Kültür mantarı

Genel bakış

Kültür mantarı, markette en sık gördüğünüz beyaz şapkalı mantar; şampinyon adıyla da bilinir. Dünyada en çok yetiştirilen mantar türlerinden biridir; beyaz kültür mantarı, iri portobello ve kahverengi kestane mantarı aynı türün çeşitleridir¹. Pişince suyunu salar, yumuşar ve kolayca kıyılır.

Mantarlar, besinlerle alınabilen D vitamini kaynakları arasında sayılıyor; markette satılan bazı mantarlar morötesi ışığa tutulduğu için daha fazla D vitamini içerir².

Kültür mantarına 6. aydan itibaren başlayabilirsiniz. Sağlık Bakanlığı'nın ek gıda tablosu sebze püresini bu aydan itibaren öneriyor³; Türkiye Beslenme Rehberi de mantarı sebzeler arasında sayıyor. Bebeğinize yalnızca kültür mantarı verin: doğada yetişen pek çok mantar türü zehirlidir ve bu zehir pişirmekle, dondurmakla ya da konserve yapmakla yok olmaz⁴.

Nasıl sunulur

Beyaz ya da açık krem renkli, sıkı ve kuru yüzeyli mantar seçin; yapışkanlaşmış, kararmış ya da ezilmiş olanları almayın. Mantarı pişirmeden hemen önce temizleyin. Ellerinizi sabunla yıkayın, mantarları akan suyun altında elinizle hafifçe ovarak durulayın; sabun ya da özel yıkama ürünü gerekmez. Kararmış yerleri kesip atın, mantarı temiz bir bezle ya da kâğıt havluyla kurulayın⁵.

Mantarı her zaman pişirerek verin. Kültür mantarında agaritin adlı doğal bir madde bulunur. Haşlamak, tavada ya da fırında pişirmek bu maddeyi azaltır; pişmiş mantar yiyen biri agaritinle çiğ mantar yiyenden çok daha az karşılaşır⁶. Mantarı az suda haşlayın, buharda ya da az zeytinyağıyla tavada, baş ve işaret parmağınızın arasında kolayca ezilecek kadar yumuşayana dek pişirin⁷. Pişirme suyuna da yemeğe de tuz eklemeyin³; aile yemeğinden bebeğin payını tuzu atmadan önce ayırın.

Pişmiş mantarı 1–2 saat içinde soğutup buzdolabına koyun ve 2 gün içinde kullanın. Dondurduğunuzu buzdolabında çözdürüp 24 saat içinde tüketin; yalnızca bir kez ısıtın⁸. Hangi yaşta nasıl keseceğinizi yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

6 ay +

mantar püresi

Kültür mantarını yumuşayana kadar pişirin, suyunu süzün ve bebeğinizin daha önce sorunsuz yediği patates ya da kabak püresiyle birlikte blenderdan geçirerek pürüzsüz bir püre yapın; Sağlık Bakanlığı bu ayda sebze püresini öneriyor³. Mantarın tek başına püresi sulu olur, bir sebze püresiyle karıştırmak kıvamı toparlar. Pürede mantar parçası kalmasın. İlk denemede mantarı o günün tek yeni besini yapın; sonraki yeni besin için 3–5 gün bekleyin³.

9 ay +

12 ay +

Bu bölüm İlk Lokma uygulamasında Premium üyelere açık.

• App Store'dan indirin
• Google Play'den indirin

Boğulma riski

Kültür mantarının boğulma riskini orta düzeyde sayıyoruz. Pişmiş mantar yumuşaktır ama kaygandır ve ağızda kolay dağılmaz; şapkası yuvarlaktır, sapı şapkadan daha sıkıdır. Yuvarlak dilimler boğulma riskini artırabilir⁹. Bu yüzden mantarı halka ya da bütün şapka olarak değil, ince kıyarak ya da küçük parçalara bölerek verin; bebeğiniz küçük parçaları parmaklarıyla almaya başlayınca hiçbir parça 1,3 cm'yi geçmesin¹⁰. Çiğ mantar vermeyin.

