Peynir

Genel bakış

Peynir, Türk kahvaltısının vazgeçilmezi: beyaz peynir, kaşar, lor, çökelek, ezine, tulum. Hepsi süt ürünleri grubunda yer alır². Bebeğiniz için doğru olanı pastörize sütten yapılmış, tuzsuz peynirdir¹.

Peynir, süt gibi kaliteli protein ve kalsiyum içerir; çinko ve B vitaminleri de verir. Süt ürünleri ise demir kaynağı değildir². Bu yüzden peyniri, ek gıdada demirli besinlerin yerine değil yanına koyun. Bir yaşından sonra da süt ürünlerinde ölçüyü kaçırmayın: 12–23 ay arasında günde yaklaşık 2 porsiyon süt ürünü yeterli; süt, yoğurt ve peynir bu porsiyonlara dâhil. Fazla süt içen çocuk başka besinlere iştah bulamayabilir; bazı uzmanlara göre fazla inek sütü demirin emilimini de zorlaştırır¹⁴.

Peynire 6. aydan itibaren başlayabilirsiniz. Sağlık Bakanlığı'nın ek gıda tablosu 6. ayda pastörize sütten yapılmış ve tuzsuz peynire yer veriyor¹; Türkiye Beslenme Rehberi de bu koşulla küçük miktarlarda verilebileceğini söylüyor². İngiltere'nin ulusal sağlık servisi de pastörize, tam yağlı peyniri 6. ay civarında öneriyor³. Peynir sütten yapılır ve süt alerjeni içerir⁶.

Nasıl sunulur

Peyniri seçerken iki şeye bakın: pastörize sütten yapılmış olsun ve tuzsuz olsun¹. Etikette pastörize sütten yapıldığı yazmıyorsa almayın; açıkta satılan peynirde de satıcıdan etiket bilgisini isteyin². Peynirin tuzu yüksektir; Türkiye Beslenme Rehberi bu yüzden az tuzlu ya da tuzsuz peyniri öneriyor². Salamura, yani tuzlu suda bekletilmiş besinler ise ek gıda döneminde bebeğin tabağına girmez¹.

Bebeğinizin payını aile kahvaltısından ayırırken üzerine tuz ya da baharat eklemeyin. İlk yılda bebeğin yemeğine tuz girmez; fazla tuz bebeği susatır ve böbreklerini yorar^1,3.

Kaşar gibi sert peyniri ilk aylarda yalnızca rendeleyin; ince dilime daha sonra geçin. Küp ya da kalın parça hâlinde vermeyin¹⁰. Rendelenmiş peyniri pişmiş sebze püresine ya da yemeğe azar azar katabilirsiniz; peynir tuzlu olabildiği için ilk aşamada miktarı küçük tutun¹¹. Başlamadan önce ellerinizi yıkayın, tezgâhı temiz tutun³. Hangi yaşta nasıl keseceğinizi yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

6 ay +

püreye rendelenmiş

İlk denemelerde birkaç tadımlık peynir yeterli². Tuzsuz, sert bir peyniri rendenin ince gözünden geçirin ya da lor gibi yumuşak bir peyniri çatalla iyice ezin. Peyniri bebeğinizin daha önce denediği pişmiş bir sebze püresine karıştırıp kaşıkla verin; peynir tuzlu olabildiği için miktar küçük kalsın¹¹. Bu dönemde sert peyniri eline vermeyin; küp, dilim ya da şerit kesmeyin, yalnızca rendeleyip püreye karıştırın¹⁰. İnce peynir şeritlerine 9. ayda geçebilirsiniz.

9 ay +

12 ay +

Bu bölüm İlk Lokma uygulamasında Premium üyelere açık.

• App Store'dan indirin
• Google Play'den indirin

Boğulma riski

Peynir, hazırlanış biçimine göre boğulma riski taşır; risk düzeyi orta. Peynir parçaları ve çubuk peynir, küçük çocuklarda boğulma tehlikesi listelerinde yer alıyor⁹. Kaşar gibi sert ve yapışkan peynirler ağızda dağılmaz, küp ya da kalın parça hâlinde soluk yolunu tıkayabilir. Bu yüzden küp ya da blok peynir vermeyin; peyniri rendeleyin ya da ince dilimleyin¹⁰. Küçük lokmaya geçtiğinizde parçalar 1,3 cm'yi geçmesin⁹. Eritilmiş peynire de dikkat edin: eriyen peynir soğudukça esner ve ağızda büyük, yapışkan bir topak oluşturabilir. Rendelenmiş peyniri yemeğe azar azar serpip ince bir kat hâlinde eritin; büyük bir erimiş peynir topağı vermeyin.

