Işgın (ravent)

Genel bakış

Işgın, Doğu Anadolu'da doğada kendiliğinden yetişen yabani ravent. Ağrı ve Elazığ gibi illerde toplanan ışgın saplarının lif bakımından zengin olduğu ölçülmüş⁶. Bahçede yetiştirilen ravent de aynı bitki cinsinden; uzun, kırmızımsı ya da yeşil sapları vardır. İkisinde de mutfakta yalnızca sap kullanılır. Tadı belirgin biçimde ekşidir; pişince dağılıp yumuşak bir kompostoya döner.

Işgının ve raventin sapına 6. aydan itibaren başlayabilirsiniz; Sağlık Bakanlığı'nın ek gıda tablosu sebze püresine bu aydan itibaren yer veriyor¹. Sapı her zaman iyice pişmiş, ezilmiş ya da püre olarak verin.

Yaprakları ise hiçbir yaşta vermeyin. Ravent yaprağı oksalik asit içerir ve zehirlenmeye yol açar; yenebilen kısım yalnızca saptır². Yaprak çiğ de pişmiş de yenmez³. Işgında da bahçe raventinde de bu kuralı aynen uygulayın. Sapın kendisi de oksalatı yüksek besinlerden biri; bu yüzden raventi ara sıra ve küçük porsiyonlarla sunmanızı öneriyoruz⁴.

Nasıl sunulur

Sapları eve getirir getirmez yapraklarını tamamen kesip atın; yaprak parçası kalmasın^2,3. Ardından sapları akan suyun altında yıkayın, ezik ya da bozulmuş yerleri kesip çıkarın; soymadan önce yıkayın ki kir ete taşınmasın¹⁷. Her sapın dış yüzündeki sert lifleri sebze soyucusuyla sıyırın ve sapı liflerine dik, ince kesin⁷.

İnce kesilmiş sapı az suda, baş ve işaret parmağınız arasında bastırınca kolayca ezilene kadar pişirin⁷. Ravent çabuk dağılır; ocağın başından ayrılmayın. Bebeğinize çiğ sap vermeyin. Tadı ekşi diye pişirme suyuna şeker eklemeyin; bebeğin yemeğine tuz da şeker de girmez^1,14. Ekşiliği yumuşatmak isterseniz bebeğinizin daha önce denediği elma ya da armut püresiyle karıştırın. Aile için ravent tatlısı yapıyorsanız bebeğinizin payını şekeri katmadan önce ayırın.

Fazladan hazırladığınız püreyi buzdolabında 2 gün içinde kullanın. Dondurduğunuzu buzdolabında çözdürüp 24 saat içinde tüketin; yalnızca bir kez, buharı tütene kadar ısıtın ve soğutup verin. Bebeğin kâsesinde yarım kalanı saklamayın¹⁵. Hangi yaşta nasıl keseceğinizi yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

Boğulma riski

Işgının ve raventin boğulma riskini orta düzeyde sayıyoruz. Çiğ sap sert ve liflidir; lifler, küçük çocuğun lokmayı yutabileceği küçüklükte parçalara ayırmasını zorlaştırır⁷. Çiğ sebze çubukları, çocuğun gelişimine göre 4 yaşına kadar verilmemesi ya da biçimi değiştirilmesi gereken besinler arasında sayılıyor⁹. Riski azaltan şey pişirmektir: dış lifleri soyun, sapı liflerine dik ince kesin ve parmakla ezilecek kadar yumuşayana dek pişirin⁷. Küçük parçalarda en büyük kenar 1,3 cm'yi geçmesin⁹. Çiğ bir sapı kemirmesi için bebeğinizin eline vermeyin.

Bebeğiniz yerken mama sandalyesinde dik otursun. Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın⁸. Araçta, oto koltuğunda ya da pusette yiyecek vermeyin⁸.

Ek gıdaya yeni başlayan bebek sık öğürür. Öğürme sesli bir reflekstir: gözleri sulanabilir, dilini öne itebilir, kusabilir¹⁰. Öğüren ya da öksüren bebeğinizin ağzına parmağınızla lokma aramayın; göremediğiniz bir parçayı parmakla aramak onu daha derine itebilir. Sesli öksürüyorsa öksürmesine fırsat verin ve yanından ayrılmayın¹¹. Boğulma ise sessizdir; bebek nefes alamaz, teni ya da dudakları morarabilir¹⁰. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir¹¹. Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

Işgın ve ravent yaygın alerjenlerden değil; İlk Lokma'da da alerjen olarak işaretli değil. İngiltere'nin ulusal sağlık servisinin alerjik tepkiye yol açabilen besinler listesinde ravent yer almıyor¹².

Yine de her yeni besin gibi tanıtın. İlk denemeyi gündüz, bebeğiniz açken yapın; o gün başka yeni besin başlatmayın ve önceki yeni besinden 3–5 gün geçmiş olsun¹. Karışık bir püre hazırlıyorsanız içindeki her besini önce ayrı ayrı denemiş olun. Bebeğinizde egzama ya da bilinen bir besin alerjisi varsa önce doktorunuzla konuşun¹².

Doğu ve Güneydoğu Anadolu'da yapılan bir çalışmada, ışgına dokunduktan sonra ciltte tahriş tipi döküntü (iritan kontakt dermatit) gelişen kişiler bildirilmiş¹³. Yemekten sonra bebeğinizin ellerini ve ağız çevresini ılık suyla silin.

Kızarık ve kaşınan gözler, kaşıntılı döküntü, tek seferlik kusma ya da ishal görürseniz ravente ara verip doktorunuza danışın¹². Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlarsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Dudakta, dilde ya da yüzde şişme, nefes almakta zorlanma ya da yaygın, kabarık ve kaşıntılı döküntü acil durumdur: hemen 112'yi arayın¹⁸.

Sık sorulanlar

Işgın ve raventle ilgili soruların çoğu üç konuda toplanıyor: yapraklar, oksalat ve şeker. Yaprak oksalik asit içerir ve zehirlidir; yalnızca sap yenir². Sap da oksalatı yüksek besinlerden biri; ara sıra ve dengeli bir beslenmenin içinde yenmesi bir sorun yaratmaz⁴. Şekere gelince, iki yaşından önce şeker eklenmiş yiyecek ve içecek önerilmiyor¹⁶; ekşi sapı şekerle değil tatlı bir meyveyle dengeleyin.

Dondan zarar görmüş saplar ve ışgın ile bahçe raventi arasındaki fark da sık merak ediliyor.

İpuçları

Raventin ekşi tadı ilk kaşıklarda bebeğinizi şaşırtabilir. Vazgeçmeyin: bir bebeğin yeni bir tada ya da kıvama alışması on denemeyi ya da daha fazlasını bulabilir¹⁴. Tatlı bir meyve püresiyle karıştırmak alışmayı kolaylaştırır.

Hazırlıkta asıl iş, yaprağı mutfağa hiç sokmamak ve sapı iyi seçmektir: ezik ya da bozulmuş sapı almayın, yaprağı hemen ayırın^17,3. Bir kerede pişirdiğiniz kompostoyu küçük porsiyonlar hâlinde dondurabilirsiniz; çözdürdüğünüzü 24 saat içinde kullanın¹⁵.