Arpacık soğan

Genel bakış

Arpacık soğan, kuru soğanın küçük ve kat kat bir akrabası. Kabuğu bakır renginde, içi çoğu zaman pembeye ya da mora çalar. Türk mutfağında en çok yahniye, türlüye ve fırın yemeklerine bütün olarak girer. Bebeğinizin tabağında ise arpacık bir yemek değil, bir tattır: iyice pişip ezilerek sebze püresine ya da ev yemeğine karışır.

Arpacık soğana 6. aydan itibaren başlayabilirsiniz; Sağlık Bakanlığı'nın ek gıda tablosu sebze püresine bu aydan itibaren, iyi ezilmiş sebzeli ev yemeklerine de 8. aydan itibaren yer veriyor¹. Biz de bu sırayı izliyoruz: önce püreye karışık, sonra yemeklerin içinde ince kıyılmış arpacık.

Arpacığı bebeğinize hiçbir zaman bütün vermeyin. Küçük, yuvarlak ve sıkı bir besindir; yuvarlak sıkı besinler ancak küçücük doğrandığında verilebiliyor⁷. Çiğ hâli de serttir ve çiğ sert sebze parçaları küçük çocuklarda boğulmaya yol açabiliyor². Bu yüzden ilk yılda arpacığı her zaman iyice pişmiş verin.

Nasıl sunulur

Sert, kabuğu kuru ve kâğıt gibi olan arpacık seçin; ezik ya da zedelenmiş olanı almayın³. Kök ve sap ucunu kesin, bakır renkli kabuğu ve altındaki kurumuş katmanı soyun. Soyduğunuz arpacığı akan suyun altında hafifçe ovarak durulayın; sabun gerekmez³.

Arpacığı küçük doğrayıp az suda ya da sebzelerle birlikte, tamamen yumuşayıp yarı saydam olana kadar pişirin⁴. Yemeği bütün arpacıkla pişirdiyseniz bebeğinizin payındaki arpacığı tabağa koymadan önce ezin ya da küçük doğrayın. İlk aylarda pişmiş arpacığı sebze püresiyle birlikte blenderdan geçirin.

Bebeğinizin yemeğine ve pişirme suyuna tuz eklemeyin^1,5. Aile için arpacıklı bir yemek yapıyorsanız bebeğinizin payını tuz ve salça eklemeden önce ayırın. Arpacık turşusu tuzludur; ilk yılda vermeyin¹. Bebeğinizin payındaki arpacığı yağda kızartıp çıtırlaştırmayın.

Pişirdiğiniz yemeği bir iki saat içinde soğutup buzdolabına koyun ve 2 gün içinde kullanın⁶. Hangi yaşta nasıl keseceğinizi yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

6 ay +

püreye karışık

İlk aylarda arpacığı tek başına değil, sebze püresinin içinde verin. Arpacığı küçük doğrayıp sebzelerle birlikte tamamen yumuşayana kadar pişirin⁴, sonra hepsini blenderdan geçirerek pürüzsüz bir püre yapın; Sağlık Bakanlığı'nın tablosu sebze püresine 6. aydan itibaren yer veriyor¹. Pürede arpacık parçası kalmasın. İlk denemede o gün başka yeni besin vermeyin¹. Bütün ya da yarım arpacığı tutacak olarak da vermeyin; bebeğin ağzına tümüyle sığacak kadar küçüktür.

9 ay +

12 ay +

Bu bölüm İlk Lokma uygulamasında Premium üyelere açık.

• App Store'dan indirin
• Google Play'den indirin

Boğulma riski

Arpacık soğanın boğulma riskini orta düzeyde sayıyoruz. İyice pişmiş arpacık yumuşaktır ve ağızda kolayca ezilir; riski yaratan bütün ve çiğ hâlidir. Bütün arpacık küçük, yuvarlak ve sıkıdır. Amerikan Pediatri Akademisi yuvarlak sıkı besinlerin ancak küçücük doğrandığında verilebileceğini, yiyeceklerin 1,3 cm'yi geçmeyen parçalara kesilmesini söylüyor ve çiğ sebzeleri 4 yaşına kadar yüksek riskli besinler arasında sayıyor⁷. Çiğ sert sebze parçaları küçük çocuklarda boğulmaya yol açabiliyor². Bu yüzden arpacığı iyice pişirin, ilk aylarda ezin, sonra küçük doğrayın; bütün ya da yarım arpacık vermeyin.

