Kral istiridye mantarı

Genel bakış

Kral istiridye mantarı, kalın, etli bir sapın üzerinde küçük bir şapka taşıyan bir mantardır; ticari üretimi Doğu Asya'da ve Akdeniz Avrupası'nda yaygındır¹. Doğada ağaç gövdesinde değil, maydanozgillerden bazı otsu bitkilerin köklerinde büyür; şapkası çoğunlukla kahverengidir². Çiğken sıkı ve gevrektir³. Pişince yumuşar, ama kalın sapı lastiğimsi bir dokuyu korur.

Markette satılan bazı mantarlar morötesi ışığa tutulduğu için daha fazla D vitamini içerir⁴.

Kral istiridye mantarına 6. aydan itibaren başlayabilirsiniz. Sağlık Bakanlığı'nın ek gıda tablosu sebze püresine bu aydan itibaren yer veriyor⁵; Türkiye Beslenme Rehberi de mantarı sebzeler arasında sayıyor⁶. Bebeğinize yalnızca marketten ya da güvendiğiniz bir satıcıdan aldığınız yetiştirilmiş mantarı verin. Zehirli mantarların zehri pişirmekle, dondurmakla ya da konserve yapmakla yok olmaz⁶.

Nasıl sunulur

Sapı sıkı, beyaz ve kuru, şapkası kırılmamış mantar seçin; yumuşamış, kararmış ya da yapışkan olanları almayın. Taze mantar buzdolabında da birkaç gün içinde yumuşar ve kahverengileşir; aldıktan sonra birkaç gün içinde pişirin³. Ellerinizi sabunla yıkayın, mantarı akan suyun altında elinizle hafifçe ovarak durulayın ve temiz bir bezle ya da kâğıt havluyla kurulayın; sabun ya da özel yıkama ürünü gerekmez. Kararmış yerleri kesip atın⁸.

Mantarı her zaman pişirerek verin. Çiğ mantar yenmez; pişirmek mantarda bulunabilecek zararlı bakterileri öldürür⁷. Kalın sapı önce uzunlamasına ikiye ya da dörde bölün, sonra ince kıyın ya da rendenin iri tarafında rendeleyin; küçük parçalar daha çabuk ve eşit yumuşar. Az suda haşlayın, buharda ya da az zeytinyağıyla kapağı kapalı tavada, baş ve işaret parmağınızın arasında kolayca ezilecek kadar yumuşayana dek pişirin⁹. Pişirme suyuna da yemeğe de tuz eklemeyin⁵; aile yemeğinden bebeğin payını tuzu atmadan önce ayırın.

Pişmiş mantarı 1–2 saat içinde soğutup buzdolabına koyun ve 2 gün içinde kullanın. Dondurduğunuzu buzdolabında çözdürüp 24 saat içinde tüketin; yalnızca bir kez ısıtın¹⁰. Hangi yaşta nasıl keseceğinizi yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

6 ay +

mantar püresi

Kral istiridye mantarını ince kıyıp yumuşayana kadar pişirin, suyunu süzün ve bebeğinizin daha önce sorunsuz yediği patates ya da kabak püresiyle birlikte blenderdan geçirerek pürüzsüz bir püre yapın; Sağlık Bakanlığı bu ayda sebze püresine yer veriyor⁵. Pişmiş sap lastiğimsidir, çatalla ezince lifli parçalar kalır; bu yüzden ezmeyin, blenderdan geçirin. Pürede mantar parçası ya da lif kalmasın; bu dönemde mantarı elle tutulacak şerit ya da parça olarak vermeyin. İlk denemede mantarı o günün tek yeni besini yapın; sonraki yeni besin için 3–5 gün bekleyin⁵.

9 ay +

12 ay +

Bu bölüm İlk Lokma uygulamasında Premium üyelere açık.

• App Store'dan indirin
• Google Play'den indirin

Boğulma riski

Kral istiridye mantarının boğulma riskini orta düzeyde sayıyoruz. Kalın sapı pişince de sıkı ve lastiğimsi kalır; bebek geniş bir parçayı ağzında kolayca dağıtamaz. Sapı enine kesilmiş halkalar hâlinde vermeyin; yuvarlak dilimler boğulma riskini artırabilir¹¹. Mantarı bütün sap, kalın şerit ya da halka olarak değil, ince kıyarak ya da rendeleyip pişirerek verin. Bebeğiniz küçük parçaları parmaklarıyla almaya başlayınca hiçbir parça 1,3 cm'yi geçmesin¹². Çiğ mantar vermeyin⁷.

