Böğürtlen

Genel bakış

Böğürtlen, yaz sonunda olgunlaşan, koyu mor-siyah, parlak ve sulu bir meyve. Ahududu gibi minik tanelerden oluşur ama içi boş değildir; ortasında sıkı bir göbek vardır ve her tanecikte küçük bir tohum bulunur. Mevsimi dışında daha çok dondurulmuş olarak satılır.

Böğürtlene 6. aydan itibaren başlayabilirsiniz; Sağlık Bakanlığı'nın ek gıda tablosu meyve püresine bu aydan itibaren yer veriyor¹. Böğürtlen gibi meyveler, çocuklarda kabızlıkta önerilen lifli besinler arasında².

Tane küçük ve yuvarlağa yakın olduğu için onu yaban mersini ve ahududuyla aynı grupta sayıyoruz: 4 yaşına kadar bütün tane vermiyoruz^3,4. İlk aylarda püre ya da ezme yapın, elle tutulan parçaya geçtiğinizde de her taneyi uzunlamasına dörde bölün⁵.

Nasıl sunulur

Dolgun, parlak ve tamamen koyu renge dönmüş böğürtlen seçin; kırmızımsı kalmış taneler olgunlaşmamıştır ve serttir. Böğürtlen narindir; yıkarken taneleri bir süzgece alın, akan suyun altında elinizle hafifçe çevirerek durulayın. Sabun ya da özel bir yıkama ürünü gerekmez. Ezik ya da küflenmiş taneleri ayırın, sonra kâğıt havlu üzerinde kurulayın⁶.

Dondurulmuş böğürtleni bebeğinize çiğ vermeyin. Dondurmak meyveyi korur ama virüsleri genellikle öldürmez; dondurulmuş meyvelerle hepatit A ve norovirüs salgınları bildirildi⁷. İrlanda gıda güvenliği kurumu, ithal dondurulmuş meyveleri yemeden önce bir dakika kaynatmayı öneriyor⁸.

İlk aylarda böğürtleni az suda kısa süre pişirip blenderdan geçirin ya da çatalla iyice ezin⁹. Elle tutulan parçaya geçtiğinizde taneyi bütün vermeyin: uzunlamasına dörde bölün⁵. Böğürtlene şeker eklemeyin; ilk yılda şeker ve şeker eklenmiş besinler önerilmiyor¹. Böğürtlen reçeli ve şekerli soslar da bu yüzden bu dönemin besini değil. Pişirdiğiniz püreyi soğutup buzdolabında iki gün içinde kullanın¹⁰. Hangi yaşta nasıl keseceğinizi yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

6 ay +

böğürtlen püresi

Böğürtlen küçük bir meyve; bütün tanesi de bölünmüş hâli de bebeğinizin ağzına tümüyle sığabilir. Bu yüzden ilk aylarda böğürtleni yalnızca püre ya da ezme olarak verin^1,9. Taze ya da dondurulmuş taneleri az suda kaynatın; dondurulmuş meyveyi en az bir dakika kaynatın⁸. Soğuyunca blenderdan geçirin ya da çatalla iyice ezin, bütün tane kalmasın. Püreyi kaşıkla verebilir ya da bebeğinizin daha önce denediği yoğurda, lapaya karıştırabilirsiniz. Elle tutulan bölünmüş tanelere 9. ayda geçebilirsiniz.

9 ay +

12 ay +

Bu bölüm İlk Lokma uygulamasında Premium üyelere açık.

• App Store'dan indirin
• Google Play'den indirin

Boğulma riski

Boğulma riski yüksek. Böğürtlen küçük, yuvarlağa yakın bir tanedir; ahudududan farklı olarak içi dolu ve daha sıkıdır, olgunlaşmamış ya da yabani taneler de serttir. Kesilmemiş küçük meyveler küçük çocuklarda boğulmaya yol açabiliyor⁴; Amerikan Pediatri Akademisi yüksek riskli besinleri 4 yaşına kadar vermemeyi öneriyor³. Biz böğürtleni de bu grupta sayıyor, taneyi 4 yaşına kadar dörde bölüyoruz.