Bebeğiniz yerken dik otursun⁵. Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın⁸. Yürürken, oynarken ya da uzanmışken ağzında yiyecek olmasın⁷; araçta, oto koltuğunda ya da pusette de yiyecek vermeyin⁸.

Ek gıdaya yeni başlayan bebek sık sık öğürür. Öğürme seslidir; gözleri sulanabilir, dilini öne itebilir, biraz kusabilir⁹. Öğüren ya da öksüren bebeğin ağzına parmağınızla lokma aramayın; göremediğiniz bir parçayı parmakla aramak onu daha derine itebilir. Sesli öksürüyorsa öksürmesine fırsat verin ve yanından ayrılmayın¹⁰. Boğulma ise sessizdir. Bebek düzgün nefes alamaz; teni, dudaklarının içi ya da diş etleri morarabilir⁹. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir⁹. Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

Arpacık soğan yaygın alerjenlerden değil; İlk Lokma'da da alerjen olarak işaretli değil. İngiltere'nin ulusal sağlık servisinin alerjik tepkiye yol açabilen besinler listesinde yer almıyor¹¹. Yine de soğan ailesinde seyrek alerjiler bildirilmiş. Sarımsak alerjisi olan hastalarla yapılan bir çalışmada, sarımsaktaki alerjen proteinin pırasa, arpacık ve kuru soğandaki benzer proteinlerle güçlü çapraz tepki verdiği görülmüş; yani bağışıklık sistemi bu proteinleri birbirine benzetebiliyor¹². Bebeğiniz soğana ya da sarımsağa tepki verdiyse arpacığı tanıtmadan önce doktorunuza danışın.

Arpacığı ilk kez gündüz ve o gün tek yeni besin olarak verin; bir sonraki yeni besin için 3–5 gün bekleyin¹. Onu bebeğinizin daha önce denediği bir sebzenin püresine katın; iki yeni besini aynı anda verirseniz bir tepkinin hangisinden geldiğini ayıramazsınız.

Kaşıntılı kızarık döküntü, kızarık ve sulanan gözler, tek seferlik kusma ya da ishal görürseniz arpacığa ara verip doktorunuza danışın¹¹. Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlar ya da kurdeşen vücuda yayılırsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Dudakta, dilde ya da yüzde şişme, nefes almakta zorlanma, hırıltılı soluma ya da bebeğin gevşeyip her zamanki gibi tepki vermemesi acil durumdur: hemen 112'yi arayın¹³. Bebeğinizde egzama ya da bilinen bir besin alerjisi varsa yeni besinlere başlamadan önce doktorunuzla konuşun¹¹.

Sık sorulanlar

Arpacık soğanla ilgili sorular çoğunlukla dört konuda toplanıyor: yahnideki bütün arpacığın bebeğe verilip verilemeyeceği, kuru soğandan farkı, gaz yapıp yapmadığı, çiğ arpacığın ve turşusunun ne zaman sofraya gireceği. Arpacığı hiçbir zaman bütün vermeyin, çünkü yuvarlak sıkı besinler ancak küçücük doğrandığında verilebilir⁷. Soğan bağırsakta gaz yapabilen besinlerden biridir¹⁴. İlk yılda arpacığı iyice pişmiş verin; çiğ sert sebze parçaları küçük çocuklar için boğulma riski taşır².

İpuçları

Arpacık bebeğinizin tabağına kendi başına değil, tat olarak girer. İyice pişmiş, ezilmiş arpacığı sevdiği bir sebze püresine ya da yumuşak bir yemeğe katmak, yeni tadı tanıdık bir dokuyla birlikte sunmanın kolay yoludur. Yeni bir tada alışmak on ya da daha fazla deneme sürebilir⁵; ilk denemede yüzünü buruşturursa zorlamayın, birkaç gün sonra yeniden sunun.

Kurallar sade. Arpacık hiçbir zaman bütün verilmez⁷, tamamen yumuşayana kadar pişirilir⁴, bebeğin payına tuz eklenmez¹ ve pişmiş yemek buzdolabında 2 gün içinde tüketilir⁶.