Makarna

Genel bakış

Makarna, durum buğdayı ve sudan yoğrulan bir hamurun biçimlendirilmesiyle yapılır. Çoğunu kurutulmuş olarak alırız; taze makarna da bulunur, o buzdolabında saklanır⁴. Türkiye Beslenme Rehberi makarna ve erişteyi ekmek, bulgur ve pirinçle birlikte tahıl grubunda sayar⁵.

Makarna enerji verir; demir ve B vitaminleri de içerir. Tam buğday makarnası beyaz makarnadan daha fazla lif taşır⁴. Beyaz undan yapılan makarna, şehriye ve eriştenin vitamin ve mineral değeri ise düşüktür⁵. Makarna buğdaydan yapıldığı için glüten içerir⁹. Buğday da bebeklerde alerjik tepkiye yol açabilen besinler arasında sayılır; ilk denemeyi bir alerjen gibi planlayın⁶.

Makarnaya 6. aydan itibaren başlayabilirsiniz. Sağlık Bakanlığı'nın ek gıda tablosu makarnayı adıyla anmıyor; ama tarhana çorbası ve bulgur eklenmiş sebze çorbası gibi buğday ürünlerini bu aydan itibaren öneriyor¹. Biz de makarnayı onlarla aynı aya koyuyoruz. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi de makarnayı 6. ay civarındaki ilk nişastalı besinler arasında sayıyor³. Yumurtalı makarna ve erişte ise bütün yumurtayla aynı takvimi izler: 8. aydan itibaren¹.

Nasıl sunulur

Bebeğiniz için yumurtasız, sade bir kuru makarna seçin; paketin içerik listesinde yumurta olup olmadığına bakın. Taze makarnaların, dolgulu makarnaların ve eriştelerin bir kısmı yumurtayla yapılır¹⁶. Makarnayı bol suda, paketteki süreden biraz daha uzun haşlayın. Parmaklarınızın arasında bastırınca kolayca ezilecek kadar yumuşamalı¹⁸. Haşlama suyuna tuz koymayın; bebeğin yemeğine de tuz ve şeker eklemeyin³.

Sade makarna kuru kalırsa bebeğiniz öğürebilir. İlk haftalarda onu daha önce denediği bir sebzenin tuzsuz püresiyle karıştırın. Sağlık Bakanlığı bitkisel yağları 7. aydan itibaren öneriyor; o aydan sonra makarnaya biraz zeytinyağı da katabilirsiniz¹. Sağlık Bakanlığı iyi ezilmiş kıymalı ve sebzeli ev yemeklerini 8. aydan itibaren öneriyor¹; aile makarnası da bu aydan sonra iyice ezilerek bunlara katılabilir. Hazır makarna sosları tuzludur, bebeğe vermeyin⁵. Aile makarnasını yapıyorsanız bebeğin payını tuz ve sos eklenmeden ayırın.

Pişmiş makarnayı 1–2 saat içinde soğutup buzdolabına kaldırın, 2 gün içinde kullanın, yalnızca bir kez ısıtın; bebeğin yarım bıraktığı kâseyi saklamayın¹². Hangi yaşta nasıl keseceğinizi yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

6 ay +

yassı makarna şeridi

Yumurtasız, geniş ve yassı bir makarnayı, örneğin lazanya yaprağını, iyice yumuşayana kadar haşlayın ve yaklaşık 2 cm genişliğinde, 8 cm uzunluğunda şeritler hâlinde kesin. Parça avucundan taşacak büyüklükte olsun². Bu uzunluk ağzına tümüyle sığmaz; bebeğiniz bir ucunu tutup öbür ucunu emer, kemirir. Dişi olmasa da diş etleriyle parça koparabilir; bu yüzden şerit parmaklarınızın arasında kolayca ezilecek kadar yumuşak olsun, kopan parça ağızda ezilsin^17,18. Kaşıkla beslemek isterseniz makarnayı sebze püresiyle birlikte ezin³.

9 ay +

12 ay +

Bu bölüm İlk Lokma uygulamasında Premium üyelere açık.

• App Store'dan indirin
• Google Play'den indirin

Boğulma riski

Boğulma riski düşük. İyice haşlanmış makarna yumuşaktır ve çocuk sağlığı kaynaklarının yüksek riskli saydığı sosis, bütün üzüm, kuruyemiş ya da çiğ havuç gibi besinler arasında yer almaz¹¹. Risk az pişmiş, sert kalmış makarnadan ve şekilden gelir. Penne gibi kısa boru makarnalar bebeğin ağzına bütün olarak sığabilir; ilk dönemde onları bütün vermeyin, doğrayın ya da ezin¹⁹. Büyüdükçe verdiğiniz lokmalar 1,3 cm'yi geçmesin¹¹.

