Kaymak

Genel bakış

Kaymak, sütün ya da kremanın en az 90 °C'de ısıtılıp uygun biçimde soğutulmasıyla elde edilen, yağca çok yoğun bir süt ürünüdür. İnek, koyun, keçi ya da manda sütünden yapılabilir; tek bir hayvanın sütü kullanıldıysa bu, manda kaymağında olduğu gibi ürünün adıyla birlikte yazılabilir³.

Kaymağın büyük kısmı süt yağıdır. Küçük çocuklar, özellikle iki yaşından küçükler, yağın verdiği enerjiye ihtiyaç duyar⁷. Krema ise doymuş yağı yüksek besinlerdendir ve bu tür yağların sınırlı tutulması öneriliyor^2,8. Bu yüzden kaymak bebeğinizin tabağında ana yemek değil, lapaya ya da ekmeğe eklenen küçük bir lezzettir.

Kaymağa 8. aydan itibaren başlayabilirsiniz. Sağlık Bakanlığı'nın ek gıda tablosu kaymağı ayrıca saymıyor. Tablo 6. ayda sütü yalnızca pirinç unuyla pişen şekersiz muhallebinin içinde öneriyor; inek sütüne ise 8. aydan sonra, ana içecek olmamak kaydıyla az miktarda yer veriyor¹. Kaymak mayalanmamış ve yağca çok yoğun bir süt ürünüdür; biz de onu sütlü lapa ve sütle pişen diğer yemeklerle aynı aya, 8. aya bırakıyoruz. Kaymak sütten yapıldığı için süt alerjeni olarak ele alınır¹⁰.

Nasıl sunulur

Bebeğiniz için yalnızca etiketli, ambalajlı kaymak alın. Mevzuat, doğrudan satışa sunulan kaymağın en az pastörizasyona eş değer bir ısıl işlemden geçmesini ve satışa kadar en çok 4 °C'de tutulmasını şart koşuyor³. Pastörize edilmemiş süt ve bu sütten yapılan ürünler küçük çocuklar için daha riskli seçimlerdir⁴. Evde de kaymağı buzdolabında saklayın ve bebeğinizin payını temiz bir kaşıkla alın.

Pazarda açıkta satılan, nasıl yapıldığı belli olmayan köy kaymağını ya da çiğ sütten yapılmış kaymağı bebeğinize hiçbir ayda vermeyin. Türkiye Beslenme Rehberi, çiğ sütten yapılan krema ve tereyağı gibi ürünleri bruselloz (hayvandan bulaşan, uzun süren ateşli bir hastalık) kaynakları arasında sayıyor². Samsun'da çiftliklerden ve küçük üreticilerden toplanan manda kaymağı örneklerinin yaklaşık beşte birinde gıda kaynaklı hastalık yapabilen stafilokok bakterisi bulundu⁵.

Kaymağı tanıdığı bir yemeğe karışmış hâlde verin: sıcak lapaya ya da sebze püresine az bir miktar katıp iyice karıştırın. İlk yılda bebeğin yemeğine şeker ve tuz eklenmez¹; kaymağı balla, şekerle ya da şerbetli bir tatlının yanında sunmayın. Bal bir yaşından önce hiç verilmez^2,6.

Hangi yaşta nasıl sunacağınızı yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

8 ay +

kaymaklı lapa

Kaymağı ilk kez bebeğinizin daha önce sorunsuz yediği sıcak bir lapaya ya da sebze püresine karıştırarak verin; o gün başka yeni besin başlatmayın¹. Kaymak yağca çok zengindir⁸; bir öğün için az bir miktar yeter. Sıcak yemeğin içinde eriyip kaybolana kadar karıştırın ve kaşığı uzatmadan önce erimemiş topak kalmadığına bakın. Kıvam pürüzsüz ya da hafif pütürlü olabilir; bu aylarda daha pütürlü kıvamlara geçilir⁹.

9 ay +

12 ay +

Bu bölüm İlk Lokma uygulamasında Premium üyelere açık.

• App Store'dan indirin
• Google Play'den indirin

Boğulma riski

Kaymağın boğulma riski düşüktür; yumuşaktır ve sıcak yemeğin içinde erir. Risk, kalın bir topakta ya da kaşık dolusu yığındadır. Koyu ezmeler kalın sürüldüğünde boğaza ve soluk borusuna yapışabilir; bu yüzden ince ve eşit sürülmeleri öneriliyor¹⁷. Kalın ezme topakları boğulma riski taşıyan yiyecekler arasında da sayılıyor¹⁶. Kaymağı lapaya iyice karıştırın ya da ekmeğe ince bir kat sürün.

