Edam peyniri

Genel bakış

Edam, olgunlaştırılmış yarı sert bir peynirdir. İnek ya da manda sütünden yapılır; içi beyazımsıdan sarıya uzanan renkte, sıkı ve kolay kesilen bir dokudadır. Çoğunlukla top biçiminde ve kuru bir kabukla satılır, bu kabuğun üstü kaplanabilir; blok ya da kalıp hâlinde kabuksuz satılanı da vardır¹³. Markette en sık kırmızı mumla kaplı yuvarlak edamla karşılaşırsınız.

Süt ürünleri kaliteli protein, kalsiyum, fosfor ve çinko verir². Demir açısından ise güçlü değildir; Türkiye Beslenme Rehberi inek sütünün demir içeriğinin düşük olduğunu belirtiyor². Edamı ek gıdada demirli besinlerin yerine değil yanına koyun.

Edama 6. aydan itibaren başlayabilirsiniz, ama peynir tabağı olarak değil, yemeğe katılan küçük bir tadım olarak. Sağlık Bakanlığı'nın ek gıda tablosu 6. ayda pastörize sütten yapılmış ve tuzsuz peynire yer veriyor¹; Türkiye Beslenme Rehberi de bu koşulla küçük miktarlarda verilebileceğini söylüyor². İngiltere'nin ulusal sağlık servisi de sert peynirler dâhil pastörize, tam yağlı peyniri 6. aydan itibaren uygun buluyor⁴. Edam ise yapımında tuzlu suda tuzlanan bir peynirdir¹³. Bu yüzden ilk yılda bebeğinizin asıl peyniri tuzsuz lor ya da tuzsuz beyaz peynir olsun; edamı ince rendeleyip yemeğe çok az katın. Edam sütten yapılır ve süt alerjeni içerir⁵.

Nasıl sunulur

Edam alırken önce etikette pastörize sütten yapıldığını okuyun. Pek çok peynir pastörize edilmemiş sütten yapılır ve listeria adlı, ağır hastalık yapabilen bir bakteri riski nedeniyle bunlardan kaçınmak daha iyidir; sütün pastörize olup olmadığını etiketten kontrol edebilirsiniz⁴. Ardından tuz oranına bakın. İngiltere'de marketlerdeki peynirleri karşılaştıran bir araştırmada edamın tuzu çedarın üstünde, fetaya yakın çıktı¹⁴. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bebeğe peynir verirken tuzu düşük olanı seçmeyi öneriyor³; rafta etiketleri karşılaştırıp tuz oranı en düşük edamı alın.

Edam kuru bir kabukla satılır ve kabuğun üstü kaplanabilir¹³. Kırmızı mumu soyun, altındaki kabuğu da bıçakla kalınca kesip atın; ne mum ne kabuk bebeğinizin tabağına girsin, rendeye de mum kırıntısı karışmasın.

Edamı rendenin ince gözünden geçirin. Bir çay kaşığı rende bile yemeğe tat katar; peynir çok tuzlu olabildiği için ilk aşamada yalnızca küçük miktarlar kullanın¹⁰. Aynı yemeğe ayrıca tuz eklemeyin; bebeklerin tuzlu yiyecek yememesi gerekir, çünkü tuz böbrekleri için iyi değildir³. Ailenin kahvaltısına edam keserken bebeğinizin payını kabuğu ayrılmış ve rendelenmiş olarak önceden ayırın. Başlamadan önce ellerinizi yıkayın, tezgâhı temiz tutun; sıcak yemeği ılıtıp sıcaklığını denedikten sonra verin³. Hangi yaşta nasıl keseceğinizi yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

6 ay +

püreye rendelenmiş

İlk denemelerde birkaç tadımlık edam yeterli². Mumunu ve kabuğunu ayırdığınız edamı rendenin ince gözünden geçirin. Bir tutamı, bebeğinizin daha önce denediği ılık bir sebze püresine iyice karıştırıp kaşıkla verin; peynir çok tuzlu olabildiği için miktar küçük kalsın¹⁰. Bu dönemde edamı bebeğinizin eline vermeyin; küp, dilim ya da şerit kesmeyin, yalnızca ince rendeleyip püreye karıştırın⁹. Sert peyniri kemirirken ağza parça kopabilir.

9 ay +

12 ay +

Bu bölüm İlk Lokma uygulamasında Premium üyelere açık.

• App Store'dan indirin
• Google Play'den indirin

Boğulma riski

Edamın boğulma riski orta düzeyde. Sıkı, yarı sert bir peynirdir; ağızda kolay dağılmaz; küp ya da kalın parça hâlinde soluk yolunu tıkayabilir. Peynir parçaları küçük çocuklarda boğulma tehlikesi listelerinde yer alıyor⁸. Küp ya da blok peynir vermeyin; peyniri rendeleyin ya da çok ince dilimleyin⁹. Küçük lokmaya geçtiğinizde parçalar 1,3 cm'yi geçmesin⁸. Mumlu küçük porsiyon edamları da bütün vermeyin.

