Çedar peyniri

Genel bakış

Çedar, inek ya da manda sütünden yapılan, olgunlaştırılmış sert bir peynirdir. Dokusu sıkı, pürüzsüz ve hafif mumsudur; içinde göz (delik) bulunmaz. Rengi beyazımsıdan açık sarıya, oradan turuncuya kadar değişir. Yapımında tuz kullanılır ve genellikle en az beş hafta olgunlaştırılır; tadını ve dokusunu bu olgunlaştırma süresi belirler¹⁴.

Süt ürünleri kaliteli protein, kalsiyum, fosfor, çinko ve B vitaminleri verir². Demir açısından ise güçlü değildir; Türkiye Beslenme Rehberi inek sütünün demir içeriğinin düşük olduğunu belirtiyor². Çedarı ek gıdada demirli besinlerin yerine değil yanına koyun.

Çedara 6. aydan itibaren başlayabilirsiniz, ama peynir dilimi olarak değil, yemeğe katılan bir tutam rende olarak. Sağlık Bakanlığı'nın ek gıda tablosu 6. ayda pastörize sütten yapılmış ve tuzsuz peynire yer veriyor¹; İngiltere'nin ulusal sağlık servisi de pastörize, tam yağlı peyniri, örnekleri arasında hafif çedarı da sayarak 6. aydan itibaren uygun buluyor⁴. Çedar ise tuz eklenerek yapılan ve belirgin miktarda tuz içeren bir peynirdir^14,15. Bu yüzden ilk yılda bebeğinizin asıl peyniri tuzsuz lor ya da tuzsuz beyaz peynir olsun; çedarı ince rendeleyip yemeğe çok az katın. Çedar sütten yapılır ve süt alerjeni içerir⁶.

Nasıl sunulur

Çedar alırken önce etikette pastörize sütten yapıldığını okuyun. Pastörize edilmemiş sütten yapılan peynirlerden listeria adlı, ağır hastalık yapabilen bir bakteri nedeniyle kaçınmak daha iyidir; böyle bir peyniri yalnızca iyice pişen bir yemeğin içinde kullanın, çünkü pişirme listeriayı öldürür⁴. Çedar gibi sert peynirler küçük çocuklar için daha güvenli seçimler arasında sayılıyor⁵. Sıcak yemeğin üstüne serpmek pişirme sayılmaz.

Ardından tuza bakın. İngiltere'de marketlerdeki peynirleri karşılaştıran bir araştırmada çedarın tuzu fetadan ve edamdan düşük, ama mozzarella ve süzme peynirden belirgin biçimde yüksek çıktı¹⁵. Peynir çok tuzlu olabildiği için ilk aşamada yalnızca küçük miktarlar kullanın¹¹. Aynı yemeğe ayrıca tuz eklemeyin; bebeklerin tuzlu yiyecek yememesi gerekir, çünkü tuz böbrekleri için iyi değildir³.

Kabuğu ya da üstünde koruyucu kaplaması olan çedarda bu kısmı kesip ayırın¹⁴; peyniri rendenin ince gözünden geçirin. Ailenin tabağına çedar rendelemeden önce bebeğinizin payını ayırın. Başlamadan önce ellerinizi yıkayın, tezgâhı temiz tutun; sıcak yemeği ılıtıp sıcaklığını denedikten sonra verin³. Hangi yaşta nasıl keseceğinizi yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

6 ay +

püreye ince rende

Pastörize sütten yapılmış çedarı rendenin en ince gözünden geçirin. Bir tutamı, bebeğinizin daha önce denediği ılık bir sebze püresine iyice karıştırıp kaşıkla verin. Peynir çok tuzlu olabildiği için miktar küçük kalsın¹¹. Püre çok sıcakken rende eriyip topaklanabilir; püreyi ılıtın, sonra peyniri dağıtın. Bu dönemde çedarı bebeğinizin eline vermeyin; küp, dilim ya da şerit kesmeyin, yalnızca ince rendeleyip püreye karıştırın¹⁰. Sert peyniri kemirirken ağza parça kopabilir.

9 ay +

12 ay +

Bu bölüm İlk Lokma uygulamasında Premium üyelere açık.

• App Store'dan indirin
• Google Play'den indirin

Boğulma riski

Çedarın boğulma riski orta düzeyde. Sıkı, sert bir peynirdir; ağızda kolay dağılmaz, küp ya da kalın parça hâlinde soluk yolunu tıkayabilir. Peynir parçaları küçük çocuklarda boğulma tehlikesi listelerinde yer alıyor⁹. Blok çedarı küp kesmeyin; rendeleyin ya da çok ince dilimleyin¹⁰. Küçük lokmaya geçtiğinizde parçalar 1,3 cm'yi geçmesin⁹.

