Küflü peynir

Genel bakış

Küflü peynir, olgunlaşırken içinde ya da yüzeyinde küf geliştirilen peynirlerin ortak adıdır. Rokfor gibi mavi damarlı peynirler ve brie gibi küfle olgunlaşmış yumuşak peynirler bu ailedendir². Türkiye'de en bilineni Konya ve Karaman yöresinin küflü peyniridir: çoğunlukla yağı alınmış ya da yarım yağlı, pastörize edilmemiş koyun sütünden, başlatıcı kültür kullanılmadan yapılır ve yüzeyini kendiliğinden gelişen mavi-yeşil küf kaplar⁷. Divle mağara peyniri de çiğ koyun sütünden yapılan, olgunlaşırken küf gelişen geleneksel bir peynirdir⁸.

Peynir kalsiyum, protein ve vitamin verir². Küflü peynirin tuzu ise yüksektir: İngiltere'deki market peynirlerini tarayan bir araştırmada ortalamada en tuzlu peynirler ithal mavi peynir ve hellimdi⁶.

Küflü peynire 12. aydan itibaren başlayabilirsiniz, ama yalnızca buharı tüten sıcak bir yemeğin içinde pişmiş olarak. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bebeklere ve küçük çocuklara mavi damarlı ve küfle olgunlaşmış yumuşak peynirleri önermiyor, çünkü listeria adlı bakteriyi taşıma riskleri daha yüksek; pişirme ise listeriayı öldürür². Sağlık Bakanlığı da ek gıda döneminde yalnızca tuzsuz peynire yer veriyor¹. Soğuk ya da çiğ, yani pişirilmemiş küflü peyniri 5 yaşına kadar vermeyin: bu yaştan küçük çocukların bağışıklık sistemi hâlâ gelişiyor ve besin zehirlenmesi riskleri daha yüksek⁵. Küflü peynir sütten yapılır ve süt alerjeni içerir¹⁰.

Nasıl sunulur

Küflü peynir alırken önce etiketi okuyun: pastörize sütten yapıldığı açıkça yazsın^2,5. Pek çok peynir pastörize edilmemiş sütten yapılır ve listeria riski yüzünden bunlardan kaçınmak daha iyidir². Pazarda, köyden ya da açıkta satılan yöresel küflü peynirler çoğu zaman çiğ koyun sütünden, denetimsiz koşullarda üretilir⁷. Nasıl yapıldığını bilmediğiniz küflü peyniri çocuğunuza pişirerek de vermeyin; biz bu konuda temkinli tarafı seçiyoruz.

Peyniri her zaman bir yemeğin içinde pişirin. Küçük bir parçayı sebze sosuna, beşamele ya da fırında makarnaya ufalayın ve yemeği her yeri buharı tütene kadar pişirin⁴; listeria pişirmeyle ölür². Sıcak makarnanın üstüne serpmek ya da peyniri yalnızca eritmek pişirme sayılmaz. Mutfak termometreniz varsa yemeğin ortası 74 °C'yi görsün¹⁹. Pişen yemeği iyice ılıtın, sıcaklığını deneyip öyle verin⁹.

Miktar küçük kalsın; küflü peynir zaten çok tuzlu⁶. Yemeğe ayrıca tuz eklemeyin³. Ailenin tabağına sonradan peynir serpecekseniz çocuğunuzun payını önceden ayırın. Açılan peyniri kapalı bir kapta buzdolabında saklayın ve etiketteki saklama talimatına uyun⁴. Hangi yaşta nasıl keseceğinizi yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

Boğulma riski

Küflü peynirin boğulma riski orta düzeyde. Sıcak bir sosun içinde eriyip dağıldığında risk düşer; asıl tehlike erimiş peynirin uzayıp yapışkan bir topak oluşturmasıdır. Yapışkan besinler çiğnemesi zor, bütün yutulması kolay besinler arasında sayılıyor¹⁴. Peyniri sosa iyice karıştırın ve çocuğunuzun payında iri, sakız gibi bir peynir topağı bırakmayın. Peynir parçaları da küçük çocuklarda boğulma tehlikesi listelerinde yer alıyor¹³; küp ya da blok peynir vermeyin¹⁴. Yemekteki makarna ve sebze lokmaları 1,3 cm'yi geçmesin¹³.

Çocuğunuz yerken dik otursun⁹. Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın¹⁵. Yürürken, oynarken ya da uzanmışken ağzında yiyecek olmasın¹³. Araçta, oto koltuğunda ya da pusette de yiyecek vermeyin¹⁵.

