Erişte / noodle

Genel bakış

Erişte, un ve sudan yoğrulan, çoğu zaman içine yumurta da katılan bir hamurun ince açılıp şeritler hâlinde kesilmesiyle yapılır. Evde yapılıp kurutulanı da, paketli olanı da yaygındır; noodle adıyla satılan ince şeritler de aynı aileden gelir. Türkiye Beslenme Rehberi erişteyi makarna, ekmek ve bulgurla birlikte tahıl grubunda sayıyor; beyaz undan yapılan erişte, makarna ve şehriyenin vitamin ve mineral değerinin düşük olduğunu da belirtiyor¹.

Erişte enerji verir². Buğdaydan yapıldığı için glüten içerir³. Eriştelerin ve noodle'ların bir kısmı yumurtayla yapılır⁴; buğday da yumurta da bebeklerde alerjik tepkiye yol açabilen besinler arasındadır⁵.

Eriştenin hamurunda yumurta olabildiği için eriştenin başlangıcını bütün yumurtayla aynı aya koyuyoruz: yumurtalı eriştelere 8. aydan itibaren başlayabilirsiniz. Sağlık Bakanlığı'nın ek gıda tablosu yumurtaya 6. ayda sarıyla başlıyor, beyazıyla birlikte bütün yumurtayı 8. aydan itibaren veriyor⁶. İçerik listesinde yumurta bulunmayan sade buğday eriştesi ise makarnayla aynı takvimi izler; ona 6. aydan itibaren başlayabilirsiniz. Yumurtasız eriştede ilk aylarda makarnadaki gibi uzun, yumuşak şeritler verebilirsiniz.

Nasıl sunulur

Önce paketin içerik listesine bakın: yumurta, yumurta tozu ya da yumurta sarısı yazıyorsa erişte yumurtalıdır⁴. Ev eriştesini kendiniz yapıyorsanız hamura tuz katmayın. Erişteyi bol kaynar suda, paketteki süreden biraz daha uzun haşlayın; şeritler parmaklarınızın arasında bastırınca kolayca ezilecek kadar yumuşamalı⁷. Haşlama suyuna tuz koymayın; bebeğin yemeğine de tuz ve şeker eklemeyin⁶.

Sade erişte kayganlaşıp birbirine yapışır ve bebeği öğürtebilir. Onu bebeğinizin daha önce denediği bir sebzenin tuzsuz püresiyle karıştırın ya da biraz zeytinyağıyla kaplayın; Sağlık Bakanlığı bitkisel yağları 7. aydan itibaren öneriyor⁶. Hazır noodle paketlerinin çeşni poşetini kullanmayın; bunlar hazır çorbalar gibi tuz kaynağıdır ve bazı hazır noodle'larda yumurta da bulunur^6,4. Aile yemeği için erişte pişiriyorsanız bebeğin payını tuz ve sos eklenmeden ayırın.

Pişmiş erişteyi 1–2 saat içinde soğutup buzdolabına kaldırın, 2 gün içinde kullanın, yalnızca bir kez ısıtın; bebeğin yarım bıraktığı kâseyi saklamayın⁸. Hangi yaşta nasıl keseceğinizi yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

8 ay +

yassı erişte şeridi

Yumurtalı erişteyi, bebeğiniz bütün yumurtayı ve buğdayı ayrı ayrı sorunsuz denedikten sonra verin⁶. Geniş, yassı bir erişteyi iyice yumuşayana kadar haşlayın ve yaklaşık 2 cm genişliğinde, 8 cm uzunluğunda şeritler hâlinde kesin. Bu uzunluk ağzına tümüyle sığmaz; bebeğiniz bir ucunu tutup öbür ucunu emer, kemirir. Dişi olmasa da diş etleriyle parça koparabilir; bu yüzden şerit parmaklarınızın arasında kolayca ezilecek kadar yumuşak olsun, kopan parça ağızda ezilsin^18,7. Şeritleri sebze püresine bulayın; kaygan erişteyi tutmak kolaylaşır.

9 ay +

12 ay +

Bu bölüm İlk Lokma uygulamasında Premium üyelere açık.

• App Store'dan indirin
• Google Play'den indirin

Boğulma riski

Boğulma riski düşük. İyice haşlanmış erişte yumuşaktır ve çocuk sağlığı kaynaklarının yüksek riskli saydığı sosis, bütün üzüm, kuruyemiş ya da çiğ havuç gibi besinler arasında yer almaz⁹. Risk az pişmiş, sert kalmış eriştede ve uzun şeritlerin bir anda ağza doldurulmasındadır. Kayganlığı nedeniyle erişte sık öğürtür; sos ya da biraz yağla kaplamak ve kısa kesmek bunu azaltır. Büyüdükçe verdiğiniz lokmalar 1,3 cm'yi geçmesin⁹.

