Asma yaprağı

Genel bakış

Asma yaprağı, üzüm veren asmanın geniş, yeşil yaprağıdır. Mutfağımızda en çok zeytinyağlı ya da etli sarmada kullanılır. Taze yaprak baharda ve yaz başında bulunur; yılın geri kalanında çoğunlukla kavanozda ya da poşette, salamura (tuzlu suda bekletilmiş) olarak satılır. Pişince yumuşar ve rengi koyulaşır.

Türkiye Beslenme Rehberi pişmiş asma yaprağını ıspanak, pazı ve semizotuyla birlikte koyu yeşil yapraklı sebzeler arasında sayıyor². İlk haftalarda tatlı olmayan sebzelere yer vermek, bebeğinizin farklı tatlara alışmasına yardım eder³.

Asma yaprağına 6. aydan itibaren başlayabilirsiniz; Sağlık Bakanlığı'nın ek gıda tablosu sebze püresini bu aydan itibaren öneriyor¹. Bebeğiniz için taze yaprak kullanın: Bakanlık, tuzu yüksek olduğu için salamura besinlere ek gıda döneminde yer vermiyor¹.

Nasıl sunulur

Taze yaprak seçin: ince, parlak, yırtılmamış ve lekesiz olsun. Mümkünse ilaçlanmadığını bildiğiniz bir bağdan alın. Asma yaprağında bağlarda kullanılan tarım ilaçlarının kalıntıları bulunabiliyor; Lübnan'da yapılan bir çalışmada kurutulmuş, salamura ve hazır sarma yapraklarında birden çok ilacın kalıntısı bulundu; en fazlası kurutulmuş yapraklardaydı¹⁵. Ellerinizi sabunla yıkayın, yaprakları akan suyun altında tek tek, elinizle ovarak durulayın; sabun ya da özel yıkama ürünü gerekmez⁵.

Sapı kesin, yaprağın ortasındaki kalın damarı çıkarın; lifli parçaları küçük çocuklar ağızda bölmekte zorlanır⁶. Yaprakları kaynar suda ya da buharda, çatalla bastırınca dağılacak kadar yumuşayana dek pişirin ve ince kıyın⁷.

Salamura yaprak tuzludur. Türkiye Beslenme Rehberi yetişkinlere salamuranın tuzunu azaltmak için suda yıkamayı ve bekletmeyi öneriyor²; ama evde tuzun ne kadarının gittiğini bilemezsiniz. İlk yılda salamura yaprağı bebeğinizin tabağına koymayın¹. Pişirme suyuna ve yemeğe tuz ya da şeker eklemeyin, bulyon tablet de kullanmayın⁴. Aile için sarma yapıyorsanız bebeğinizin payını tuz ve baharat girmeden ayırın.

Haşlanmış yaprağı 1–2 saat içinde soğutup buzdolabına koyun ve 2 gün içinde kullanın; dondurduğunuzu buzdolabında çözdürüp 24 saat içinde tüketin, yalnızca bir kez ısıtın¹¹. Hangi yaşta nasıl sunacağınızı yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

6 ay +

yaprak püresi

Sapı ve damarı ayıklanmış taze yaprağı tamamen yumuşayana kadar haşlayın⁷ ve blenderdan geçirip pürüzsüz bir püre yapın. Yaprak püresi koyu renkli ve biraz liflidir; bebeğinizin daha önce sorunsuz yediği patates ya da kabak püresine, ya da tuzsuz pirinçli sebze çorbasına karıştırın¹. Bu dönemde eline bütün yaprak ya da sarma vermeyin; ince yaprak ağızda dağılmadan tek parça kalabilir⁶.

9 ay +

12 ay +

Bu bölüm İlk Lokma uygulamasında Premium üyelere açık.

• App Store'dan indirin
• Google Play'den indirin

Boğulma riski

Asma yaprağının boğulma riskini orta düzeyde sayıyoruz. Yaprak ince ve geniştir: çiğnemesi zordur ve küçük bir çocuğun soluk yolunu tümüyle kapatabilir^6,7. Sap ve kalın damar liflidir, ağızda kolay bölünmez⁶. Riski azaltan şey sapı ve damarı ayıklamak, yaprağı yumuşayana kadar pişirip ince kıymaktır⁷. Bebeğiniz küçük parçaları parmaklarıyla almaya başlayınca hiçbir parça 1,3 cm'yi geçmesin⁸.