Bebeğiniz yerken dik otursun; yürürken, oynarken ya da uzanmışken ağzında yiyecek olmasın¹⁰. Araçta, oto koltuğunda ya da pusette de yiyecek vermeyin. Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın¹¹.

Ek gıdaya yeni başlayan bebek sık sık öğürür. Öğürme, çiğnemeyi öğrenirken görülen doğal bir reflekstir ve seslidir; gözleri sulanabilir, dilini öne itebilir, biraz kusabilir¹². Öğüren ya da öksüren bebeğin ağzına parmağınızla lokma aramayın; göremediğiniz bir parçayı parmakla aramak onu daha derine itebilir. Sesli öksürüyorsa öksürmesine fırsat verin ve yanından ayrılmayın¹³.

Boğulma ise sessizdir. Bebek nefes alamaz, ağlayamaz, ses çıkaramaz; teni, diş etleri ya da tırnakları morarabilir^10,12. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir¹². Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

Kültür mantarı yaygın alerjenlerden değil; İlk Lokma'da da alerjen olarak işaretli değil. İngiltere'nin ulusal sağlık servisinin alerjik tepkiye yol açabilen besinler listesinde yumurta, inek sütü, yer fıstığı, buğday, balık, susam, kereviz ve hardal gibi besinler var; mantar bu listede yer almıyor¹⁴.

Yenebilir mantarlara karşı ağır alerjik tepki seyrektir ama bildirilmiştir; bildirilen olguların üçte birinden fazlasında nedeni kültür mantarıdır ve tepki alerjisi bilinmeyen kişilerde de görülebilmiştir¹. İlk denemeyi sade tutun: mantarı o gün tek yeni besin olarak, bebeğiniz açken ve gündüz verin; sonraki yeni besin için 3–5 gün bekleyin³. Mantarlı omlet ya da kremalı sos gibi karışık yemeklerde yumurta ya da süt gibi alerjen besinler bulunur¹⁴; bunları o besinleri ayrıca tanıttıktan sonra verin.

Gözlerinde kızarıklık ve kaşıntı, ciltte kaşıntılı bir döküntü, tek seferlik kusma ya da ishal görürseniz mantara ara verip doktorunuza danışın¹⁴. Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlar ya da kurdeşen vücuda yayılırsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Dudakları, dili ya da yüzü şişerse, nefes almakta zorlanırsa, hırıltılı solursa ya da gevşeyip her zamanki gibi tepki vermezse beklemeyin, hemen 112'yi arayın¹⁵. Bebeğinizde egzama ya da tanı konmuş bir besin alerjisi varsa yeni besinlere başlamadan önce doktorunuzla konuşun¹⁴.

Sık sorulanlar

Mantarla ilgili soruların başında doğadan toplanan mantar geliyor. Yabani mantarların bir kısmı zehirlidir, zehir pişirmekle yok olmaz; zehirlenmeden korunmanın tek yolu kültür mantarı yemektir⁴. Mantarı çiğ vermeyin; pişirmek mantardaki agaritin adlı maddeyi belirgin biçimde azaltır⁶.

Mantarlar D vitamini içeren besinler arasında sayılıyor²; yine de bebeğinizin D vitamini ihtiyacını nasıl karşılayacağınızı doktorunuza sorun. Pişmiş mantarı 1–2 saat içinde soğutup buzdolabına koyun ve 2 gün içinde kullanın⁸.

İpuçları

Kültür mantarı kısa sürede pişen, sebze yemeklerine ve pilava kolayca karışan bir sebze. İnce kıyılmış pişmiş mantar, bebeğinizin daha önce sevdiği bir püreye yeni bir tat ve doku katar. Yeni bir tada alışmak on ya da daha fazla deneme sürebilir; ilk seferde geri çevirirse başka bir gün yeniden sunun¹⁶.

Mantarı yalnızca güvendiğiniz bir yerden, kültür mantarı olarak alın⁴. Pişirmeden hemen önce yıkayın ve kurulayın⁵; haşladıysanız suyunu dökün⁶.