İstiridye mantarı

Genel bakış

İstiridye mantarı, şapkası istiridye kabuğu gibi yelpaze biçiminde açılan, kısa ve kalın saplı bir mantardır. Doğada ağaç gövdelerinde, üst üste binen kümeler hâlinde büyür; rengi beyazdan griye ve açık kahverengiye kadar değişir⁶. Markette de çoğunlukla küme hâlinde satılır. Pişince yumuşar, ama kültür mantarına göre daha kaygan ve daha lastiğimsi bir doku kazanır.

Mantarlar, besinlerle alınabilen D vitamini kaynakları arasında sayılıyor; morötesi ışığa tutulmuş bazı market mantarlarında bu miktar daha yüksektir³.

İstiridye mantarına 6. aydan itibaren başlayabilirsiniz. Sağlık Bakanlığı'nın ek gıda tablosu sebze püresini bu aydan itibaren öneriyor⁴; Türkiye Beslenme Rehberi de mantarı sebzeler arasında sayıyor⁵. Bebeğinize yalnızca marketten ya da güvendiğiniz bir satıcıdan aldığınız yetiştirilmiş mantarı verin. Ağaç gövdelerinde istiridye mantarına benzeyen başka türler de büyür⁶; zehirli mantarların zehri de pişirmekle, dondurmakla ya da konserve yapmakla yok olmaz⁵.

Nasıl sunulur

Şapkaları kuru, sıkı ve kenarları kırılmamış mantar seçin; ıslak, yapışkan ya da kararmış olanları almayın. Mantarı pişirmeden hemen önce temizleyin. Ellerinizi sabunla yıkayın, kümeyi tek tek şapkalara ayırın, şapkaları akan suyun altında elinizle hafifçe ovarak durulayın ve temiz bir bezle ya da kâğıt havluyla kurulayın; sabun ya da özel yıkama ürünü gerekmez. Kararmış yerleri kesip atın⁷. Şapkaların birleştiği kalın dip kısmını da kesin; istiridye mantarının sapı kısa ve kalındır⁶.

Mantarı her zaman pişirerek verin. Çiğ mantar yenmez; pişirmek mantarda bulunabilecek zararlı bakterileri öldürür⁶. Az suda haşlayın, buharda ya da az zeytinyağıyla tavada, baş ve işaret parmağınızın arasında kolayca ezilecek kadar yumuşayana dek pişirin⁸. Pişirme suyuna da yemeğe de tuz eklemeyin⁴; aile yemeğinden bebeğin payını tuzu atmadan önce ayırın.

Pişmiş mantarı 1–2 saat içinde soğutup buzdolabına koyun ve 2 gün içinde kullanın. Dondurduğunuzu buzdolabında çözdürüp 24 saat içinde tüketin; yalnızca bir kez ısıtın⁹. Hangi yaşta nasıl keseceğinizi yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

6 ay +

mantar püresi

İstiridye mantarını yumuşayana kadar pişirin, suyunu süzün ve bebeğinizin daha önce sorunsuz yediği patates ya da kabak püresiyle birlikte blenderdan geçirerek pürüzsüz bir püre yapın; Sağlık Bakanlığı bu ayda sebze püresini öneriyor⁴. Pişmiş istiridye mantarı lastiğimsidir, çatalla ezince lifli parçalar kalır; bu yüzden ezmeyin, blenderdan geçirin. Pürede mantar parçası ya da lif kalmasın. İlk denemede mantarı o günün tek yeni besini yapın; sonraki yeni besin için 3–5 gün bekleyin⁴.

9 ay +

12 ay +

Bu bölüm İlk Lokma uygulamasında Premium üyelere açık.

• App Store'dan indirin
• Google Play'den indirin

Boğulma riski

İstiridye mantarının boğulma riskini orta düzeyde sayıyoruz. Pişince yumuşar ama kaygan ve lastiğimsi kalır; bebek geniş bir parçayı ağzında kolayca dağıtamaz, sapın dibi de şapkadan daha sıkıdır. Bu yüzden mantarı bütün şapka, uzun şerit ya da yuvarlak dilim olarak değil, ince kıyarak verin; yuvarlak dilimler boğulma riskini artırabilir¹⁰. Bebeğiniz küçük parçaları parmaklarıyla almaya başlayınca hiçbir parça 1,3 cm'yi geçmesin¹¹. Çiğ mantar vermeyin⁶.