İlk aylarda taneyi püre yapın ya da iyice ezin, 9. aydan itibaren de uzunlamasına dörde bölün⁵. Küçük lokmalara geçtiğinizde parçaların en büyük kenarı 1,3 cm'yi geçmesin³.

Bebeğiniz yerken dik otursun¹¹. Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın¹². Yürürken, oynarken ya da uzanmışken ağzında yiyecek olmasın³; araçta, oto koltuğunda ya da pusette de yiyecek vermeyin¹².

Ek gıdaya yeni başlayan bebek sık sık öğürür. Öğürme, çiğnemeyi ve yutmayı öğrenirken görülen doğal bir reflekstir ve seslidir; gözleri sulanabilir, dilini öne itebilir, biraz kusabilir¹³. Öğüren ya da öksüren bebeğin ağzına parmağınızla lokma aramayın; göremediğiniz bir parçayı parmakla aramak onu daha derine itebilir. Sesli öksürüyorsa öksürmesine fırsat verin ve yanından ayrılmayın¹⁴. Boğulma ise sessizdir. Bebek nefes alamaz, ağlayamaz, ses çıkaramaz; teni, dudaklarının içi ya da diş etleri morarabilir^13,3. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir¹³. Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

Böğürtlen yaygın alerjenlerden değil; İlk Lokma'da da alerjen olarak işaretli değil. İngiltere'nin ulusal sağlık servisinin alerjik tepkiye yol açabilen besinler listesinde yer almıyor¹⁵. Yine de her yeni besin gibi ilk denemede bebeğinizi izleyin. Bebeğiniz daha önce ahududuya ya da başka bir meyveye tepki gösterdiyse böğürtlene başlamadan önce doktorunuza sorun.

Böğürtlen yerken bebeğinizin ağzının çevresi kızarabilir. Pek çok besin bebeklerde ağız çevresinde döküntü yapabilir; yalnızca ağız çevresinde kalan bu kızarıklık böğürtleni bırakmanızı gerektirmez¹⁶.

Böğürtleni gündüz ve o gün tek yeni besin olarak verin; bir sonraki yeni besin için 3–5 gün bekleyin¹. Kaşıntılı döküntü, kızarık ve sulanan gözler, tek seferlik kusma ya da ishal görürseniz böğürtlene ara verip doktorunuza danışın¹⁵. Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlarsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Dudakta, dilde ya da yüzde şişme, nefes almakta zorlanma, vücuda yayılan kurdeşen ya da bebeğin gevşeyip her zamanki gibi tepki vermemesi acil durumdur: hemen 112'yi arayın¹⁷. Bebeğinizde egzama ya da bilinen bir besin alerjisi varsa, ailede alerji öyküsü bulunuyorsa yeni besinlere başlamadan önce doktorunuzla konuşun¹⁵.

Sık sorulanlar

Böğürtlenle ilgili sorular çoğunlukla üç konuda toplanıyor: bütün tanenin ne zaman verileceği, dondurulmuş ya da doğadan toplanmış böğürtlenin nasıl kullanılacağı ve ağız çevresindeki kızarıklığın alerji olup olmadığı. Taneyi ilk aylarda ezin, sonra uzunlamasına dörde bölün⁵; dondurulmuş böğürtleni önce bir dakika kaynatın⁸; yalnızca ağız çevresinde kalan kızarıklık böğürtleni bırakmayı gerektirmez¹⁶.

İpuçları

Böğürtlen kolay hazırlanır: olgun taneyi çatalla ezmek ya da kısa süre pişirip blenderdan geçirmek yeter, dondurulmuşu da bir dakika kaynattığınızda yumuşar^9,8. 9. aydan itibaren aynı tane, uzunlamasına dörde bölünmüş küçük bir parmak besin olur⁵.

Böğürtlen giysilerde ve ağız çevresinde koyu bir iz bırakır; önlük takın, yemekten sonra yüzünü ıslak bir bezle silin. Mümkün olduğunca aile sofrasında birlikte yiyin; birlikte yemek iyi yeme alışkanlıklarını destekler¹¹.