Alabaş

Genel bakış

Alabaş, turpgillerden, lahananın yakın akrabası bir sebze. Bilimsel adı da bu akrabalığı gösteriyor: alabaş, lahanayla aynı tür olan Brassica oleracea'nın bir çeşidi⁵. Mutfakta kalın kabuğu soyulur, yuvarlak gövdesi pişirilir.

Turpgillerden sebzeler iyi bir posa (lif) kaynağıdır; bu ailenin keskin, hafif acı tadı glukozinolat adlı maddelerden gelir². Alabaşın kendine özgü kükürtlü kokusu çiğken çok daha belirgindir, pişince yumuşar⁵.

Alabaşa 6. aydan itibaren başlayabilirsiniz; Sağlık Bakanlığı'nın ek gıda tablosu sebze püresine bu aydan itibaren yer veriyor¹. İlk yılda alabaşı her zaman iyice pişmiş verin. Çiğ ve sert sebze parçaları küçük çocuklarda boğulmaya yol açabilen besinler arasında¹².

Nasıl sunulur

Sert, eline ağır gelen, kabuğu çatlaksız ve lekesiz alabaşlar seçin. Yapraklarını ve saplarını kesin. Soymadan önce alabaşı akan suyun altında temiz bir sebze fırçasıyla ovarak yıkayın; sabun gerekmez, ezik yerleri kesip atın⁶.

Sonra kabuğunu kalınca soyun. Kabuğu alınmış sebzeyi bebek daha kolay yutar⁷. Kabuğun altında sert, lifli bir tabaka kalırsa onu da çıkarın; lifli besinleri küçük çocuklar küçük parçalara ayırmakta zorlanır²⁰.

Alabaşı buharda ya da az suda, çatal hiç direnç görmeden girene kadar pişirin⁸. Pişmiş parça baş ve işaret parmağınız arasında bastırınca kolayca ezilmeli²⁰. Pişirme suyuna da püreye de tuz ya da şeker katmayın; tuz bebeği susatır ve böbreklerine zarar verebilir¹. Aile için alabaşlı bir yemek yapıyorsanız bebeğinizin payını tuz eklemeden önce ayırın.

Alabaş, nitratı yüksek sebzeler arasında sayılıyor¹⁰; evde hazırlanan sebze yemeklerinden bebeklerde nitrat zehirlenmesi bildirilmeye devam ediyor¹¹. Pişmiş alabaş püresini buzdolabında en çok 24 saat saklayın. Fazlasını bir iki saat içinde soğutup dondurun; buzdolabında çözdürdüğünüzü 24 saat içinde kullanın ve yalnızca bir kez ısıtın⁹. Hangi yaşta nasıl keseceğinizi yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

6 ay +

püre ve yumuşak şerit

Bu dönemde alabaşı pürüzsüz püre ya da çatalla ezilmiş olarak kaşıkla verebilirsiniz; Sağlık Bakanlığı'nın tablosu 6. ayda sebze püresine yer veriyor¹. Pişmiş şerit de sunabilirsiniz: yaklaşık 6 cm uzunluğunda, 1,5 cm genişliğinde kesin, avucunda tutunca bir ucu dışarıda kalsın³. Bu boydaki şerit ağzına tümüyle sığmaz, bebeğiniz bir ucunu kemirip emer. Dişi olmasa da diş etleriyle parça koparabilir; şerit parmaklarınız arasında ezilecek kadar yumuşaksa kopan parça da ağzında dağılır^20,14.

9 ay +

12 ay +

Bu bölüm İlk Lokma uygulamasında Premium üyelere açık.

• App Store'dan indirin
• Google Play'den indirin

Boğulma riski

Alabaşın boğulma riskini orta düzeyde sayıyoruz. Çiğ alabaş sert ve gevrektir; çiğ sert sebze parçaları küçük çocuklarda boğulmaya yol açabilen besinler arasında¹². Amerikan Pediatri Akademisi de çiğ sebzeleri biçimi değiştirilmesi gereken yüksek riskli besinler arasında sayıyor ve bu besinleri 4 yaşına kadar çocuklardan uzak tutmayı öneriyor¹³.