Bebeğiniz yerken dik otursun; yürürken, oynarken ya da uzanmışken ağzında yiyecek olmasın¹². Araçta, oto koltuğunda ya da pusette de yiyecek vermeyin. Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın¹³.

Ek gıdaya yeni başlayan bebek sık sık öğürür. Öğürme, çiğnemeyi öğrenirken görülen doğal bir reflekstir ve seslidir; gözleri sulanabilir, dilini öne itebilir, biraz kusabilir¹⁴. Öğüren ya da öksüren bebeğin ağzına parmağınızla lokma aramayın; göremediğiniz bir parçayı parmakla aramak onu daha derine itebilir. Sesli öksürüyorsa öksürmesine fırsat verin ve yanından ayrılmayın¹⁵.

Boğulma ise sessizdir. Bebek nefes alamaz, ağlayamaz, ses çıkaramaz; teni, diş etleri ya da tırnakları morarabilir^12,14. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir¹⁵. Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

Kral istiridye mantarı yaygın alerjenlerden değil; İlk Lokma'da da alerjen olarak işaretli değil. İngiltere'nin ulusal sağlık servisinin alerjik tepkiye yol açabilen besinler listesinde mantar yer almıyor¹⁶.

Yenebilir mantarlara bağlı ağır alerjik tepki seyrektir ama bildirilmiştir²¹. İstiridye mantarı çorbasından sonra kurdeşen, karın ağrısı ve kusma yaşayan bir çocukta, doktor gözetiminde pişmiş mantarlar tek tek yedirildiğinde yalnızca istiridye mantarı tepki yaptı; kral istiridye mantarı tepki yapmadı²⁰. Bir mantara tepki veren kişiler deri testlerinde başka türlere de duyarlı çıkabiliyor, ama bu her zaman o mantara alerji anlamına gelmiyor^20,21. Mantar üretim tesisinde kral istiridye mantarının sporlarını soluyan bir çalışanda akciğerde alerjik bir iltihap da bildirildi²²; bu tepki mantarı yemekle değil, sporları solumakla ilgilidir.

İlk denemeyi sade tutun: pişmiş mantarı az miktarda⁷ ve o gün tek yeni besin olarak verin; sonraki yeni besin için 3–5 gün bekleyin⁵. Ciltte kaşıntılı bir döküntü, gözlerde kızarıklık, tek seferlik kusma ya da ishal görürseniz mantara ara verip doktorunuza danışın¹⁶. Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlar ya da kurdeşen vücuda yayılırsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Dudakları ya da dili şişerse, nefes almakta zorlanırsa, hırıltılı solursa ya da gevşeyip her zamanki gibi tepki vermezse beklemeyin, hemen 112'yi arayın¹⁷. Bebeğinizde egzama ya da tanı konmuş bir besin alerjisi varsa yeni besinlere başlamadan önce doktorunuzla konuşun¹⁶.

Sık sorulanlar

Kral istiridye mantarıyla ilgili soruların başında kalın sapın nasıl kesileceği geliyor; yuvarlak dilimler boğulma riskini artırabildiği için sapı halka hâlinde kesmemek gerekir¹¹. Mantarı çiğ vermeyin, her zaman pişirerek verin⁷.

İstiridye mantarı ya da kültür mantarı yiyen bebeğin bu mantarı da yiyip yiyemeyeceği²⁰, kurutulmuş mantarın etiketinde nelere bakılacağı¹⁹ ve doğadan toplanan mantar⁶ da merak edilen konular arasında.

İpuçları

Kral istiridye mantarının kalın sapı, ince kıyıldığında ya da rendelendiğinde sebze yemeklerine, pilava ve yulaf lapasına kolayca karışır. İnce kıyılmış pişmiş mantar, bebeğinizin daha önce sevdiği bir püreye yeni bir tat ve doku katar. Yeni bir tada alışmak on ya da daha fazla deneme sürebilir; ilk seferde geri çevirirse başka bir gün yeniden sunun¹⁸.

Mantarı yalnızca güvendiğiniz bir yerden, yetiştirilmiş olarak alın⁶. Yumuşaklığını her seferinde parmaklarınızın arasında ezerek deneyin⁹.