İnek sütü

Genel bakış

İnek sütü bebeğinizin sofrasına önce yemeğin içinde girer. İnek sütüne 6. aydan itibaren şekersiz muhallebiyle başlayabilirsiniz: Sağlık Bakanlığı'nın ek gıda tablosu bu ayda sütle hazırlanan tek yemek olarak süt ve pirinç unuyla pişen şekersiz muhallebiyi sayıyor. Süte ise 8. aydan sonra, temel içecek olmamak şartıyla az miktarda başlanabileceğini söylüyor¹. Biz de bu sırayı izliyoruz: 6. ayda yalnızca muhallebi, sütlü lapa ve sütle pişen diğer yemekler 8. aydan itibaren.

Uluslararası kılavuzlar içecek olarak sütü 12. aya bırakıyor. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi sütün 6. aydan itibaren yemeğe katılmasına izin veriyor, ana içecek olarak ise 12. ayı bekliyor³; biz yemekte Bakanlığın takvimini izliyoruz. Amerikan kaynakları da inek sütünü içecek olarak 12. aydan önce önermiyor^4,5. Hangisini izleyeceğinizi doktorunuza sorun. Her iki yolda da ilk yılın asıl sütü anne sütü ya da mamadır^1,3.

Süt kalsiyum, protein ve A vitamini verir⁶. Demir kaynağı ise değildir; demir içeriği de emilimi de düşüktür². İnek sütü süt alerjeni içerir⁸.

Nasıl sunulur

Bebeğiniz için pastörize ya da uzun ömürlü (UHT) süt seçin; kaynağı bilinmeyen açık sütü almayın². Köyde sağılıp ısıl işlem görmeden satılan süt çiğ süttür. Çiğ süt çocuğu ağır hasta edebilecek mikroplar taşıyabilir, bebeğinize vermeyin⁴. İki yaşından küçük çocuğa yağı azaltılmış süt değil, tam yağlı süt verin².

Altıncı ayda sütü yalnızca şekersiz muhallebide kullanın. Muhallebi için pirinç ununu soğuk sütte topaksız açın, kısık ateşte karıştırarak koyulaşana kadar pişirin. Şeker ve tuz eklemeyin; ilk yılda bebeğin yiyeceğine ikisi de katılmaz¹. Bal ise bir yaşından önce hiç verilmez². Muhallebiyi ılık sunun. Sütlü lapaya ve sütle pişen diğer yemeklere 8. aydan itibaren geçebilirsiniz¹.

Süt çabuk bozulan bir besindir; buzdolabı dışında en çok 2 saat beklemeli². Bebeğinizin ağzının değdiği bardakta ya da kâsede kalan sütü kaba geri dökmeyin. 12. aydan sonra sütü küçük, açık bir bardakta verin; biberona anne sütü, mama ve su dışında bir şey konmaz³. Hangi yaşta nasıl sunacağınızı yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

6 ay +

sütlü muhallebi

Sütü bu ayda yalnızca muhallebinin içinde verin. Sağlık Bakanlığı'nın ek gıda tablosundaki şekersiz muhallebi iyi bir başlangıç: süt ve pirinç unuyla pişirilir, şeker eklenmez¹. Kaşıktan yavaşça akan, pürüzsüz bir kıvam hedefleyin ve ılık sunun. Lapayı ve sebze püresini bu ayda sütle açmayın; sütle pişen diğer yemeklere 8. aydan itibaren geçin¹. Bu dönemde sütü bardakta içecek olarak da vermeyin.

8 ay +

12 ay +

24 ay +

Bu bölüm İlk Lokma uygulamasında Premium üyelere açık.

• App Store'dan indirin
• Google Play'den indirin

Boğulma riski

Süt bir içecek, muhallebi de pürüzsüz bir kıvamda; ikisinin de boğulma riski yok denecek kadar az. Kılavuzların boğulma tehlikesi listelerinde kuruyemiş, bütün üzüm, çiğ sebze ve meyve parçaları, sert ya da yapışkan şekerler gibi sert, yuvarlak ya da yapışkan yiyecekler sayılır; süt bunların arasında yer almaz¹⁷. Yine de bir yudum yanlış yola kaçıp bebeğinizi öksürtebilir.

Bebeğiniz yerken ve içerken mama sandalyesinde ya da masada dik otursun. Bardağı yarıdan az doldurun ki yudumlar küçük kalsın. Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın¹⁹. Yürürken, oynarken ya da uzanmışken ağzında yiyecek olmasın¹⁷. Araçta, oto koltuğunda ya da pusette de yiyecek vermeyin¹⁹.

