Horasan buğdayı

Genel bakış

Horasan buğdayı, makarnalık buğdayın yakın akrabası sayılan eski bir buğday türüdür; bilimsel adı Triticum turgidum ssp. turanicum^4,10. Kamut ticari adıyla da satılır³. Mutfağa kabuğu ayıklanmış bütün tane ve un olarak gelir; unundan ekmek, makarna ve kraker yapılır⁵.

Bir çalışmada horasan unu, karşılaştırılan buğday ununa göre daha fazla protein, potasyum, magnezyum ve demir içeriyordu⁵. Eski buğday ünü ise kimi zaman yanlış bir izlenim bırakıyor. Horasan da bir buğdaydır ve glüten içerir⁴. Glütensiz ya da alerjiye uygun bir seçenek değildir; ilk denemeyi buğday gibi, bir alerjen olarak planlayın^6,7.

Horasan buğdayına 6. aydan itibaren başlayabilirsiniz. Sağlık Bakanlığı'nın ek gıda tablosu, bulgur eklenmiş tuzsuz ve baharatsız sebze çorbalarını bu aydan itibaren öneriyor¹. Biz de horasanı bu buğday ürünleriyle aynı aya koyuyoruz. Avrupa'nın çocuk gastroenteroloji derneği de glütenin bebeğin ilk yılı içinde tanıtılabileceğini söylüyor¹¹.

Nasıl sunulur

Horasan buğdayını açık renkli bir tabağa yayın; kabuk parçalarını ve taşları ayıklayıp taneleri süzgeçte soğuk suyla yıkayın. Sonra bol suda, kapağı aralık, iyice şişip yumuşayana kadar uzun uzun pişirin. Hazır olduğunda bir tane iki parmağınızın arasında bastırınca kolayca ezilmeli; ortası diri kalmışsa pişirmeye devam edin.

İlk aylarda pişmiş taneleri blenderdan geçirin ya da bebeğinizin daha önce denediği bir sebze püresiyle birlikte ezin. Bebeğiniz becerdikçe pürüzsüz kıvamdan ezilmiş ve topaklı kıvamlara geçin². Horasan unundan yapılmış makarna da bir buğday ürünüdür; onu da tuz koymadığınız suda iyice yumuşayana kadar haşlayın.

Bebeğin payına tuz, şeker ya da bulyon tablet eklemeyin². Sağlık Bakanlığı da ilk yılda bebek yemeğine tuz eklenmemesini, şekerin de önerilmediğini söylüyor¹. Aile için horasanlı bir pilav ya da çorba pişiriyorsanız bebeğin payını tuz girmeden ayırın. Sıcak yemeği soğutun ve vermeden önce ısısını kendiniz deneyin².

Pişmiş tahılı oda sıcaklığında bekletmeyin. Bazı mikropların sporları pişirmeye dayanabilir; horasanı 1 saat içinde soğutup buzdolabına kaldırın, 24 saat içinde kullanın ve geceyi tezgâhta geçirmiş tahılı atın¹². Yalnızca bir kez ısıtın; bebeğin yarım bıraktığı kâseyi saklamayın¹⁸. Hangi yaşta nasıl sunacağınızı yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

6 ay +

horasan lapası

Horasanı taneler yumuşayıp dağılana kadar pişirin, sonra blenderdan geçirin. Bebeğinizin daha önce denediği havuç ya da kabak püresine katıp koyu, kaşıkla alınan bir kıvam hazırlayın; içinde bütün tane kalmasın¹³. Glütenli besinlerde ilk haftalarda büyük miktarlardan kaçınılması öneriliyor; birkaç çay kaşığıyla başlayın¹¹. Kaşığı uzatın, isterse bebeğiniz kendisi tutsun².

9 ay +

12 ay +

Bu bölüm İlk Lokma uygulamasında Premium üyelere açık.

• App Store'dan indirin
• Google Play'den indirin

Boğulma riski

İyice pişip ezilmiş ya da sulu bir yemeğe bağlanmış horasan buğdayının boğulma riski düşük. Onu düşük tutan şey kıvamdır. ABD'nin hastalık kontrol merkezi, pişmiş bütün buğday ve arpa tanelerini küçük çocuklarda kaçınılacak tahıl ürünleri arasında sayıyor ve ezmenin boğulmayı önlemeye yardım ettiğini belirtiyor¹³. Bu yüzden horasanı ilk yılda ezerek verin, sonra da taneleri yoğurda ya da sulu bir yemeğe bağlayın. Kuru, dağılan tane ve horasanlı tahıl salatası vermeyin. Patlatılmış horasan gevreğini de küçük çocuğunuza vermeyin; aynı liste patlamış mısırı ve benzeri atıştırmalıkları da sayıyor¹³. Yemeğe kattığınız sebze ve et parçaları 1,3 cm'yi geçmesin¹⁴.

