Spelt buğdayı

Genel bakış

Spelt, kavuzlu eski bir buğday türüdür ve ekmeklik buğdayın akrabasıdır⁵. Kavuz, tanenin dış kabuğudur; spelt mutfağa çoğunlukla kavuzu ayrılmış bütün tane ve un olarak gelir.

Spelt bir buğdaydır ve glüten içerir. Eski buğdaylar modern ekmeklik buğdaydan daha az değil, genellikle daha fazla glüten taşır⁵. Glütensiz ya da alerjiye uygun bir seçenek değildir; ilk denemeyi buğday gibi, bir alerjen olarak planlayın^6,7.

Spelte 6. aydan itibaren başlayabilirsiniz. Sağlık Bakanlığı'nın ek gıda tablosu, bulgur eklenmiş tuzsuz ve baharatsız sebze çorbalarını bu aydan itibaren öneriyor¹. Biz de spelti bulgurla aynı aya koyuyoruz. Avrupa'nın çocuk gastroenteroloji derneği de glütenin bebeğin ilk yılı içinde tanıtılabileceğini söylüyor⁹.

Nasıl sunulur

Spelti bütün tane olarak alıyorsanız taneleri açık renkli bir tabağa yayıp kavuzlu kalanları, kabuk parçalarını ve taşları ayıklayın, sonra süzgeçte soğuk suyla yıkayın. Taneleri bol suda, kapağı aralık, iyice şişip çatlayana kadar pişirin; bir tane iki parmağınızın arasında kolayca ezilmeli.

İlk aylarda pişmiş taneleri blenderdan geçirin ya da bir sebze püresiyle birlikte ezin. Bebeğiniz becerdikçe pürüzsüz kıvamdan ezilmiş ve topaklı kıvamlara geçin².

Bebeğin payına tuz, şeker ya da bulyon tablet eklemeyin². Sağlık Bakanlığı da ilk yılda bebek yemeğine tuz eklenmemesini söylüyor¹. Spelt unuyla yapılmış hazır ekmek ise sıradan ekmek gibi tuz içerir; bebeklerin böbrekleri fazla tuzu işleyemez, bu yüzden ekmeği tabağın küçük bir parçası olarak tutun¹⁸.

Pişmiş taneyi oda sıcaklığında bekletmeyin. Bazı mikropların sporları pişirmeye dayanabilir; 1 saat içinde soğutup buzdolabına kaldırın, 24 saat içinde kullanın, geceyi tezgâhta geçirmiş tahılı atın¹⁰. Yalnızca bir kez ısıtın, bebeğin yarım bıraktığı kâseyi saklamayın¹⁶. Hangi yaşta nasıl sunacağınızı yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

6 ay +

spelt lapası

Taneleri çatlayıp dağılana kadar pişirin, sonra blenderdan geçirin. Bebeğinizin daha önce denediği kabak ya da havuç püresine katıp koyu, kaşıkla alınan bir kıvam hazırlayın; içinde bütün tane kalmasın¹¹. Glütenli besinlerde ilk haftalarda büyük miktarlardan kaçınılması öneriliyor; birkaç çay kaşığıyla başlayın⁹. Kaşığı uzatın, isterse bebeğiniz kendisi tutsun².

9 ay +

12 ay +

Bu bölüm İlk Lokma uygulamasında Premium üyelere açık.

• App Store'dan indirin
• Google Play'den indirin

Boğulma riski

İyice pişip ezilmiş ya da sulu bir yemeğe bağlanmış speltin boğulma riski düşük. Riski düşük tutan şey kıvamdır. ABD'nin hastalık kontrol merkezi, pişmiş bütün buğday ve arpa tanelerini küçük çocuklarda kaçınılacak tahıl ürünleri arasında sayıyor ve ezmenin boğulmayı önlemeye yardım ettiğini belirtiyor¹¹. Bu yüzden taneleri ilk yılda ezin, sonra da yoğurda ya da sulu bir yemeğe bağlayın. Kuru, dağılan tane ya da taneli tahıl salatası vermeyin. Yemeğe kattığınız sebze ve et parçaları 1,3 cm'yi geçmesin¹².

Bebeğiniz yerken dik otursun¹¹. Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın¹⁴. Yürürken, oynarken ya da uzanmışken ağzında yemek olmasın¹²; araçta, oto koltuğunda ya da pusette de yiyecek vermeyin¹⁴.