Bebeğiniz yerken dik otursun; yürürken, oynarken ya da uzanmışken ağzında yiyecek olmasın¹¹. Araçta, oto koltuğunda ya da pusette de yiyecek vermeyin. Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın¹².

Ek gıdaya yeni başlayan bebek sık sık öğürür. Öğürme, çiğnemeyi öğrenirken görülen doğal bir reflekstir ve seslidir; gözleri sulanabilir, dilini öne itebilir, biraz kusabilir¹³. Öğüren ya da öksüren bebeğin ağzına parmağınızla lokma aramayın; göremediğiniz bir parçayı parmakla aramak onu daha derine itebilir. Sesli öksürüyorsa öksürmesine fırsat verin ve yanından ayrılmayın¹⁴.

Boğulma ise sessizdir. Bebek nefes alamaz, ağlayamaz, ses çıkaramaz; teni, diş etleri ya da tırnakları morarabilir^11,13. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir¹⁴. Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

İstiridye mantarı yaygın alerjenlerden değil; İlk Lokma'da da alerjen olarak işaretli değil. İngiltere'nin ulusal sağlık servisinin alerjik tepkiye yol açabilen besinler listesinde mantar yer almıyor¹⁵.

Yine de seyrek olarak alerji görülür. Evde yapılmış istiridye mantarı çorbasını içtikten bir saat sonra yaygın kurdeşen, karın ağrısı ve kusma yaşayan 12 yaşında bir çocuk, bu mantarı yiyerek gelişen alerjinin bildirilen ilk olgusu olarak yayımlandı. Tepkiye yol açan protein pişmiş mantarda da bulundu; pişirmek, alerjisi olan bir çocuk için mantarı güvenli hâle getirmez. Mantar sporlarını soluyan kişilerde de alerjik tepkiler bildirilmiştir¹. Bir mantara tepki veren kişiler deri testlerinde başka mantar türlerine de duyarlı çıkabiliyor^1,2.

İlk denemeyi sade tutun: pişmiş mantarı az miktarda⁶, o gün tek yeni besin olarak ve gündüz verin; sonraki yeni besin için 3–5 gün bekleyin⁴. Ciltte kaşıntılı bir döküntü, gözlerde kızarıklık, tek seferlik kusma ya da ishal görürseniz mantara ara verip doktorunuza danışın¹⁵. Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlar ya da kurdeşen vücuda yayılırsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Dudakları, dili ya da yüzü şişerse, nefes almakta zorlanırsa, hırıltılı solursa ya da gevşeyip her zamanki gibi tepki vermezse beklemeyin, hemen 112'yi arayın¹⁶. Bebeğinizde egzama ya da tanı konmuş bir besin alerjisi varsa yeni besinlere başlamadan önce doktorunuzla konuşun¹⁵.

Sık sorulanlar

İstiridye mantarıyla ilgili soruların başında doğadan toplanan mantar geliyor. Bu mantar ağaç gövdelerinde büyür ve orada ona benzeyen başka türler de bulunur⁶; zehirli bir mantarın zehri pişirmekle yok olmaz⁵. Mantarı çiğ vermeyin, her zaman pişirerek verin⁶.

Kurutulmuş istiridye mantarının nasıl kullanılacağı ve etiketinde nelere bakılacağı¹⁸, pişmiş mantarın saklanması⁹ ve kültür mantarını yiyen bebeğin bu mantarı da yiyip yiyemeyeceği de merak edilen konular arasında.

İpuçları

İstiridye mantarı birkaç dakikada pişen, sebze yemeklerine, pilava ve yulaf lapasına kolayca karışan bir mantar. İnce kıyılmış pişmiş mantar, bebeğinizin daha önce sevdiği bir püreye yeni bir tat ve doku katar. Yeni bir tada alışmak on ya da daha fazla deneme sürebilir; ilk seferde geri çevirirse başka bir gün yeniden sunun¹⁷.

Mantarı yalnızca güvendiğiniz bir yerden, yetiştirilmiş olarak alın^5,6. Pişirmeden hemen önce yıkayın ve kurulayın⁷; yumuşaklığını her seferinde parmaklarınızın arasında ezerek deneyin⁸.