Sosisli sandviç

Genel bakış

Sosisli sandviç, ekmeğin arasına konmuş pişmiş bir sosisten oluşur; çoğu zaman üzerine ketçap, hardal ya da mayonez eklenir. Asıl malzemesi sosis, etin tuzlama, kürleme ya da tütsüleme gibi işlemlerden geçirildiği bir işlenmiş et ürünüdür; Dünya Sağlık Örgütü sosisli sandviçteki sosisi de işlenmiş et örnekleri arasında sayıyor⁵. Sosis yapımında rengin bozulmaması ve mikropların üremesini önlemek için nitrit ve nitrat gibi katkı maddeleri kullanılır².

Etten yapılsa da sosisi taze etle bir tutmayın. Türkiye Beslenme Rehberi işlenmiş et ürünlerinde doymuş yağ ve tuz oranının yüksek olduğunu, bu yüzden sınırlı yenmeleri gerektiğini söylüyor². Dünya Sağlık Örgütü de işlenmiş eti, insanda kansere yol açtığına dair yeterli kanıt bulunan grupta sınıflandırıyor; risk yenen miktarla artıyor⁵.

Sosisli sandvice 12. aydan itibaren başlayabilirsiniz, ama ara sıra ve az. Sağlık Bakanlığı yüksek tuz içerdikleri için sucuk, salam, sosis gibi işlenmiş et ürünlerine ek gıda döneminde yer vermiyor¹. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi de bebeklerin tuzlu yiyecek yememesini, sosis gibi tuzlu yiyeceklerden uzak durmasını öneriyor³. İlk yaş gününden sonra da sosisli her gün verilen bir yemek değil, arada bir verilen küçük bir tattır². Ekmeği buğday unundan yapıldığı için sosisli sandviç buğday alerjeni de içerir¹³.

Nasıl sunulur

Sosisi paketten çıktığı gibi soğuk vermeyin. Hazır sosisler genellikle önceden pişmiş satılır, ama soğuk yenen pişmiş ve kürlenmiş etler listeria adlı bakteriyle ilişkilendirilir; sosisi ortası dâhil her yeri buharı tütene kadar ısıtın¹⁵. Türkiye Beslenme Rehberi sosis gibi kıyma etten yapılan yiyeceklerin ortasının en az 72 °C'ye ulaşmasını ve bu sıcaklıkta en az 15 saniye kalmasını öneriyor². Haşlamak bu iş için en kolay yoldur. Isıttıktan sonra soğutun ve sıcaklığını kendiniz deneyin.

Sosisin kılıfını mutlaka soyun. Kabuk ve kılıflar zor çiğnenir ve çocuğun soluk yolunu tümüyle kapatabilir¹⁰. Sosisi asla halka halka dilimlemeyin; boru biçimli yiyecekleri yuvarlak dilim yerine boyuna şeritler hâlinde kesin⁸.

Ekmek olarak yumuşak, sade bir sandviç ekmeği ya da bebeğinizin denediği ekmeği seçin; susamlı ya da çekirdekli ekmekten kaçının⁸. Sosisli büfede ya da sokakta alındıysa sosisi ve ekmeği çocuğunuzun payı için ayrıca kesin; bütün sandviçi eline vermeyin.

Soslar ayrı birer besindir. Ketçap, hardal ve mayonez tuzlu yiyeceklerdir⁴; çocuğunuzun payına ayrıca tuz eklemeyin. Hangi yaşta nasıl keseceğinizi yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

12 ay +

küçük sosis parçaları

İlk denemede yarım sosisten fazlası gerekmez. Sosisi buharı tütene kadar ısıtın, soğutun ve kılıfını soyun^10,15. Önce boyuna dörde bölün, sonra şeritleri 1 cm'yi geçmeyen küçük parçalara kesin^6,10. Yumuşak ekmeği de aynı boyda küçük parçalara ayırın ve sosis parçalarıyla birlikte tabağa koyun; bütün sandviç vermeyin. Sosisi hiçbir yaşta halka halka kesmeyin⁸. Ketçap eklemeyin; eklenmiş şeker içerir¹⁶. Sosisli ara sıra verilen bir tattır; ayrıca tuz eklemeyin³.

4 yaş +

Bu bölüm İlk Lokma uygulamasında Premium üyelere açık.