Ek gıdaya yeni başlayan bebek sık sık öğürür. Öğürme, yemeyi öğrenirken görülen normal bir reflekstir ve gürültülüdür: yüz kızarabilir, gözler sulanabilir, dil öne itilebilir¹³. Öğüren ya da öksüren bebeğin ağzına parmağınızla lokma aramayın; göremediğiniz bir parçayı parmakla aramak onu daha derine itebilir. Sesli öksürüyorsa öksürmesine fırsat verin ve yanından ayrılmayın¹⁵.

Boğulma ise sessizdir. Bebek nefes alamaz, ağlayamaz, ses çıkaramaz; dudakları ya da cildi morarabilir^12,13. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir¹³. Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

Spelt bir buğdaydır ve glüten içerir; İlk Lokma'da buğday alerjeni olarak işaretli. Ata buğdayı diye glütensiz, az glütenli ya da alerjiye uygun anılması yanıltıcıdır. Glüten bütün buğday türlerinde bulunur ve eski buğdaylar modern ekmeklik buğdaydan daha az glüten içermez⁵. Buğdaya duyarlı çocukların alerji antikorları spelt proteinlerine de bağlanıyor; araştırmacılar eski buğdayların buğday alerjisinde genel olarak daha az risk taşımadığını yazıyor⁶. Buğday alerjisi olan bebeğe spelti buğdayın yerine vermeyin; önce doktorunuzla konuşun.

İlk denemeyi 6. ay civarında, tek yeni besin olarak yapın⁷. Gündüz verin ve bir sonraki yeni besine geçmek için 3–5 gün bekleyin¹. Sorunsuz giderse sofraya düzenli getirin. Şiddetli egzaması, bilinen bir besin alerjisi ya da ailede alerji öyküsü olan bebekte başlamadan önce doktorunuza danışın⁷.

Tepki çoğunlukla birkaç dakika içinde, bazen 2 saate kadar çıkar. Kızarık ve kaşıntılı döküntü, tek seferlik kusma ya da karın sorunları görürseniz spelte ara verip doktorunuza danışın⁷. Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlar ya da kurdeşen vücuda yayılırsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Dudakta, dilde ya da boğazda şişme, nefes almakta zorlanma, hırıltı ya da bebeğin gevşeyip her zamanki gibi tepki vermemesi acil durumdur: beklemeyin, 112'yi arayın¹⁷.

Çölyak hastalığı alerjiden farklıdır: bağışıklık sistemi glüten yendiğinde bağırsağa zarar verir⁸. Bütün buğday türleri yatkın kişilerde çölyağı tetikleyebilir; spelt çölyakta da uygun değildir⁵. Ailede çölyak varsa başlamadan önce doktorunuzla konuşun⁹.

Sık sorulanlar

Speltle ilgili soruların çoğu iki noktadan çıkar: adının başka eski buğdaylarla karışması ve ata buğdayı ünü. Spelt ayrı bir buğday türüdür⁵. Glüten içerir, buğday alerjisinde ve çölyakta buğdayın yerine geçmez^5,6.

Glütenli besinlerin ilk yıl içinde tanıtılabileceği, ama ilk haftalarda ve bebeklik boyunca büyük miktarlardan kaçınılması gerektiği bildiriliyor⁹. Spelt unlu ekmeğin tuzu ve pişmiş tanenin nasıl saklanacağı da sık sorulur^10,18.

İpuçları

Spelt uzun pişer, ama bir tencere birkaç öğüne yeter: aynı taneden bebeğinizin gelişimine göre bir lapa, ezilmiş bir karışım ve bir yaşından sonra sulu bir sebze yemeği çıkarabilirsiniz². Değişen şey kıvamdır; bütün taneler ilk yılda ezilir, sonra yemeğe bağlanır¹¹.

Tuz ve şeker eklememek, ısıyı kendiniz denemek her aşamada geçerli². Pişmiş taneyi bekletmeden soğutup kaldırmayı alışkanlık hâline getirin¹⁰. Bebeğiniz tanecikli dokuyu ilk denemede istemeyebilir; birkaç gün sonra yeniden sunun, yeni tatlara ve dokulara alışmak 10 denemeyi ya da daha fazlasını gerektirebilir².