Bebeğiniz yerken mama sandalyesinde dik otursun. Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın¹⁰. Yürürken ya da oynarken ağzında yemekle dolaşmasın⁹; araçta, oto koltuğunda ya da pusette de yiyecek vermeyin¹¹. Küçük çocuk ağzına bir anda fazla yiyecek doldurabilir; erişteyi tabağa azar azar koyun¹¹.

Ek gıdaya yeni başlayan bebek sık sık öğürür. Bu, çiğnemeyi ve yutmayı öğrenirken görülen normal bir reflekstir ve gürültülüdür; gözler sulanabilir, dil öne itilebilir¹². Öğüren ya da öksüren bebeğin ağzına parmağınızla lokma aramayın; göremediğiniz bir parçayı parmakla aramak onu daha derine itebilir. Sesli öksürüyorsa öksürmesine fırsat verin ve yanından ayrılmayın¹³.

Boğulma ise sessizdir. Bebek nefes alamaz, ses çıkaramaz; dudakları ya da cildi morarabilir^12,9. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir¹². Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

Erişte buğdaydan yapılır ve glüten içerir; birçok erişte yumurta da içerir^3,4. Buğday da yumurta da bebeklerde alerjik tepkiye yol açabilen besinler arasında sayılır⁵. Bu iki alerjeni bebeğinize erişteyle birlikte ilk kez vermeyin. Önce buğdayı bulgurlu çorba ya da makarna gibi bir besinle, bütün yumurtayı da 8. aydan itibaren tek başına tanıtın⁶; ikisi de sorunsuz geçtikten sonra yumurtalı erişteye geçin. İlk denemeyi gündüz yapın, o gün başka yeni besin vermeyin; bir sonraki yeni besine geçmek için 3–5 gün bekleyin⁶.

Paketli eriştede içerik listesini her alışverişte yeniden okuyun; daha önce aldığınız bir ürün olsa da etikete yine bakın⁴. Bebeğiniz erişteyi sorunsuz yedikten sonra onu düzenli olarak sunun; tolere edilen alerjenin olağan beslenmede kalması alerji riskini azaltmaya yardımcı olabilir⁵. Şiddetli egzaması ya da bilinen bir besin alerjisi olan bebekte başlamadan önce doktorunuzla konuşun⁵.

Ciltte kaşıntılı döküntü, gözlerde kızarıklık ve sulanma, ishal ya da tek seferlik kusma görürseniz erişteye ara verip doktorunuza danışın⁵. Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlar ya da kurdeşen vücuda yayılırsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Dudakta, dilde ya da boğazda şişme, nefes almakta zorlanma ya da bebeğin solup gevşemesi acil durumdur: beklemeyin, 112'yi arayın¹⁴.

Buğday alerjisi ile çölyak hastalığı aynı şey değildir. Çölyakta bağışıklık sistemi glüten yendiğinde bağırsağa zarar verir; tedavisi yoktur, glütensiz beslenmeyle kontrol altında tutulur³. Buğday alerjisi ise çoğu çocukta zamanla geçer: izlenen buğday alerjili çocukların yarısından fazlasında 8 yaşına kadar geçmişti¹⁵.

Sık sorulanlar

Erişteyle ilgili soruların çoğu yumurtadan ve hazır noodle'lardan gelir. Eriştelerin bir kısmı yumurtalıdır⁴; Sağlık Bakanlığı bütün yumurtayı 8. aydan itibaren öneriyor⁶. Hazır noodle paketlerinde ise tuz ve yumurta asıl dikkat edilecek konudur^6,4.

Glüten de merak ediliyor. Glütenin ilk yıl içinde hangi ayda tanıtıldığı çocuklukta çölyak görülme oranını değiştirmiyor; yine de ilk haftalarda büyük miktarlardan kaçınmak öneriliyor¹⁶. Kayganlığı nedeniyle öğürtmesi de sık sorulan bir konu¹².

İpuçları

Eriştenin kolaylığı, aile yemeğinden bebeğe kolayca pay çıkmasıdır: önce uzun, yumuşak şeritler, sonra küçük doğranmış parçalar¹⁷. Değişen şey lokma büyüklüğüdür⁹.

Erişteyi sebze soslarıyla birlikte sunun; bebeğinizin bir kez geri çevirdiği bir dokuyu sonraki günlerde yeniden deneyin¹⁰. Bebeğin payına tuz ve şeker eklemeyin⁶. Fazla pişirdiğiniz erişteyi bekletmeden soğutup kaldırın⁸.