Riski iki şey azaltır: iyi pişirmek ve doğru kesmek. Yarım pişmiş alabaş sert kalır; tamamen yumuşayana kadar pişirin⁸. Kabuğun altındaki lifli tabaka çiğnemeyi zorlaştırır, soyarken onu da alın²⁰. Alabaşı halka halka değil, ezerek ya da uzun şerit kesip verin; yuvarlak dilimler riski artırır¹⁴. Küçük lokmalara geçtiğinizde parçalar 1,3 cm'yi geçmesin¹³.

Bebeğiniz yerken dik otursun³. Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın¹⁵. Yürürken, oynarken ya da uzanmışken ağzında yiyecek olmasın¹³; araçta, oto koltuğunda ya da pusette de yiyecek vermeyin¹⁵.

Ek gıdaya yeni başlayan bebek sık sık öğürür. Öğürme, yemeyi öğrenirken görülen doğal ve gürültülü bir reflekstir: gözleri sulanır, dilini öne iter, biraz kusabilir¹⁶. Öğüren ya da öksüren bebeğin ağzına parmağınızla lokma aramayın; göremediğiniz bir parçayı aramak onu daha derine itebilir. Güçlü öksürüyorsa öksürmesine fırsat verin¹⁷. Boğulma ise sessizdir: bebek nefes alamaz, ağlayamaz, ses çıkaramaz, dudakları morarabilir^16,13. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir¹⁶. Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

Alabaş yaygın alerjenlerden değil; İlk Lokma'da da alerjen olarak işaretli değil. İngiltere'nin ulusal sağlık servisinin alerjik tepkiye yol açabilen besinler listesinde alabaş yer almıyor¹⁸.

Hardal alerjisi olan kişilerde, hardalla aynı bitki ailesinden başka besinlere de duyarlılık ve aralarında çapraz tepki gösterilmiş; bu kişilerin neredeyse hepsi pelin otu polenine de duyarlıydı²². Alabaş da bu aileden, turpgillerdendir⁵. Bebeğinizde hardala ya da brokoli, lahana gibi bu ailedeki bir sebzeye alerji tanısı varsa alabaşa başlamadan önce doktorunuza sorun.

Alabaşı ilk kez gündüz, bebeğiniz açken ve o gün tek yeni besin olarak verin; bir sonraki yeni besin için 3–5 gün bekleyin¹. Bebeğinizde bilinen bir besin alerjisi varsa alabaşlı hazır püre ya da karışık yemeklerin etiketini dikkatle okuyun¹⁸.

Kaşıntılı kırmızı döküntü, kızarık ve sulanan gözler, tek seferlik kusma ya da ishal görürseniz alabaşa ara verip doktorunuza danışın¹⁸. Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlarsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Dudakta, dilde ya da yüzde şişme, nefes almakta zorlanma, hırıltılı soluma, vücuda yayılan kurdeşen ya da bebeğin gevşeyip her zamanki gibi tepki vermemesi acil durumdur: hemen 112'yi arayın¹⁹. Bebeğinizde egzama ya da bilinen bir besin alerjisi varsa ya da ailede alerji öyküsü bulunuyorsa yeni besinlere başlamadan önce doktorunuzla konuşun¹⁸.

Sık sorulanlar

Alabaşla ilgili soruların başında çiğ verilip verilemeyeceği geliyor. İlk yılda çiğ vermeyin, çünkü çiğ sert sebze parçaları küçük çocuklar için boğulma riski taşır¹². 12. aydan sonra da yalnızca ince rendelenmiş olarak verin¹⁵.

Kabuk ve altındaki lifli tabaka soyulur²⁰; kükürtlü koku pişince belirgin biçimde azalır⁵. Alabaş nitratı yüksek sebzelerdendir, püresini taze hazırlayıp kısa sürede bitirmek bu yüzden akıllıca¹⁰.

İpuçları

Alabaş, sebze çeşidini genişletmek için iyi bir aday. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi ek gıdaya çok tatlı olmayan sebzelerle başlamayı öneriyor; bu, bebeğin farklı tatlara alışmasına yardım eder⁴.

Hazırlık her seferinde aynıdır: alabaş kalınca soyulur, çatal kolayca girene kadar pişirilir, halka yerine şerit ya da ezme olarak verilir^8,14. İlk denemede yüzünü buruştursa da birkaç gün sonra yeniden sunun; yeni bir tada alışmak on denemeyi bulabilir. Mümkün olduğunca aile sofrasında birlikte yiyin; bebekler çevresindekileri taklit eder³.