Bebeğiniz yerken mama sandalyesinde dik otursun. Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın¹³. Yürürken ya da oynarken ağzında yemekle dolaşmasın¹¹; araçta, oto koltuğunda ya da pusette de yiyecek vermeyin¹³. Küçük kesilmiş olsa bile çocuk ağzına bir anda fazla yiyecek doldurabilir; makarnayı tabağa azar azar koyun¹³.

Ek gıdaya yeni başlayan bebek sık sık öğürür. Bu, çiğnemeyi ve yutmayı öğrenirken görülen normal bir reflekstir ve gürültülüdür; gözler sulanabilir, dil öne itilebilir¹⁰. Öğüren ya da öksüren bebeğin ağzına parmağınızla lokma aramayın; göremediğiniz bir parçayı parmakla aramak onu daha derine itebilir. Sesli öksürüyorsa öksürmesine fırsat verin ve yanından ayrılmayın¹⁴.

Boğulma ise sessizdir. Bebek nefes alamaz, ses çıkaramaz; dudakları ya da cildi morarabilir^10,11. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir¹⁰. Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

Makarna buğdaydan yapılır ve glüten içerir^4,9. Buğday, bebeklerde alerjik tepkiye yol açabilen besinler arasında sayılır^6,7. İlk denemeyi gündüz yapın, o gün başka yeni besin vermeyin; bir sonraki yeni besine geçmek için 3–5 gün bekleyin¹. Birkaç parçayla başlayın, sorun olmazsa miktarı yavaş yavaş artırın⁷.

Makarnanın türüne de bakın. Yumurtalı makarna, erişte ve dolgulu makarnalar yumurta içerebilir¹⁶; yumurta ayrı bir alerjendir ve Sağlık Bakanlığı bütün yumurtayı 8. aydan itibaren öneriyor¹. Mercimek ya da nohut makarnası baklagilden yapılır; baklagiller de alerjik tepkiye yol açabilen besinler arasındadır⁶. Bebeğinizin henüz denemediği bir alerjeni makarnayla birlikte vermeyin; her alerjeni tek başına tanıtın⁶.

Bebeğiniz makarnayı sorunsuz yedikten sonra onu düzenli olarak sunun; tolere edilen alerjenin olağan beslenmede kalması alerji riskini azaltmaya yardımcı olabilir^6,7. Şiddetli egzaması ya da bilinen bir besin alerjisi olan bebekte başlamadan önce doktorunuzla konuşun^6,7.

Ciltte kaşıntılı döküntü, gözlerde kızarıklık ve sulanma, ishal ya da tek seferlik kusma görürseniz makarnaya ara verip doktorunuza danışın⁶. Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlar ya da kurdeşen vücuda yayılırsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Dudakta, dilde ya da boğazda şişme ya da nefes almakta zorlanma acil durumdur: beklemeyin, 112'yi arayın²¹.

Buğday alerjisi ile çölyak hastalığı aynı şey değildir. Çölyakta bağışıklık sistemi glüten yendiğinde bağırsağa zarar verir; tedavisi yoktur, glütensiz beslenmeyle kontrol altında tutulur⁹. Buğday alerjisi ise çoğu çocukta zamanla geçer: izlenen buğday alerjili çocukların yarısından fazlasında 8 yaşına kadar geçmişti¹⁵.

Sık sorulanlar

Makarnayla ilgili soruların çoğu glütenden ve makarnanın türünden gelir. Makarna buğdaydan yapıldığı için glüten içerir⁹. Glütenin ilk yıl içinde hangi ayda tanıtıldığı çocuklukta çölyak görülme oranını değiştirmiyor; yine de ilk haftalarda büyük miktarlardan kaçınmak öneriliyor⁸.

Raflardaki seçenekler de kafa karıştırır: tam buğday mı beyaz mı, yumurtalı erişte mi, mercimek makarnası mı. Tam buğday makarnası daha fazla lif taşır⁴; yumurtalı ya da baklagilden yapılan makarna ise bebeğiniz için yeni bir alerjen demektir^6,16.

İpuçları

Makarnanın kolaylığı, aynı paketten her aya uygun bir tabak çıkmasıdır: önce sebze püresine ezilmiş ya da uzun şeritler hâlinde yumuşak bir makarna, sonra küçük doğranmış parçalar^3,19. Değişen şey biçim ve lokma büyüklüğüdür¹¹.

Bebeğinizin makarnayı kendi eliyle tutmasına izin verin; bir kez geri çevirdiği bir dokuyu sonraki günlerde yeniden sunun². Makarnayı farklı sebze soslarıyla deneyin. Bebeğin payına tuz ve şeker eklemeyin³. Fazla pişirdiğiniz makarnayı bekletmeden soğutup kaldırın¹².