Öğürme sesli olur; gözler sulanabilir, dil öne itilebilir. Çiğnemeyi ve yutmayı öğrenen bebeğin doğal bir refleksidir¹⁸. Öğüren ya da öksüren bebeğin ağzına parmağınızla lokma aramayın; göremediğiniz bir parçayı parmakla aramak onu daha derine itebilir. Sesli öksürüyorsa öksürmesine fırsat verin ve yanından ayrılmayın²⁰. Boğulma ise sessizdir. Bebek nefes alamaz, ağlayamaz, ses çıkaramaz; dudakları ya da tırnakları morarabilir^17,18. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir¹⁸. Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

İnek sütü, bebeklerde alerjik tepkiye yol açabilen besinlerdendir; İlk Lokma'da da süt alerjeni olarak işaretli⁸.

Bebeğiniz süt ürünleriyle henüz tanışmadıysa ilk denemeyi sade yoğurtla ya da sütle pişmiş şekersiz muhallebiyle yapın^1,10. Yeni besini bebeğiniz açken ve gündüz verin; önceki yeni besinden 3–5 gün geçmiş olsun ve aynı gün başka yeni besin başlatmayın¹. Sorunsuz giden alerjenler olağan beslenmenin parçası olmalı⁸. İnek sütü bazlı mamayla beslenen bebek süt proteiniyle zaten tanışıktır; bu mama da bebeğe uygun bir süt ürünü sayılır¹⁰. Yalnızca anne sütü alan bebekte ise ilk süt ürünü yeni bir alerjen olarak denenir.

Tepki çoğunlukla birkaç dakika ile 2 saat içinde çıkar, ama inek sütünde 3 güne kadar gecikebilir⁸. Döküntü, kaşınan ve sulanan gözler, tek seferlik kusma, ishal ya da egzamanın kötüleşmesi görürseniz süte ara verip doktorunuza danışın⁸. Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlar ya da kurdeşen vücuda yayılırsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Dudakta, dilde ya da boğazda şişme, nefes almakta zorlanma, hırıltı, morarma ya da solukluk acil durumdur; bebeğiniz gevşer ya da her zamanki gibi tepki vermezse de hemen 112'yi arayın⁹.

Gecikmeli bir bağırsak tepkisi olan FPIES yemekten 1–4 saat sonra tekrarlayan kusma, solukluk ve halsizlikle görülür; bebeklikte en sık nedeni inek sütüdür. Süt her gün alınıyorsa tablo sinsi olabilir: kilo alamama, kansızlık. Bebeğiniz halsiz ve solgunsa beklemeyin, 112'yi arayın; daha hafif bir durumda doktorunuza danışın¹³.

İnek sütü alerjisi olan bebekte keçi, koyun ya da manda sütü de çoğu zaman tepki yapar^11,12. Bunları kendi başınıza denemeyin. Bebeğinizde egzama ya da bilinen bir alerji varsa önce doktorunuzla konuşun⁸.

Bu malzemeyle tarifler

• Akşamdan sütlü yulaf
• Sütlü irmik

Sık sorulanlar

Sütle ilgili en çok sorulan şey zamanlama: muhallebi 6. ayda sofraya giriyorsa bardaktaki süt neden bekliyor. İlk yılın asıl içeceği anne sütü ya da mamadır, inek sütü ise önce yemeğin içinde yer alır^1,3.

Köyden gelen ya da açıkta satılan sütü vermeyin; pastörize ya da uzun ömürlü (UHT) süt seçin². Fazla süt, çocuk demirden zengin başka besinleri yeterince yemiyorsa demir eksikliğiyle ilişkilendiriliyor⁵. Süt alerjisi çoğu çocukta beş yaşına kadar düzelir; keçi sütü ise süt alerjisinde bir çözüm değildir¹¹. Laktoz intoleransı bebeklerde sık görülmez¹⁶. Süt alerjisinden şüpheleniyorsanız ya da bebeğinizde egzama varsa önce doktorunuza danışın⁸.

İpuçları

Süt, ilk yılda bardakta değil tencerede iş görür. 6. ayda sütle yalnızca şekersiz muhallebi pişirin; 8. aydan itibaren lapayı ve sebze püresini de sütle hazırlayabilirsiniz¹. Böylece bebeğiniz süt tadına ayrı bir içecek olmadan alışır³.

Tatlandırmaya gerek yok. Muhallebiyi ve lapayı şekersiz pişirin; ilk yılda bebeğe şeker ve şeker eklenmiş besin önerilmez¹. Bebeğiniz sütün kendi hafif tadına böylece alışır.

Bir yaşından sonra asıl iş alışkanlıktadır. Sütü küçük, açık bir bardakta ve öğünle birlikte sunun; gün boyu biberondan süt yudumlayan çocuk sofrada acıkmaz⁷.