışınca tuzlu tadı yemeğe dağılır; yemeğe ayrıca tuz eklemeyin⁵.

Tuzunu azaltmak için hellimi bir gece önceden suya koymanız gerekir²; bunu akşamdan planlayın. Esnek dokusunu ilk seferde sevmezse zorlamayın; başka bir gün, rendelenmiş olarak bir yemeğin içinde yeniden deneyin.