Erimiş çedara ayrıca dikkat edin. Yapışkan besinler çiğnemesi zor, bütün yutulması kolay besinler arasında sayılıyor¹⁰; eriyen peynir de soğudukça yeniden sertleşip ağızda büyük, yapışkan bir topak oluşturabilir. Rendeyi yemeğe az serpip ince bir kat hâlinde eritin, kalın ve uzayan peynir kısımlarını ayırın.

Bebeğiniz yerken dik otursun³. Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın¹². Yürürken, oynarken ya da uzanmışken ağzında yiyecek olmasın⁹. Araçta, oto koltuğunda ya da pusette de yiyecek vermeyin¹².

Öğürme seslidir; gözler sulanabilir, dil öne itilebilir. Bebeğin çiğnemeyi ve yutmayı öğrenirken gösterdiği doğal bir reflekstir⁸. Öğüren ya da öksüren bebeğin ağzına parmağınızla lokma aramayın; göremediğiniz bir parçayı parmakla aramak onu daha derine itebilir. Sesli öksürüyorsa öksürmesine fırsat verin ve yanından ayrılmayın¹³. Boğulma ise sessizdir: bebek nefes alamaz, ağlayamaz, ses çıkaramaz; morarabilir^8,9. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir¹³. Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

Çedar sütten yapılır; İlk Lokma'da da süt alerjeni olarak işaretli. İnek sütü, bebeklerde alerjik tepkiye yol açabilen besinler arasındadır⁶.

Süt ürününü ilk kez veriyorsanız bebeğiniz açken ve gündüz deneyin; önceki yeni besinden 3–5 gün geçmiş olsun ve aynı gün başka yeni besin başlatmayın¹. Az bir miktarla başlayın². Sorunsuz giden süt ürünleri sonra bebeğinizin olağan beslenmesinde kalsın⁶.

Tepki çoğunlukla birkaç dakika içinde başlar, ama inek sütünde belirtiler 3 güne kadar gecikebilir⁶. Kaşıntılı kızarıklık, kaşınan ve sulanan gözler, tek seferlik kusma, ishal ya da egzamanın kötüleşmesi görürseniz çedara ara verip doktorunuza danışın⁶. Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlar ya da kurdeşen vücuda yayılırsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Dudakta, dilde ya da boğazda ani şişme, nefes almakta zorlanma, hırıltı, morarma ya da solukluk acil durumdur; bebeğiniz gevşer, her zamanki gibi tepki vermezse de beklemeyin, hemen 112'yi arayın⁷.

Süt döküntü yapmadan da tepki verebilir. Besin proteinine bağlı enterokolit sendromu (kısaca FPIES, bağırsakları etkileyen gecikmeli bir besin tepkisi) yemekten 1–4 saat sonra tekrarlayan kusma, solukluk ve halsizlikle görülür; bebeklikte en sık tetikleyicisi inek sütüdür. Bebeğiniz halsiz ve solgunsa beklemeyin, 112'yi arayın; daha hafif bir durumda doktorunuza danışın¹⁶.

Bebeğinizde egzama ya da bilinen bir alerji varsa, ya da ailede alerji öyküsü bulunuyorsa çedara başlamadan önce doktorunuzla konuşun⁶.

Sık sorulanlar

Çedarda ebeveynlerin ilk sorusu tuz. Çedar tuz eklenerek yapılır ve belirgin miktarda tuz içerir^14,15; Sağlık Bakanlığı ise bebek için tuzsuz peynir öneriyor¹. Bu yüzden ilk yılda çedar asıl peynir değil, yemeğe katılan bir tutam rendedir.

Turuncu renk annatto özü ya da beta-karoten gibi renklendiricilerden gelir; bunlara yalnızca bu rengi vermek için izin veriliyor¹⁴. Çedarı küp kesmeyin; rendeleyin ya da çok ince dilimleyin¹⁰. Çedar gibi sert peynirlerin laktozu öteki süt ürünlerinden düşüktür¹⁸. Süt alerjisinden şüpheleniyorsanız ya da bebeğinizde egzama varsa önce doktorunuza danışın⁶.

İpuçları

Çedarın bebek mutfağındaki yeri bir çeşni gibidir: ince rendelenmiş bir tutam, sebze püresine ya da yumuşak bir yemeğe yeni bir tat katar. Peynir çok tuzlu olabildiği için ilk aşamada miktarı küçük tutun¹¹.

Bir bebeğin yeni bir tada alışması on ya da daha fazla deneme sürebilir³. Olgun çedarın belirgin tadını ilk seferde sevmezse zorlamayın; başka bir gün, başka bir yemekle yeniden deneyin. Bebeğinizin asıl peyniri yine tuzsuz lor ya da tuzsuz beyaz peynir olsun¹.