Ekmek

Genel bakış

Ekmek, buğday ununun su, tuz ve mayayla yoğrulup pişirilmesiyle yapılır; Türk Gıda Kodeksi de ekmeği bu bileşenlerle tanımlar. Fırınlarda beyaz ekmeğin yanında tam buğday unundan yapılan tam buğday ekmeği ve kepekli ekmek de bulunur³.

Ekmek nişastalı besinler grubundadır. Bu grup enerji verir; lif ve B vitaminleri de içerir. Tam buğday ve esmer ekmekler beyaz ekmekten daha fazla lif taşır⁴. Ekmek buğdaydan yapıldığı için gluten içerir⁸. Buğday da bebeklerde alerjik tepkiye yol açabilen besinler arasında sayılır; ilk denemeyi bir alerjen gibi planlayın⁵.

Ekmeğe 6. aydan itibaren başlayabilirsiniz. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi, gluten içeren besinlerin 6. ay civarında, tek tek ve az miktarla tanıtılabileceğini söylüyor². Avrupa'nın çocuk gastroenteroloji derneği de glutenin ilk yıl içinde tanıtılabileceğini bildiriyor⁷. Sağlık Bakanlığı'nın ek gıda tablosunda ekmek ayrıca anılmıyor; tablonun tuz eklememe ve yeni besinleri tek tek deneme kuralları ekmek için de geçerli¹.

Nasıl sunulur

Bebeğiniz için sade bir ekmek seçin: üzerinde susam, çekirdek ya da bütün tahıl taneleri olmayan bir ekmek. Bu tür ekmekler küçük çocuklar için boğulma riski taşıyan besinler arasında sayılıyor¹³. Beyaz ekmeği hafifçe kızartın ya da esmer ekmek kullanın¹¹. Ardından ekmeği yaklaşık 4 cm genişliğinde, 10 cm uzunluğunda ince şeritler hâlinde kesin¹¹.

Ekmeğin kendisinde tuz vardır. Yediğimiz tuzun büyük kısmı ekmek gibi hazır besinlerden gelir ve bebeğin böbrekleri fazla tuzu işleyemez¹². Bu yüzden ekmeği tabağın küçük bir parçası olarak sunun. Bebeğin ekmeğine tuz ya da şeker eklemeyin^1,2. Ekmeğin üzerine bal sürmeyin; bal 1 yaşından önce verilmez¹⁴.

Ekmeği oda sıcaklığında saklayın ve son tüketim tarihine uyun⁴. Hangi yaşta nasıl keseceğinizi yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

6 ay +

ekmek şeritleri

Sade beyaz ekmeği hafifçe kızartın ya da esmer ekmek seçin; sonra yaklaşık 4 cm genişliğinde, 10 cm uzunluğunda ince şeritler hâlinde kesin¹¹. Şerit, bebeğinizin avucuyla kavrayabileceği büyüklükte olsun². İlk günlerde bir iki şerit yeterli; gluten içerdiği için az miktarla başlayıp yavaş yavaş artırın^6,7. Şeridi tabağa koyun, eline almasını bekleyin; istediğinde parmaklarıyla kendi kendine yemeyi denesin².

9 ay +

12 ay +

Bu bölüm İlk Lokma uygulamasında Premium üyelere açık.

• App Store'dan indirin
• Google Play'den indirin

Boğulma riski

Boğulma riski orta. Taze ve yumuşak beyaz ekmek iyi çiğnenmezse boğazda hamur kıvamında bir topak oluşturabilir¹¹. Riski azaltan şey hazırlıktır: beyaz ekmeği hafifçe kızartın ya da esmer ekmek seçin, ince şeritler hâlinde kesin¹¹. Büyüdükçe verdiğiniz ekmek lokmaları 1,3 cm'yi geçmesin¹⁰. Susamlı, çekirdekli ya da bütün tahıl taneli ekmekleri ve krakerleri küçük çocuklara vermeyin¹³.

Bebeğiniz yerken dik otursun¹¹. Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın². Yürürken, emeklerken ya da arabada ağzında ekmekle dolaşmasına izin vermeyin¹³.

