Çilek

Genel bakış

Çilek, ilkbaharla birlikte tezgâhları kırmızıya boyayan, sulu ve kokulu bir meyve. Tepesindeki yeşil sap yenmez; yüzeyindeki minik sarı noktalar tohumlarıdır. Olgun çilek yumuşaktır, çatalla kolayca ezilir ve pişirmeden doğrudan tabağa gelir³.

Çilek, C vitamini en yüksek meyveler arasında sayılıyor. C vitamini vücudun demiri emmesine yardım eder; derinin ve damarların yapısındaki kolajenin yapımında da görev alır. Bu vitaminin en iyi kaynağı pişmemiş meyvedir, bu yüzden olgun çileği çiğ vermek iyi bir seçim¹⁴. Çilek gibi meyveler, çocuklarda kabızlıkta önerilen lifli besinler arasında sayılıyor¹⁸.

Çileğe 6. aydan itibaren başlayabilirsiniz. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi çileği 6. ay civarında sunulabilecek meyveler arasında sayıyor³; Sağlık Bakanlığı'nın ek gıda tablosu da meyve püresini 6. aydan itibaren sayıyor².

Nasıl sunulur

Çileği akan suyun altında, elinizle hafifçe ovarak yıkayın; sabun ya da meyve deterjanı gerekmez. Ezik ya da çürümüş yerleri kesip atın, temiz bir bezle kurulayın¹⁵. Akan su, kapta bekletmenin yapamadığını yapar: yüzeydeki toprağı, mikropları ve kimyasal kalıntıların bir kısmını sürükler. Yine de her pestisit kalıntısı yıkamayla gitmez¹⁶.

Yıkadıktan sonra yeşil sapını kesip çıkarın. Kırmızı, olgun ve yumuşak çilek seçin; bebeğiniz onu diş etleriyle ezebilmeli¹⁰. İlk aylarda çileği çatalla ezip yalnızca ezme olarak verin³. Dörde bölünmüş çilek bile bu dönemde ağzına tümüyle sığabilir. 9. ayda parçaya geçtiğinizde çileği hangi boyda olursa olsun bütün vermeyin: önce uzunlamasına dörde bölün⁶, sonra en büyük kenarı 1,3 cm'yi geçmeyen lokmalara doğrayın⁴. Yuvarlak dilimler kesmeyin¹⁰.

Ezilmiş çileği yoğurda da karıştırabilirsiniz; Sağlık Bakanlığı'nın tablosunda yoğurt 6. aydan itibaren yer alıyor². Bebeğiniz yoğurdu daha önce ayrıca ve sorunsuz denemiş olsun. Çileğe şeker eklemeyin; ilk yılda şeker ve şeker eklenmiş besinler önerilmiyor². Çilek suyu yerine çileğin kendisini verin¹⁷. Hangi yaşta nasıl keseceğinizi yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

6 ay +

çilek ezmesi

Çilek küçük bir meyve; dörde bölünmüş hâli bile bebeğinizin ağzına bütün sığabilir. Bu yüzden ilk aylarda çileği yalnızca ezerek verin^2,3. Olgun, yumuşak çileği yıkayın, yeşil sapını çıkarın ve çatalla iyice ezin. Ezmeyi kaşıkla verebilir ya da doldurduğunuz kaşığı bebeğinizin eline uzatabilirsiniz; kaşığı kendisi tutup ağzına götürmeyi deneyebilir¹. Elle tutulan küçük, yumuşak lokmalara 9. ayda geçebilirsiniz.

9 ay +

12 ay +

Bu bölüm İlk Lokma uygulamasında Premium üyelere açık.

• App Store'dan indirin
• Google Play'den indirin

Boğulma riski

Boğulma riski orta. Olgun çileğin eti yumuşaktır; riski yaratan, küçük ve yuvarlak biçimidir. Kesilmemiş çilek ve benzeri küçük meyveler, küçük çocuklarda boğulmaya yol açabilen besinler arasında sayılıyor⁸. Küçük, yuvarlak besinler çocuğun soluk yoluna oturabilir⁹. Bu yüzden ilk aylarda çileği ezerek verin³; 9. ayda parçaya geçtiğinizde her boyda uzunlamasına dörde bölüp küçük lokmalara doğrayın⁶. Küçük lokmalara geçtiğinizde parçaların en büyük kenarı 1,3 cm'yi geçmesin⁴.

Bebeğiniz yerken dik otursun¹; yürürken, oynarken ya da uzanmışken ağzında yiyecek olmasın⁴. Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın⁷. Araçta, oto koltuğunda ya da pusette de yiyecek vermeyin⁷.