Öğürme sesli olur, yüz kızarabilir; çiğnemeyi ve yutmayı öğrenen çocuğun doğal bir refleksidir¹². Öğüren ya da öksüren çocuğun ağzına parmağınızla lokma aramayın; göremediğiniz bir parçayı parmakla aramak onu daha derine itebilir. Sesli öksürüyorsa öksürmesine fırsat verin ve yanından ayrılmayın¹⁶. Boğulma ise sessizdir: çocuk düzgün nefes alamaz, öksürüğü sessizleşir; dudaklarının içi, diş etleri ya da tırnakları morarabilir^12,16. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir¹². Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

Küflü peynir sütten yapılır; İlk Lokma'da da süt alerjeni olarak işaretli. İnek sütü, alerjik tepkiye yol açabilen besinler arasındadır¹⁰.

Peynirin hangi sütten yapıldığına da bakın. Konya'nın küflü peyniri çoğunlukla koyun sütünden yapılır, içine keçi ya da inek sütü karışabilir⁷. Keçi sütü, inek sütü alerjisi olan çocukların onda dokuzundan fazlasında tepki yapar¹⁷. İnek sütü alerjisi olan çocuğa başka bir hayvanın sütünden yapılmış küflü peyniri alternatif olarak vermeyin; doktorunuza danışın.

Süt ürünlerini tanıyan çocukta bile küflü peyniri yeni bir besin gibi tanıtın: ilk denemeyi gündüz yapın ve aynı gün başka yeni besin başlatmayın^1,10. Tepki çoğunlukla birkaç dakika içinde başlar, ama inek sütünde belirtiler 3 güne kadar gecikebilir¹⁰. Kaşıntılı kızarıklık, kaşınan ve sulanan gözler, tek seferlik kusma, ishal ya da egzamanın kötüleşmesi görürseniz peynire ara verip doktorunuza danışın¹⁰. Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlar ya da kurdeşen vücuda yayılırsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Dudakta, dilde, yüzde ya da boğazda şişme, nefes almakta zorlanma, hırıltı, morarma ya da solukluk acil durumdur; çocuğunuz gevşer, her zamanki gibi tepki vermezse de beklemeyin, hemen 112'yi arayın¹¹.

Süt döküntü yapmadan da tepki verebilir. Besin proteinine bağlı enterokolit sendromu (kısaca FPIES, gecikmeli bir bağırsak tepkisi) yemekten 1–4 saat sonra tekrarlayan kusma, solukluk ve halsizlikle görülür; en sık tetikleyicilerinden biri inek sütüdür¹⁸. Çocuğunuz halsiz ve solgunsa 112'yi arayın. Egzaması ya da bilinen bir alerjisi olan çocukta önce doktorunuzla konuşun¹⁰.

Sık sorulanlar

Küflü peynirde ebeveynlerin ilk sorusu, sofradaki bir dilimden çocuğa tattırıp tattıramayacakları. Pişirilmemiş küflü peynir listeria riski taşır; çocuğunuz 5 yaşına gelene kadar bu peyniri yalnızca pişmiş bir yemeğin içinde verin^2,5.

Konya küflüsü ve Divle mağara peyniri gibi pazardaki geleneksel küflü peynirler çoğunlukla çiğ koyun sütünden yapılır^7,8; pastörize sütten yapıldığını bilmiyorsanız vermeyin. Bu peynirler çok tuzludur, çocuğunuzun payına küçük bir parça yeter⁶. Peyniri sıcak yemeğin üstüne ufalamak yetmez; yemekle birlikte, her yeri buharı tütene kadar pişirin⁴. Süt alerjisinden şüpheleniyorsanız önce doktorunuza danışın¹⁰.

İpuçları

Küflü peynirin keskin, tuzlu bir tadı var. Çocuğunuzun sevdiği tuzsuz bir sebze sosuna çok az katın; tanıdık bir tabakta gelen yeni tat daha kolay kabul edilir. Bir çocuğun yeni bir tada alışması on ya da daha fazla deneme sürebilir⁹. İlk seferde yüzünü buruşturursa zorlamayın.

Küflü peynir bir çeşnidir, asıl peynir değil. Çocuğunuzun her gün yediği peynir pastörize ve tuzsuz olsun¹; küflü peyniri arada bir, pişen bir aile yemeğinin içinde kullanın. Alışverişte pastörize ibaresi olan peyniri seçmek işin yarısı⁵.