Frenk üzümü

Genel bakış

Frenk üzümü, ince saplar üzerinde salkım hâlinde yetişen, küçük, yuvarlak ve parlak bir meyve. En bilineni koyu mor-siyah renkli siyah frenk üzümüdür; kırmızı ve beyaz çeşitleri de vardır. Tadı belirgin biçimde ekşidir. Siyah frenk üzümünün koyu rengi, antosiyanin adı verilen bitki boyalarından gelir³. Siyah frenk üzümü, C vitamini kaynağı olarak sayılan meyveler arasında⁴.

Frenk üzümüne 6. aydan itibaren başlayabilirsiniz; Sağlık Bakanlığı'nın ek gıda tablosu meyve püresine bu aydan itibaren yer veriyor¹. Frenk üzümü gibi küçük meyveler, çocuklarda kabızlıkta önerilen lifli besinler arasında⁵.

Adı karıştırılmasın: pilavda ve dolmada kullanılan kuş üzümü frenk üzümü değil, küçük taneli bir kuru üzümdür. Yabancı dillerde benzer adla satılan Korint kuru üzümü de asma üzümünün kurutulmasıyla elde edilir²². Frenk üzümünün tanesi çok küçük ve yuvarlak; bu yüzden onu üzümle aynı grupta sayıyor, 4 yaşına kadar bütün tane vermiyoruz^6,7.

Nasıl sunulur

Frenk üzümünü salkımıyla birlikte bir süzgece alın, akan suyun altında elinizle hafifçe çevirerek yıkayın; sabun ya da özel bir yıkama ürünü gerekmez. Sonra temiz bir bezle ya da kâğıt havluyla kurulayın¹². Taneleri ince saplarından ayırın, ezik ya da küflenmiş olanları atın.

Dondurulmuş frenk üzümü kullanıyorsanız onu bebeğinize çiğ vermeyin. Dondurmak virüsleri öldürmez; dondurulmuş meyvelerle hepatit A ve norovirüs salgınları bildirildi¹³. İrlanda gıda güvenliği kurumu, ithal dondurulmuş meyveleri yemeden önce bir dakika kaynatmayı öneriyor¹⁴.

İlk aylarda taneleri az suda, kabukları çatlayıp yumuşayana kadar pişirin ve çatalla iyice ezin; ezmeyi yoğurda ya da lapaya karıştırabilirsiniz². Ekşi tadı yumuşatmak için şeker eklemeyin; ilk yılda şeker ve şeker eklenmiş besinler önerilmiyor¹. Hazır frenk üzümü reçeli, jölesi ya da şurubu da bu yüzden bu dönemin besini değil. Pişirdiğiniz ezmeyi bir iki saat içinde soğutup buzdolabına koyun ve iki gün içinde kullanın¹⁵. Hangi yaşta nasıl keseceğinizi yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

6 ay +

pişmiş ezme

Frenk üzümü tanesi bebeğinizin ağzına bütün sığacak kadar küçük; bu yüzden ilk aylarda onu yalnızca ezerek verin^1,2. Taze ya da dondurulmuş taneleri az suda, kabukları çatlayıp yumuşayana kadar pişirin; dondurulmuş meyveyi en az bir dakika kaynatın¹⁴. Soğuyunca çatalla iyice ezin, bütün tane kalmasın. Ezmeyi kaşıkla verebilir ya da yoğurda, lapaya karıştırabilirsiniz. Elle tutulan, dörde bölünmüş tanelere 9. ayda geçebilirsiniz.

9 ay +

12 ay +

Bu bölüm İlk Lokma uygulamasında Premium üyelere açık.

• App Store'dan indirin
• Google Play'den indirin

Boğulma riski

Boğulma riski yüksek. Frenk üzümü küçük, yuvarlak ve kabuğu gergin bir tanedir; ağızda kayıp soluk yoluna kaçabilir. Kesilmemiş küçük meyveler küçük çocuklarda boğulmaya yol açabiliyor⁶; Amerikan Pediatri Akademisi yüksek riskli besinleri 4 yaşına kadar vermemeyi öneriyor⁷. Biz frenk üzümünü de bu grupta sayıyor, taneyi 4 yaşına kadar bütün vermiyoruz.