Katı besinlere geçen bebek sık sık öğürür. Bu, çiğnemeyi ve yutmayı öğrenirken görülen normal bir reflekstir ve gürültülüdür⁹. Boğulma ise sessizdir. Bebek nefes alamaz, ses çıkaramaz; dudakları ya da cildi morarabilir^9,10. Böyle bir durumda hemen 112'yi arayın ve ilk yardıma başlayın⁹.

Alerjenler

Ekmek buğday unundan yapılır ve gluten içerir^3,8. Buğday, bebeklerde alerjik tepkiye yol açabilen besinler arasında sayılır^5,6. İlk denemeyi gündüz yapın, o gün başka yeni besin vermeyin; bir sonraki yeni besine geçmek için 3–5 gün bekleyin¹. Az bir miktarla başlayın, sorun olmazsa miktarı yavaş yavaş artırın⁶.

Ekmeğin içine bakın. Ekmek çeşitlerine yağlı tohumlar, tahin, yumurta, peynir altı suyu tozu ya da sert kabuklu meyveler katılabilir³. Susam, inek sütü, yumurta ve kuruyemiş de ayrı alerjenlerdir⁵. Bebeğinizin henüz denemediği bir alerjeni ekmekle birlikte vermeyin; her alerjeni tek başına tanıtın⁵.

Bebeğiniz ekmeği sorunsuz yedikten sonra onu düzenli olarak sunun; tolere edilen alerjenin olağan beslenmede kalması alerji riskini azaltmaya yardımcı olabilir^5,6. Şiddetli egzaması ya da bilinen bir besin alerjisi olan bebekte başlamadan önce doktorunuzla konuşun⁶.

Ciltte döküntü, gözlerde kaşıntı, ishal ya da kusma görürseniz ekmeği bırakıp doktorunuza danışın^5,6. Dudakta, dilde ya da boğazda şişme, nefes almakta zorlanma ya da yaygın kurdeşen acil durumdur: beklemeyin, 112'yi arayın⁵.

Buğday alerjisi ile çölyak hastalığı aynı şey değildir. Çölyakta bağışıklık sistemi gluten yendiğinde bağırsağa zarar verir ve besinler iyi emilemez⁸.

Sık sorulanlar

Ekmekle ilgili soruların çoğu glutenden gelir. Ekmek buğdaydan yapıldığı için gluten içerir⁸. Glutenin ilk yıl içinde hangi ayda tanıtıldığı, çocuklukta çölyak görülme oranını değiştirmiyor; yine de ilk haftalarda büyük miktarlardan kaçınmak öneriliyor⁷.

Ebeveynler ekmeğin türünde de kararsız kalır: beyaz mı, tam buğday mı, susamlı mı, sütlü mü. Tam buğday ekmeği daha fazla lif taşır⁴; ekmek çeşitlerine katılan tohum, yumurta ya da süt ürünleri ise yeni alerjen demektir^3,5.

Simit ve susamlı ekmek de sık soruluyor: susam hem küçük çocuklarda boğulma riski taşıyan bir tohum hem de ayrı bir alerjendir^5,13. Ailesinde çölyak olan bebeklere de aynı gluten önerileri geçerli; bu durumda başlamadan önce doktorunuzla konuşun⁷. Yanıtlar genel bilgi verir; bebeğinize özgü bir durumda son sözü doktorunuz söyler.

İpuçları

Ekmeğin kolaylığı, her evde hazır bulunmasıdır. Aynı somundan bebeğinize önce kızartılmış ince şeritler, sonra küçük lokmalar ayırabilirsiniz¹¹. Değişen şey kesim ve lokma büyüklüğüdür¹⁰.

Bebeğinizin ekmeği kendi eliyle tutmasına izin verin². Bir kez geri çevirdiği ekmeği sonraki günlerde yeniden sunun². Paketli ekmek alırken içerik listesine ve tuz bilgisine bakın^3,12. Bebeğin ekmeğine tuz ya da şeker eklemeyin¹.