Bebeğiniz yerken dik otursun. Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın¹⁷. Yürürken, koşarken, oynarken ya da uzanmışken ağzında yiyecek olmasın¹⁶. Araçta, oto koltuğunda ya da pusette de yiyecek vermeyin¹⁷.

Ek gıdaya yeni başlayan bebek sık sık öğürür. Öğürme seslidir; bebeğin yüzü kızarabilir, gözleri sulanabilir. Çiğnemeyi ve yutmayı öğrenirken görülen doğal bir reflekstir¹⁵. Öğüren ya da öksüren bebeğin ağzına parmağınızla lokma aramayın; göremediğiniz bir parçayı parmakla aramak onu daha derine itebilir. Sesli öksürüyorsa öksürmesine fırsat verin ve yanından ayrılmayın¹⁸. Boğulma ise sessizdir. Bebek düzgün nefes alamaz; cildi, dudaklarının içi ya da tırnakları morarabilir¹⁵. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir¹⁸. Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

Kaymak sütten yapılır; İlk Lokma'da da süt alerjeni olarak işaretli. İnek sütü, bebeklerde alerjik tepkiye yol açabilen besinler arasında sayılır¹⁰.

İlk denemeyi bebeğiniz açken ve gündüz yapın; önceki yeni besinden 3–5 gün geçmiş olsun ve o gün başka yeni besin başlatmayın¹. Kaymağı daha önce sorunsuz yediği bir lapaya katın. Sorunsuz giden alerjenler sonra bebeğinizin olağan beslenmesinin parçası olmalı¹⁰.

Tepki çoğunlukla dakikalar içinde ya da 2 saat içinde çıkar, ama inek sütünde 3 güne kadar gecikebilir¹⁰. Kızarık, kaşınan ve sulanan gözler, döküntü, tek seferlik kusma, ishal ya da egzamanın kötüleşmesi görürseniz kaymağa ara verip doktorunuza danışın. Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlarsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Dudakta, dilde ya da boğazda şişme, nefes almakta zorlanma, hızla yayılan kabarık döküntü, morarma ya da gevşeyip tepkisizleşme acil durumdur: hemen 112'yi arayın¹¹.

Süt döküntü yapmadan da tepki verebilir. Besin proteinine bağlı enterokolit sendromu (kısaca FPIES, bağırsakları etkileyen gecikmeli bir besin tepkisi) yemekten 1–4 saat sonra tekrarlayan kusma, solukluk ve halsizlikle görülür; bebeklikte en sık nedeni inek sütüdür. Bebeğiniz halsiz ve solgunsa beklemeyin, 112'yi arayın; daha hafif bir durumda doktorunuza danışın¹⁴.

Manda, keçi ya da koyun sütünden yapılan kaymak, inek sütü alerjisi olan bebek için güvenli bir seçenek değildir. Keçi sütü bu çocukların onda dokuzundan fazlasında tepki yapar¹²; Dünya Alerji Örgütü'nün kılavuzu da manda, keçi ve koyun sütünün ağır tepkilere yol açabileceğini söylüyor¹³. Bebeğinizde egzama ya da bilinen bir alerji varsa ya da ailede alerji öyküsü bulunuyorsa kaymağa başlamadan önce doktorunuzla konuşun¹⁰.

Sık sorulanlar

Kaymakta ebeveynlerin en çok sorduğu konu, hangi kaymağın güvenli olduğu. Etiketli, ısıl işlem görmüş ve soğukta tutulmuş ürün seçilir³; köy kaymağı ve çiğ sütten yapılmış kaymak bebeğe verilmez^2,4.

Kaçıncı ayda başlanacağı, bal-kaymağın ne zaman verilebileceği ve kaymağın kremadan farkı da sık sorulanlar arasında^1,3,6. Süt alerjisinden şüpheleniyorsanız ya da bebeğinizde egzama varsa önce doktorunuzla konuşun¹⁰. Bebeğiniz kaymaklı yemekten saatler sonra tekrar tekrar kusuyorsa doktorunuza danışın; kusmayla birlikte halsiz ve solgunsa beklemeyin, 112'yi arayın¹⁴.

İpuçları

Kaymağın bebek mutfağındaki işi küçüktür: sıcak lapaya yumuşak bir tat katar, tostun üstüne de ince bir kat yeter¹⁷. Asıl işi alışverişte yapılır; etikette ısıl işlem görmüş, soğukta satılan ve süt yağı dışında yağ ya da aroma verici katılmamış ürünü arayın³.

Bebeğiniz yeni tadı ilk seferde beğenmezse zorlamayın; kısa bir aradan sonra yeniden deneyin¹. Kaymağı tatlı bir kahvaltının değil, tuzsuz ve şekersiz bir lapanın parçası yapın; bebeğin yemeğine şeker ve tuz eklenmez⁹.