İlk aylarda taneleri pişirip iyice ezin. 9. aydan itibaren olgun, yumuşak taneleri seçin ve her birini uzunlamasına dörde bölün⁸. Taneler çok küçükse ve bölmek zor geliyorsa pişirip ezme olarak vermeye devam edin. Kurutulmuş frenk üzümü ve kuş üzümü de pişirilmeden verildiğinde boğulma riski taşır⁶.

Bebeğiniz yerken dik otursun; yürürken, oynarken ya da uzanmışken ağzında yiyecek olmasın⁷. Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın⁹. Araçta, oto koltuğunda ya da pusette de yiyecek vermeyin⁹.

Ek gıdaya yeni başlayan bebek sık sık öğürür. Öğürme seslidir; gözleri sulanabilir, dilini öne itebilir, hatta biraz kusabilir. Yemeyi öğrenirken görülen doğal bir reflekstir¹⁰. Öğüren ya da öksüren bebeğin ağzına parmağınızla lokma aramayın: göremediğiniz bir parçayı parmakla aramak onu daha derine itebilir. Sesli öksürüyorsa öksürmesine fırsat verin ve yanından ayrılmayın¹¹.

Boğulma ise sessizdir: bebek nefes alamaz, ağlayamaz; teni, dudaklarının içi, diş etleri ya da tırnakları morarabilir. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir¹⁰. Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

Frenk üzümü yaygın alerjenlerden değil; İlk Lokma'da da alerjen olarak işaretli değil. İngiltere'nin ulusal sağlık servisinin alerjik tepkiye yol açabilen besinler listesinde yer almıyor¹⁶.

Frenk üzümü alerjisi nadiren bildirilmiştir. Yayımlanan bir olguda, çim poleni alerjisi olan bir hastada frenk üzümü ağızda alerji belirtilerine yol açmış; şeftali ve ahududuyla çapraz tepki görülmüştür¹⁷. Polenle ilişkili bu tür tepkiler çoğunlukla ağızda kaşıntı ve boğazda gıcıkla sınırlı kalır, aynı meyvenin pişmiş hâli çoğu zaman sorun çıkarmaz; küçük çocuklarda ise genellikle görülmez¹⁸.

Frenk üzümü yerken bebeğinizin ağzının çevresi kızarabilir. Pek çok meyve bebeklerde ağız çevresinde döküntü yapabilir; bu durumda meyveyi bırakmanız gerekmez¹⁹.

Frenk üzümünü o gün tek yeni besin olarak verin; bir sonraki yeni besin için 3–5 gün bekleyin¹. Kaşıntılı kızarıklık, kızarık ve sulanan gözler, tek seferlik kusma ya da ishal görürseniz frenk üzümüne ara verip doktorunuza danışın. Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlar ya da kurdeşen vücuda yayılırsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Dudakta, dilde ya da boğazda şişme ya da nefes almakta zorlanma görürseniz beklemeyin, 112'yi arayın²⁵. Bebeğinizde egzama ya da bilinen bir besin alerjisi varsa, ailede alerji öyküsü bulunuyorsa yeni besinlere başlamadan önce doktorunuzla konuşun¹⁶.

Sık sorulanlar

Frenk üzümüyle ilgili sorular çoğunlukla üç konuda toplanıyor: bütün tane ne zaman verilir, kuş üzümüyle aynı şey mi ve frenk üzümü suyu verilir mi. Bütün tane 4 yaşına kadar yok⁷; kuş üzümü bir kuru üzümdür ve bir yaşından önce hiçbir zaman bütün verilmez⁸, bütün kuru üzümü ve kurutulmuş frenk üzümünü de 4 yaşına kadar önermiyoruz; ilk yılda meyve suyu yerine meyvenin kendisini verin²³.

Dondurulmuş ve kurutulmuş frenk üzümü de sık sorulanlar arasında.

İpuçları

Frenk üzümü küçük ama hazırlaması kolay bir meyve: birkaç dakika pişirdiğinizde kabukları çatlar, çatalla ezince koyu renkli bir ezmeye dönüşür². Dondurulmuşu önce bir dakika kaynatın¹⁴. 9. aydan itibaren aynı taneler uzunlamasına dörde bölünerek küçük parmak besinlere dönüşür⁸.

Bebeğiniz ezmeli kaşığı, sonra da dörde bölünmüş taneleri kendi eline almak isteyecek; bırakın denesin. Parmak besinler kendi kendine yemeyi öğrenmesine yardım eder; mümkün olduğunca aile sofrasında birlikte yiyin²⁰.