Bebeğiniz yerken dik otursun¹³. Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın¹⁶. Yürürken, oynarken ya da uzanmışken ağzında yemek olmasın¹⁴; araçta, oto koltuğunda ya da pusette de yiyecek vermeyin¹⁶.

Ek gıdaya yeni başlayan bebek sık sık öğürür. Öğürme, yemeyi öğrenirken görülen normal bir reflekstir ve gürültülüdür: yüz kızarabilir, gözler sulanabilir, dil öne itilebilir¹⁵. Öğüren ya da öksüren bebeğin ağzına parmağınızla lokma aramayın; göremediğiniz bir parçayı parmakla aramak onu daha derine itebilir. Sesli öksürüyorsa öksürmesine fırsat verin ve yanından ayrılmayın¹⁷.

Boğulma ise sessizdir. Bebek nefes alamaz, ağlayamaz, ses çıkaramaz; dudakları ya da cildi morarabilir^14,15. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir¹⁵. Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

Horasan bir buğdaydır ve glüten içerir; İlk Lokma'da da buğday alerjeni olarak işaretli. Avustralya ve Yeni Zelanda'nın klinik alerji derneği, buğday alerjisinde kaçınılacak buğday içeren ürünler arasında horasanı ticari adıyla açıkça sayıyor⁷. Eski buğdaylar modern ekmeklik buğdaydan daha az glüten içermiyor; bir karşılaştırmada horasanın gliadin denen glüten proteini daha yüksek çıktı⁴. Buğdaya duyarlı çocukların alerji antikorları eski buğday türlerinin proteinlerine de bağlanıyor⁸. Buğday alerjisi olan bebeğe horasanı buğdayın yerine vermeyin; önce doktorunuzla konuşun.

Horasanı 6. ay civarında, tek yeni besin olarak tanıtın⁶. İlk denemeyi gündüz yapın; bir sonraki yeni besine geçmek için 3–5 gün bekleyin¹. Sorunsuz giderse horasanı sofraya düzenli getirin; tolere edilen alerjenin olağan beslenmede kalması alerji riskini azaltmaya yardımcı olabilir. Şiddetli egzaması, bilinen bir besin alerjisi ya da ailede alerji öyküsü olan bebekte başlamadan önce doktorunuza danışın⁶.

Tepki çoğunlukla birkaç dakika içinde, bazen 2 saate kadar çıkar. Kızarık ve kaşıntılı döküntü, tek seferlik kusma ya da karın sorunları görürseniz horasana ara verip doktorunuza danışın⁶. Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlar ya da kurdeşen vücuda yayılırsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Dudakta, dilde ya da boğazda şişme, nefes almakta zorlanma, hırıltı ya da bebeğin gevşeyip her zamanki gibi tepki vermemesi acil durumdur: beklemeyin, 112'yi arayın¹⁹.

Çölyak hastalığı alerjiden farklıdır: bağışıklık sistemi glüten yendiğinde bağırsağa zarar verir⁹. Horasan çölyakta da uygun değildir¹⁰. Anne, baba ya da kardeşte çölyak varsa başlamadan önce doktorunuzla konuşun¹¹.

Sık sorulanlar

Horasanla ilgili soruların çoğu eski buğday ününden ve glütenden çıkar. Horasan da buğdaydır, glüten içerir; buğday alerjisinde ve çölyakta uygun değildir^4,7,10. Glütenli besinlerin ilk yıl içinde tanıtılabileceği, ama ilk haftalarda ve bebeklik boyunca büyük miktarlardan kaçınılması gerektiği bildiriliyor¹¹.

Ebeveynler buğday alerjisinin zamanla geçip geçmeyeceğini de, yemekten saatler sonra başlayan kusmanın ne anlama geldiğini de merak eder^20,21. Pişmiş horasanın nasıl saklanacağı da sık sorulur¹².

İpuçları

Horasan uzun pişer, ama bir tencere birkaç öğüne yeter. Aynı pişirmeden önce bir lapa, sonra çatalla ezilmiş bir karışım, bir yaşından sonra da sulu bir sebze yemeği çıkarabilirsiniz². Kıvam değişse de tane kuralı aynı kalır: taneler ilk yılda ezilir, sonra yemeğe bağlanır¹³.

Tuz ve şeker eklemeyin, ısısını kendiniz deneyin². Pişmiş tahılı bekletmeden soğutup kaldırmayı alışkanlık hâline getirin¹². Bebeğiniz tanecikli dokuyu ilk denemede istemeyebilir. Birkaç gün sonra yeniden sunun; yeni bir dokuya alışmak 10 denemeyi ya da daha fazlasını gerektirebilir².