Mürver

Genel bakış

Mürver, siyah mürver ağacının (Sambucus nigra) salkım salkım yetişen, koyu mor, küçük meyvesidir². Mutfakta çoğunlukla pişirilerek sos, komposto ve reçel yapılır; çiçeğinden şerbet ve çay hazırlanır. Raflarda en sık gördüğünüz hâlleri ise şurup, pastil ve damla gibi soğuk algınlığına karşı satılan ürünlerdir².

Mürveri bebek mutfağına almadan önce şunu bilin: çiğ ya da ham meyvesi, yaprakları ve sapları siyanür açığa çıkarabilen maddeler taşır; bulantı, kusma ve şiddetli ishale yol açabilir. Pişirmek bu zehri giderir². Yaprak ve saplarıyla birlikte çiğ ezilerek yapılmış mürver suyunu içen bir grup insanın 15 dakika içinde bulantı ve kusma yaşadığı da kayda geçmiş³.

Mürvere 12. aydan itibaren başlayabilirsiniz; yalnızca olgun, saplarından tamamen ayıklanmış ve iyice pişirilmiş meyveyle, az miktarda. Sağlık Bakanlığı'nın ek gıda tablosu meyve püresine 6. aydan yer veriyor¹, ama mürverin çiğ ve ham hâli zehirlidir² ve bebeğe uygun güvenli pişirme süresini veren resmî bir kaynak yok. Biz de mürveri ilk yılın sonrasına bırakıyoruz.

Nasıl sunulur

Mürveri güvenilir bir satıcıdan, bütün taneleri koyu mora dönmüş olarak alın; ham meyve zehirli maddeler taşır². Salkımları akan suyun altında yıkayın, taneleri tek tek ayırın ve yeşil sapların hepsini atın. Yeşil, kırmızımsı ya da tam kararmamış taneleri de ayıklayın; çiğ ve ham meyve ile yaprak ve saplar bulantı, kusma ve şiddetli ishal yapabilir². Ayıklarken tadına bakmayın.

Taneleri az suyla bir tencereye alın, kaynatın ve taneler tamamen dağılıp yumuşayana kadar kısık ateşte pişirmeye devam edin; pişirmek bu zehri giderir². Sapları ve yaprakları asla tencereye ya da meyve sıkacağına koymayın³. Pişen meyveyi süzgeçten geçirerek pürüzsüz bir sos elde edin; böylece kabuk ve çekirdekler de ayrılır. Kurutulmuş mürver de pişmemiş meyvedir: onu da suda yumuşatıp taze tane gibi iyice pişirmeden ve süzmeden vermeyin, zehri gideren pişirmektir².

Sosa şeker ya da bal eklemeyin; 24. aydan önce eklenmiş şeker önerilmez, bal da bir yaşından önce hiç verilmez⁵. Mürver şurubu, pastili ve soğuk algınlığına karşı satılan diğer ürünler besin değil, takviyedir; çocuğunuza bunları vermeden önce doktorunuza danışın⁶.

Pişmiş sosu soğuyunca buzdolabına kaldırın ve 2 gün içinde kullanın; yeniden ısıtacaksanız bir kez ısıtın¹⁷. Hangi yaşta nasıl sunacağınızı yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

Boğulma riski

Boğulma riski düşük. Mürver tanesi küçük ve yuvarlaktır, ama iyice pişirilip süzgeçten geçirilince pürüzsüz bir sosa dönüşür. Riski azaltan, tanenin kendisini değil süzülmüş sosu sunmaktır. Bütün ya da yarı ezilmiş tane bırakmayın; küçük çocuklar için yuvarlak ve sert besinler ancak çok küçük parçalara bölündüğünde verilebilir⁷.

Çocuğunuz masada ya da mama sandalyesinde otursun; yürürken, oynarken ya da uzanmışken ağzında yiyecek olmasın⁷. Araçta, oto koltuğunda ya da pusette yiyecek vermeyin. Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın⁸.

Öğürme seslidir. Yutmayı öğrenen çocuğun doğal bir refleksidir; gözleri sulanabilir, dilini öne itebilir, hatta biraz kusabilir⁹. Öğüren ya da öksüren çocuğun ağzına parmağınızla lokma aramayın; göremediğiniz bir parçayı parmakla aramak onu daha derine itebilir. Sesli öksürüyorsa öksürmeye devam etmesine fırsat verin¹⁰.

Boğulma ise sessizdir. Çocuk nefes alamaz, konuşamaz, ağlayamaz; rengi morarabilir^7,9. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir¹⁰. Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

Mürver yaygın alerjenlerden değil; İlk Lokma'da da alerjen olarak işaretli değil. Yine de mürvere alerji bildirilmiştir. Yaz aylarında alerjik nezle yaşayan kişilerle yapılan bir çalışmada test edilenlerin yaklaşık binde altısında mürvere duyarlılık bulunmuş; bazılarında belirtiler mürver çiçeğiyle ya da mürverden yapılmış ürünlerle temastan sonra başlamış¹³. Laboratuvarda yapılan bir çalışmada meyveyi birkaç dakika kaynatmak, alerjiyle ilişkili proteinlerin sindirimini kolaylaştırmış¹⁴; bu da mürveri her zaman pişmiş vermek için bir neden daha.

Mürveri o gün tek yeni besin olarak, gündüz verin; bir sonraki yeni besin için 3–5 gün bekleyin¹. Çocuğunuzda egzama ya da bilinen bir besin alerjisi varsa önce doktorunuzla konuşun¹¹. Kaşıntılı kızarıklık, kızarık ve sulanan gözler, tek seferlik kusma ya da ishal görürseniz mürvere ara verip doktorunuza danışın¹¹.

Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlar ya da kurdeşen vücuda yayılırsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Dudakları, dili ya da boğazı şişerse, nefes almakta zorlanırsa ya da gevşeyip her zamanki gibi tepki vermezse beklemeyin, hemen 112'yi arayın¹². Kusma ve ishal çiğ ya da ham mürverden de olabilir; çocuğunuzun pişmemiş mürver yediğini düşünüyorsanız doktorunuzu arayın².

Sık sorulanlar

Mürverin raftaki ürünlerinin çoğu ya takviyedir ya da eklenmiş şeker içerir: soğuk algınlığı için satılan şurup ve pastiller, mürver çiçeği çayı ve şerbeti, ev yapımı reçel. Takviyelerin çocuğun bağışıklığını güçlendirdiğine dair kanıt yok⁶; 24. aydan önce eklenmiş şeker de önerilmez⁵. Mürver çiçeği çayını ve şerbetini ise küçük çocuğa hiç vermeyin⁴.

Evde en çok korkulan durum, çiğ mürverin yanlışlıkla yenmesi. Çiğ ya da ham meyve bulantı, kusma ve ishal yapabilir²; çocuğunuz pişmemiş mürver yediyse doktorunuzu arayın.

İpuçları

Mürverde iş, tencereye girmeden önce başlar: koyu mor, olgun taneleri seçmek ve sapların hepsini ayıklamak². Gerisi kolay. İyice pişirip süzdüğünüz sos yoğurda, lapaya ya da ezilmiş meyveye karışır; şekersiz hâliyle ekşimsi, koyu renkli bir tat verir.

Sosu bir seferde çok yapmayın. Buzdolabında 2 gün kalır; küçük porsiyonlar hâlinde dondurabilirsiniz¹⁷. Şurup, pastil ve şerbet gibi hazır ürünleri bebek mutfağının dışında tutun^5,6.