Ek gıdaya yeni başlayan bebek sık sık öğürür. Öğürme seslidir; gözleri sulanabilir, dilini öne itebilir, hatta biraz kusabilir. Yemeyi öğrenirken görülen doğal bir reflekstir⁵. Öğüren ya da öksüren bebeğin ağzına parmağınızla lokma aramayın: göremediğiniz bir parçayı parmakla aramak onu daha derine itebilir. Sesli öksürüyorsa öksürmesine fırsat verin ve yanından ayrılmayın¹⁹.

Boğulma ise sessizdir: bebek nefes alamaz; dudaklarının içi, diş etleri ya da tırnakları morarabilir. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir⁵. Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

Çilek yaygın alerjenlerden değil; İlk Lokma'da da alerjen olarak işaretli değil. İngiltere'nin ulusal sağlık servisinin alerjik tepkiye yol açabilen besinler listesinde çilek yer almıyor¹¹.

Çilek yerken bebeğinizin ağzının çevresi kızarabilir. Çilek, turunçgiller ve patlıcan gibi pek çok besin bebeklerde ağız çevresinde döküntü yapabilir; bu durumda çileği bırakmanız gerekmez. Çileğin dudak çevresine sürülmeden ağza gitmesi en iyi önlemdir; yemekten sonra ağız çevresini ıslak bir bezle silin. Alerjide daha sık görülen tepkiler ise yüzde kurdeşen, hafifçe şişen dudak ya da kusmadır¹².

Huş ağacı poleni alerjisi olan çocuklarda elma, armut, şeftali, erik ve badem gibi gülgiller ailesinden besinler ağızda kaşıntı yapabilir; çilek de bu ailedendir ve huş poleniyle ilişkili alerjen proteinini taşır. Isıtmak bu proteinleri çoğu zaman bozar²².

Ek gıdaya geçen bebeklerde bez pişiği de daha sık görülebilir; dışkıdaki asit cildi tahriş eder. Bezi sık değiştirin ve bez bölgesini temiz ve kuru tutun²³.

İlk denemeyi gündüz, bebeğiniz açken ve o gün tek yeni besin olarak yapın; bir sonraki yeni besin için 3–5 gün bekleyin². Kaşıntılı bir döküntü, kızarık ve sulanan gözler, tek seferlik kusma ya da ishal görürseniz çileğe ara verip doktorunuza danışın¹¹.

Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlarsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Dudakta, dilde ya da boğazda şişme, nefes almakta zorlanma, vücuda yayılan kabarık ve kaşıntılı döküntü (kurdeşen), solukluk ya da bebeğin gevşeyip her zamanki gibi tepki vermemesi acil durumdur: hemen 112'yi arayın¹³. Bebeğinizde egzama ya da tanı konmuş bir besin alerjisi varsa ya da ailede alerji öyküsü bulunuyorsa yeni besinlere başlamadan önce doktorunuzla konuşun¹¹.

Sık sorulanlar

Çilekle ilgili soruların çoğu üç konuda toplanıyor: nasıl kesileceği, ağız çevresindeki kızarıklığın alerji olup olmadığı ve nasıl yıkanacağı. İlk aylarda çileği ezin³, 9. ayda parçaya geçtiğinizde her boyda uzunlamasına dörde bölüp küçük lokmalara doğrayın⁶; yalnızca ağız çevresinde kalan kızarıklık çileği bırakmayı gerektirmez¹²; çileği akan suda ovarak yıkayın¹⁶.

Bebeğiniz çileğin ekşimsi tadını ilk denemede geri çevirebilir. Yeni bir tada ya da kıvama alışmak 10 denemeyi ya da daha fazlasını bulabilir¹.

İpuçları

Çilek pişirmeden, birkaç dakikada hazırlanan bir meyve: yıkayın, sapını alın, çatalla ezin ya da uzunlamasına dörde bölüp doğrayın^3,6. Aynı çilek ilk aylarda ezme, 9. aydan itibaren elle tutulan küçük lokma olur. Küçük lokmalar 1,3 cm'yi geçmesin⁴.

Bebeğiniz ezmeli kaşığı, sonraki aylarda da çilek lokmasını eline alıp kendisi ağzına götürmek isteyecek; bırakın denesin. Parmak besinler farklı kıvamlara alışmasına ve el-göz uyumunun gelişmesine yardım eder³. Mümkün olduğunca aile sofrasında birlikte yiyin; birlikte yemek iyi yeme alışkanlıklarını destekler¹.