• App Store'dan indirin
• Google Play'den indirin

Boğulma riski

Sosisli sandvicin boğulma riskini yüksek sayıyoruz. Sosis, küçük çocuklarda boğulmaya yol açan yiyecekler listelerinde sürekli yer alır; Amerikan Pediatri Akademisi sosisi tümüyle küçük parçalara doğranmadıkça vermemeyi öneriyor^6,7. Silindir biçimi, kaygan yüzeyi ve esnek dokusu tehlikeyi büyütür. Halka halka dilimlenmiş sosis, çocuğun boğazıyla aşağı yukarı aynı genişliktedir ve soluk yolunu tıkayabilir; bu yüzden halka yerine boyuna şerit kesilir⁸. Yeni Zelanda Sağlık Bakanlığı sosisi boğulma riski en yüksek yiyecekler arasında sayıyor ve kreş ile anaokullarında bebek ve küçük çocukların menüsünden tümüyle çıkarmayı öneriyor⁹.

Kılıfı mutlaka soyun, sosisi boyuna bölüp küçük parçalara ayırın¹⁰. Bütün sandviç de risklidir: ekmeğin içinde bütün sosis vardır ve çocuk ağzını doldurabilir.

Çocuğunuz mama sandalyesinde ya da masada otururken yesin. Sosisli çoğu zaman dışarıda, ayaküstü yenir; çocuğunuz yürürken ya da koşarken ağzında yiyecek olmasın. Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın¹⁰. Araçta, oto koltuğunda ya da pusette de yiyecek vermeyin^7,10.

Öğürme seslidir; çiğnemeyi ve yutmayı öğrenirken görülen doğal bir reflekstir¹¹. Öğüren ya da öksüren çocuğun ağzına parmağınızla lokma aramayın; göremediğiniz bir parçayı aramak onu daha derine itebilir. Sesli öksürüyorsa öksürmesine fırsat verin ve yanından ayrılmayın¹². Boğulma ise sessizdir: çocuk nefes alamaz, dudaklarının içi ya da tırnakları morarabilir¹¹. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir¹¹. Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

Sosisli sandvicin ekmeği buğday unundan yapılır; İlk Lokma'da da buğday alerjeni olarak işaretli. Buğday, glüten içeren tahıllarla birlikte alerjik tepkiye yol açabilen besinler arasındadır¹³. Çocuğunuz ekmeği daha önce sorunsuz yemediyse sosisliyle tanıştırmayın; önce sade ekmeği tek başına deneyin. Hazır sosislerin ve ekmeklerin içeriği markaya göre değişir; etiketteki alerjen bilgisini okuyun.

Soslara da dikkat edin. Hardal ayrı bir alerjendir¹³; çiğ yumurtayla yapılan ev mayonezi ise küçük çocuklara verilmez³. Henüz denemediği bir alerjeni sosisliyle birlikte vermeyin; yeni besinleri tek tek tanıtın¹³. İlk denemeyi gündüz yapın, o gün başka yeni besin vermeyin ve bir sonraki yeni besine geçmek için 3–5 gün bekleyin¹.

Şiddetli egzaması ya da bilinen bir besin alerjisi olan çocukta yeni besinlere başlamadan önce doktorunuzla konuşun¹³.

Ciltte kaşıntılı döküntü, gözlerde kızarıklık ya da tek seferlik kusma görürseniz sosisliye ara verip doktorunuza danışın¹³. Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlar ya da kurdeşen vücuda yayılırsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Dudakta, dilde ya da boğazda şişme, nefes almakta zorlanma, morarma ya da solukluk ve çocuğun gevşeyip her zamanki gibi tepki vermemesi acil durumdur: beklemeyin, hemen 112'yi arayın¹⁴.

Sık sorulanlar

Sosislide ebeveynlerin ilk sorusu ne zaman başlanacağı. Sosisliyi ilk yaş gününden sonra, ara sıra ve az verebilirsiniz. Sağlık Bakanlığı işlenmiş et ürünlerine ek gıda döneminde yer vermiyor¹; sosis tuzlu bir yiyecektir³.

Sosis küçük çocuklarda boğulma riski yüksek yiyecekler arasında⁶. Halka halka değil, kılıfı soyulup boyuna şeritler hâlinde kesilir^8,10; önceden pişmiş sosis de her yeri buharı tütene kadar ısıtılır¹⁵. Ketçap eklenmiş şeker içerir¹⁶, hardal ise ayrı bir alerjendir¹³; bilinen bir alerjisi olan çocukta doktorunuza danışın.

İpuçları

Sosisli sandviç çocuğunuzun sofrasında bir öğünün ana yemeği değil, arada bir verilen küçük bir tat olsun. Türkiye Beslenme Rehberi işlenmiş et ürünlerini sınırlı yemeyi öneriyor².

Kesim her zaman aynı kuralla yapılır: kılıf soyulur, sosis boyuna bölünür, halka kesilmez^8,10. Sosisi her seferinde buharı tütene kadar ısıtın¹⁵. Yanına bol sebze ve meyve koyun; çocuğunuzun payına ayrıca tuz eklemeyin^2,4.