Erimiş edama ayrıca dikkat edin. Yapışkan besinler çiğnemesi zor, bütün yutulması kolay besinler arasında sayılıyor⁹; eriyen peynir de soğudukça ağızda büyük, yapışkan bir topak oluşturabilir. Rendeyi yemeğe az serpip ince bir kat hâlinde eritin, büyük bir erimiş peynir topağı vermeyin.

Bebeğiniz yerken dik otursun⁹. Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın¹¹. Yürürken, oynarken ya da uzanmışken ağzında yiyecek olmasın⁸. Araçta, oto koltuğunda ya da pusette de yiyecek vermeyin¹¹.

Öğürme seslidir; gözler sulanabilir, dil öne itilebilir. Bebeğin çiğnemeyi ve yutmayı öğrenirken gösterdiği doğal bir reflekstir⁷. Öğüren ya da öksüren bebeğin ağzına parmağınızla lokma aramayın; göremediğiniz bir parçayı parmakla aramak onu daha derine itebilir. Sesli öksürüyorsa öksürmesine fırsat verin¹². Boğulma ise sessizdir: bebek nefes alamaz, ağlayamaz, ses çıkaramaz; dudakları morarabilir^7,8. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir¹². Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

Edam sütten yapılır; İlk Lokma'da da süt alerjeni olarak işaretli. İnek sütü, bebeklerde alerjik tepkiye yol açabilen besinler arasındadır⁵.

Süt ürününü ilk kez veriyorsanız bebeğiniz açken ve gündüz deneyin; önceki yeni besinden 3–5 gün geçmiş olsun ve aynı gün başka yeni besin başlatmayın¹. Az bir miktarla başlayın². Sorunsuz giden süt ürünleri sonra bebeğinizin olağan beslenmesinde kalsın⁵.

Tepki çoğunlukla birkaç dakika içinde başlar, ama inek sütünde belirtiler 3 güne kadar gecikebilir⁵. Kaşıntılı kızarıklık, kaşınan ve sulanan gözler, tek seferlik kusma, ishal ya da egzamanın kötüleşmesi görürseniz edama ara verip doktorunuza danışın⁵. Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlar ya da kurdeşen vücuda yayılırsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Dudakta, dilde ya da boğazda ani şişme, nefes almakta zorlanma, hırıltı, morarma ya da solukluk acil durumdur; beklemeyin, hemen 112'yi arayın⁶.

Süt döküntü yapmadan da tepki verebilir. Besin proteinine bağlı enterokolit sendromu (kısaca FPIES, bağırsakları etkileyen gecikmeli bir besin tepkisi) yemekten 1–4 saat sonra tekrarlayan kusma, solukluk ve halsizlikle görülür; bebeklikte en sık tetikleyicisi inek sütüdür. Bebeğiniz halsiz ve solgunsa beklemeyin, 112'yi arayın; daha hafif bir durumda doktorunuza danışın¹⁵.

Bebeğinizde egzama ya da bilinen bir alerji varsa, ya da ailede alerji öyküsü bulunuyorsa edama başlamadan önce doktorunuzla konuşun⁵.

Sık sorulanlar

Edamda ebeveynlerin ilk sorusu tuz. Edam tuzlu suda tuzlanır ve marketteki peynirler arasında tuzu yüksek olanlardandır^13,14; Sağlık Bakanlığı ise bebek için tuzsuz peynir öneriyor¹. Bu yüzden ilk yılda edam asıl peynir değil, yemeğe katılan bir tutam rendedir.

Kırmızı mum ve altındaki kabuk soyulup atılır¹³. Mumlu küçük porsiyon edamı da bütün vermeyin; peyniri çok ince dilimleyip 1,3 cm'yi geçmeyen yassı parçalara bölün^8,9. Erimiş edamı az ve ince bir kat hâlinde verin; eriyen peynir yapışkanlaşır⁹. Süt alerjisinden şüpheleniyorsanız ya da bebeğinizde egzama varsa önce doktorunuza danışın⁵.

İpuçları

Edamın en kolay yolu sebzeyle buluşması: bir tutam ince rende, ılık bir sebze püresine karışınca yeni tat tanıdık bir tabakta gelir. Peynir tuzlu olabildiği için miktarı küçük tutun¹⁰.

Bir bebeğin yeni bir tada ya da kıvama alışması on ya da daha fazla deneme sürebilir³. Edamın tadını ilk seferde sevmezse zorlamayın; başka bir gün, başka bir püreyle yeniden deneyin.

Parmak besinlerine geçtiğinizde edamı kendi alıp yiyebileceği yemeklere taşıyın: tuzsuz haşlanmış kısa makarnaya ya da yumuşak pişmiş sebze parçalarına serpilen ince rende, tadı tanıdık kılar. Her öğünde parmak besini sunmak, bebeğinizin kendi kendine yemeyi öğrenmesine yardım eder³.