Bebeğiniz yerken dik otursun³. Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın³. Yürürken, oynarken ya da uzanmışken ağzında yiyecek olmasın⁹. Araçta, oto koltuğunda ya da pusette de yiyecek vermeyin¹².

Ek gıdaya yeni başlayan bebek sık sık öğürür. Öğürme seslidir; gözler sulanabilir, dil öne itilebilir. Bebeğin çiğnemeyi ve yutmayı öğrenirken gösterdiği doğal bir reflekstir⁸. Öğüren ya da öksüren bebeğin ağzına parmağınızla lokma aramayın; göremediğiniz bir parçayı parmakla aramak onu daha derine itebilir. Sesli öksürüyorsa öksürmesine fırsat verin ve yanından ayrılmayın¹³. Boğulma ise sessizdir. Bebek nefes alamaz, ağlayamaz, ses çıkaramaz; dudaklarının içi ya da tırnakları morarabilir^8,9. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir⁸. Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

Peynir sütten yapılır; İlk Lokma'da da süt alerjeni olarak işaretli.

Peyniri ilk kez bebeğiniz açken ve gündüz verin; önceki yeni besinden 3–5 gün geçmiş olsun ve aynı gün başka yeni besin başlatmayın¹. Az bir miktarla başlayın; bebeklikteki besin alerjilerinin önemli bir kısmı süt proteininden kaynaklanır². Sorunsuz giden alerjenler sonra bebeğinizin olağan beslenmesinin parçası olmalı⁶.

Tepki çoğunlukla birkaç dakika ile 2 saat içinde çıkar, ama inek sütünde 3 güne kadar gecikebilir⁶. Döküntü, kaşınan ve sulanan gözler, tek seferlik kusma, ishal ya da egzamanın kötüleşmesi görürseniz peynire ara verip doktorunuza danışın⁶. Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlar ya da kurdeşen vücuda yayılırsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Dudakta, dilde ya da boğazda şişme, nefes almakta zorlanma, hırıltı, morarma ya da solukluk acil durumdur; bebeğiniz gevşer ya da her zamanki gibi tepki vermezse de hemen 112'yi arayın⁷.

Gecikmeli bir bağırsak tepkisi olan FPIES yemekten 1–4 saat sonra tekrarlayan kusma, solukluk ve halsizlikle görülür; bebeklikte en sık nedeni süttür. Süt her gün alınıyorsa tablo sinsi olabilir: kilo alamama, kansızlık. Bebeğiniz halsiz ve solgunsa beklemeyin, 112'yi arayın; daha hafif bir durumda doktorunuza danışın¹⁷.

İnek sütü alerjisi olan bebekte keçi, koyun ya da manda sütünden yapılan peynir de çoğu zaman tepki yapar. Keçi sütü, inek sütü alerjisi olan çocukların onda dokuzundan fazlasında tepkiye yol açar¹⁵; Dünya Alerji Örgütü'nün kılavuzu da bu sütlerden kaçınmayı öneriyor¹⁶. Bu peynirleri kendi başınıza alternatif olarak denemeyin, doktorunuza danışın.

Egzama, bilinen bir alerji ya da ailede alerji öyküsü varsa peynire başlamadan önce doktorunuzla konuşun⁶.

Sık sorulanlar

Peynirde ebeveynlerin en çok takıldığı konu tuz. Peynirin tuzu yüksektir; Sağlık Bakanlığı ise bebek için tuzsuz peynir diyor^1,2.

Pastörize sütten yapılmış peynir tamam; çiğ sütten yapılmış peynir, küflü ve yumuşak kabuklu peynirler bebeğe verilmez^4,5. Peyniri küp kesmeyin; sert peyniri rendeleyin ya da çok ince dilimleyin¹⁰. İnek sütüne ise 8. aydan sonra, ana içecek olmamak şartıyla az miktarda başlanabilir¹. Süt alerjisi çoğu çocukta zamanla geçer¹⁵; laktoz intoleransı ise bebeklerde seyrek görülür¹⁸. Süt alerjisinden şüpheleniyorsanız ya da bebeğinizde egzama varsa önce doktorunuza danışın⁶.

İpuçları

Peynirin en kolay yolu sebzeyle buluşması: bir çay kaşığı rendelenmiş peynir, pişmiş sebze püresine karışınca yeni tat tanıdık bir tabakta gelir¹¹. Her seferinde küçük bir miktarla başlayın².

Bir bebeğin yeni bir tada ya da kıvama alışması on ya da daha fazla deneme sürebilir³. Peynirin keskin tadını sevmezse zorlamayın; lor gibi yumuşak, tuzsuz bir peynirle başka bir gün yeniden deneyin¹.