Sarmanın harcına da bakın. Bütün ya da kırık kuruyemiş, iri çekirdekler ve kuru meyve küçük çocuklarda boğulma riski en yüksek besinler arasında⁶; çocuğunuzun payında çam fıstığı ve kuru üzüm olmasın. Etli sarmada kıymayı iyice ezin, et parçaları da boğulmaya yol açabilir⁸.

Bebeğiniz yerken dik otursun; yürürken, oynarken ya da uzanmışken ağzında yiyecek olmasın⁸. Araçta, oto koltuğunda ya da pusette yiyecek vermeyin⁷. Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın⁷.

Öğürme, çiğnemeyi öğrenirken görülen doğal bir reflekstir ve seslidir; gözleri sulanabilir, dilini öne itebilir, biraz kusabilir⁹. Öğüren ya da öksüren bebeğin ağzına parmağınızla lokma aramayın; göremediğiniz bir parçayı parmakla aramak onu daha derine itebilir. Sesli öksürüyorsa öksürmesine fırsat verin ve yanından ayrılmayın¹⁰.

Boğulma ise sessizdir. Bebek nefes alamaz, ağlayamaz, ses çıkaramaz; teni, diş etleri ya da tırnakları morarabilir^8,9. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir⁹. Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

Asma yaprağı yaygın alerjenlerden değil; İlk Lokma'da da alerjen olarak işaretli değil. İngiltere'nin ulusal sağlık servisinin alerjik tepkiye yol açabilen besinler listesinde yer almıyor¹².

Yaprak, üzümle aynı bitkiden gelir. Üzüm alerjisi nadirdir; Yunanistan'da üzüme ağır alerjik tepki veren yetişkinlerle yapılan bir çalışmada tepkilerin yaklaşık beşte birine yaprak sarması yol açmıştı¹⁴. Bebeğinizde üzüme ya da üzüm ürünlerine alerji tanısı varsa asma yaprağına başlamadan önce doktorunuza sorun.

İlk denemeyi sade tutun. Asma yaprağını o gün tek yeni besin olarak, bebeğiniz açken ve gündüz verin; sonraki yeni besin için 3–5 gün bekleyin¹. Karıştırdığınız püre ya da harçta daha önce denenmemiş bir besin olmasın.

Kaşıntılı kızarıklık, kızarık ve sulanan gözler, tek seferlik kusma ya da ishal görürseniz asma yaprağına ara verip doktorunuza danışın¹². Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlar ya da kurdeşen vücuda yayılırsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Dudakları, dili ya da yüzü şişerse, nefes almakta zorlanırsa, hırıltılı solursa ya da gevşeyip her zamanki gibi tepki vermezse beklemeyin, hemen 112'yi arayın¹³. Bebeğinizde egzama ya da tanı konmuş bir besin alerjisi varsa yeni besinlere başlamadan önce doktorunuzla konuşun¹².

Sık sorulanlar

Asma yaprağıyla ilgili soruların başında kavanozdaki salamura yaprak geliyor. Sağlık Bakanlığı, tuzu yüksek olduğu için salamura besinlere ek gıda döneminde yer vermiyor¹; ilk yılda taze yaprağı seçmenizin nedeni bu.

Sarmanın ne zaman ve nasıl verileceği, yıkamanın bağlarda kullanılan ilaçların kalıntılarına etkisi ve üzüm alerjisi olan bebekte asma yaprağı¹⁴ da sık merak ediliyor. Artan sarmanın ertesi gün verilip verilemeyeceği de sorulanlar arasında. Bebeğinizde üzüme alerji tanısı varsa asma yaprağına başlamadan önce doktorunuza sorun.

İpuçları

Taze asma yaprağı mevsimliktir; baharda ve yaz başında bulunur. Mevsiminde yaprakları yıkayıp haşlayın ve küçük porsiyonlar hâlinde dondurun; çözdürdüğünüzü buzdolabında 24 saat içinde kullanın¹¹. Böylece yılın geri kalanında salamuraya gerek kalmaz.

Yeni bir tadı ilk denemede beğenmeyebilir. Bebeğinizin yeni bir besine alışması 10 denemeyi ya da daha fazlasını bulabilir; sunmayı sürdürün ve sofrada onunla birlikte yemek yiyin³.